Vendimet e vitit 2001

Vendim nr. 3, datë 29.01.2001

(V – 3/01) 

            Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë Fehmi Abdiu, Kryetar dhe gjyqtarët: Zija Vuci, Hajredin Fuga, Kristofor Peçi, Kujtim Puto, Sokol Sadushi, Alfred Karamuço – relator i çështjes,          

(…)

në datën 11.12.2000, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen, me kërkues Lulëzim Lama dhe objekt: “Shfuqizimi, si antikushtetues, i vendimeve nr. 240, datë 17.07.1998 të Gjykatës së Apelit të Tiranës dhe nr.170, datë 26.10.1998 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Kasacionit”.

(…)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi:

 “Shfuqizimin, si antikushtetues, të vendimeve nr.240, datë 17.07.1998 të Gjykatës së Apelit të Tiranës dhe nr.170, datë 26.10.1998 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Kasacionit;

Dërgimin e çështjes Gjykatës së Apelit të Tiranës”.

(…)

Duke arsyetuar:

Gjykata e Rrethit Gjyqësor të Krujës, ka gjykuar në mungesë kërkuesin Lulëzim Lama, akuzuar për shkelje të rregullave të qarkullimit automobilistik, me pasojë vdekje; dhe, në bazë të nenit 290 të Kodit Penal, me vendimin nr.37, datë 26.05.1998 e ka dënuar me 2 (dy) vjet burgim. Kundër këtij vendimi ka bërë ankim Prokurori i Rrethit të Krujës dhe Gjykata e Apelit të Tiranës, me vendimin nr.240, datë 17.07.1998, ka ndryshuar vendimin e gjykatës së shkallës së parë, duke e dënuar kërkuesin me 8 (tetë) vjet burgim. Gjykata e Kasacionit (Kolegji Penal) nuk ka pranuar për shqyrtim rekursin e paraqitur nga kërkuesi, duke arsyetuar në vendimin nr.170, datë 26.10.1998, se rekursi nuk përmban shkaqet e parashikuara nga neni 432 i Kodit të Procedurës Penale.

            Gjykata Kushtetuese arrin në konkluzionin se vendimet e Gjykatës së Apelit të Tiranës dhe Kolegjit Penal të Gjykatës së Kasacionit, janë rezultat i një procesi të parregullt në kuptimin kushtetues, duke u cënuar e drejta themelore e kërkuesit për mbrojtje.

            Kërkuesi Lulëzim Lama është gjykuar në mungesë në Gjykatën e Faktit, duke iu caktuar kryesisht një mbrojtës. Nga Gjykata e Apelit, ku është shqyrtuar apeli i prokurorit që kërkonte ndryshimin e vendimit, duke caktuar një dënim më të rëndë, edhe pse kërkuesi ishte përsëri në mungesë, nuk është marrë asnjë masë për të realizuar mbrojtjen e tij, të garantuar nga neni 31 i Kushtetutës. Gjykata e Apelit, në radhë të pare, nuk ka zbatuar kërkesat e nenit 426/1 të Kodit të Procedurës Penale, lidhur me njoftimet para fillimit të gjykimit. Nga ana tjetër, ajo s’ka marrë asnjë masë për t’i caktuar një mbrojtës kërkuesit që vazhdonte të gjykohej në mungesë. Kjo do të garantonte një minimum të domosdoshëm të mbrojtjes të të drejtave të tij dhe do të siguronte një proces të rregullt ligjor. Aq më tepër që në rastin në fjalë, çështja në Gjykatën e Apelit, shqyrtohej mbi ankimin e prokurorit, i cili pretendonte se kërkuesit i ishte dhënë një dënim i butë. Veç kësaj, kjo gjykatë ndryshimin e vendimit të Gjykatës së Shkallës së Parë e ka bërë nëpërmjet shqyrtimit në themel, duke i rivlerësuar provat e administruara nga gjykata dhe duke arritur në konkluzione krejt të kundërta, pa u zbatuar parimi i kontradiktoritetit.

            Megjithëse kjo shkelje është rilevuar, krahas problemeve të tjera në rekursin e paraqitur Gjykatës së Kasacionit, Kolegji Penal, padrejtësisht, nuk kalon çështjen për shqyrtim dhe, me vendimin nr.170, datë 26.10.1998 arsyeton se nuk ka shkaqe nga ato të parashikuara nga neni 432 i Kodit të Procedurës Penale. Në këtë mënyrë, Kolegji anashkalon faktin se pikërisht mungesa e mbrojtjes, në rastin konkret, është shkelje e parimeve esenciale të procesit penal, gjë që e bën këtë proces të parregullt në kuptimin kushtetues.

(…)

 Vendim nr. 4, datë 07.02.2001

Vendim nr. 4, datë 07.02.2001
(V – 4/01)

            Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë Fehmi Abdiu Kryetar dhe gjyqtarët Zija Vuci, Hajredin Fuga, Alfred Karamuço, Kristofor Peçi, Kujtim Puto, Sokol Sadushi, Sabri Rrapi – relator i çështjes,               

(…)

në datën 12.01.2001, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen, me kërkues Alush Allkja dhe objekt: “Deklarimin, si antikushtetues, të vendimeve nr.119, datë 13.10.1999 të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor të Elbasanit; nr. 253, datë 28.12.1999 të Gjykatës së Apelit të Durrësit dhe nr.78, datë 25.02.2000 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë”.

(…)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi:

“Shfuqizimin, si antikushtetuese, të vendimeve nr.119, datë 13.10.1999 të

Gjykatës së Rrethit Gjyqësor të Elbasanit; nr.253, datë 28.12.1999 të Gjykatës së Apelit të Durrësit dhe nr.78, datë 25.02.2000 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë;

Dërgimin e çështjes për rishqyrtim në Gjykatën e Rrethit Gjyqësor të Elbasanit”.

(…)

Duke arsyetuar:

            Kërkuesi Alush Allkja, me vendimin nr.119, datë 13.10.1999 të Gjykatës së Rrethit të Elbasanit, është deklaruar fajtor për veprën penale të vrasjes me dashje me paramendim, në dëm të viktimës Afrim Uruçi dhe për atë të armëmbajtjes pa leje, të parashikuara, respektivisht, nga nenet 78 dhe 278/2 të Kodit Penal dhe dënuar përfundimisht me 24 vjet burgim.

Mbi ankimin e të gjykuarit Gjykata e Apelit të Durrësit, me vendimin nr.253, datë 28.12.1999 ka vendosur lënien në fuqi të vendimit të Gjykatës së Shkallës së Parë. Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, çështjen mbi bazën e rekursit të paraqitur nga i gjykuari, e ka shqyrtuar në Dhomën e Këshillimit dhe ka vendosur mospranimin e tij me arsyetimin se “rekursi i paraqitur nuk përmban shkaqe nga ato që parashikon neni 432 i Kodit të Procedurës Penale dhe se vendimet e dhëna nga Gjykata e Shkallës së Parë të Elbasanit dhe nga ajo e Apelit të Durrësit, janë të drejta dhe të bazuara në ligj”.

Nga gjykimi i kësaj çështjeje në seancë plenare, Gjykata Kushtetuese konstatoi se në të trija shkallët e gjykimit nga gjykatat e zakonshme vërehen shkelje të rënda procedurale, të cilat e bëjnë procesin të parregullt. Shkelje antikushtetuese janë bërë që në fazën e hetimit. Gjatë hetimit, nuk është komunikuar akuza menjëherë e hollësisht, pasi organi i hetimit nuk ka caktuar mbrojtës që të komunikonte akuzën e të pandehurit, i cili ishte në mungesë, duke shkelur nenin 31/a të Kushtetutës.

I pandehuri nuk është njohur me të gjitha materialet në ngarkim të tij nga prokurori, para se çështja të kalonte për gjykim; kështu, gjashtë deklarimet e personave që kanë dijeni për çështjen, nuk ishin në dosjen hetimore në datën 05.02.1999, kur nga prokurori është bërë procesi për njohjen e të pandehurit me materialet e çështjes. Këto prova janë paraqitur vetëm në Gjykatën e Shkallës së Parë pas disa seancave, me kërkesë të gjykatës. Në këtë vështrim, është shkelur e drejta e mbrojtjes të të gjykuarit.

Konstatohet, gjithashtu, se nga data 27.07.1998 që është regjistruar çështja e të gjykuarit në organet e hetimit dhe deri në datën 01.02.1999 që është caktuar mbrojtës, janë bërë një sërë veprimesh procedurale pa praninë e mbrojtësit, çka përbën shkelje të garancisë për realizimin në kohë të mbrojtjes (neni 31/b i Kushtetutës të Republikës së Shqipërisë). Dosja hetimore ka kaluar për gjykim në datën 05.02.1999; dmth 4 ditë pas pjesëmarrjes së mbrojtësit, çka ka sjellë pamundësinë objektive në hetuesi për të realizuar mbrojtje efikase e në kohë.

Nga materialet e çështjes, nxirret konkluzioni se Gjykata e Shkallës së Parë që e ka deklaruar fajtor të pandehurin, e ka marrë të mirëqenë akuzën, duke cënuar parimin e prezumimit të pafajësisë, që parashikohet nga neni 6, pika 2 e Konventës Evropiane e të Drejtave të Njeriut dhe nga neni 4 i Kodit të Procedurës Penale. Në këto dispozita parashikohet se çdo person i akuzuar për një shkelje të ligjit prezumohet i pafajshëm, derisa fajësia e tij të provohet ligjërisht. Cënimi i këtij parimi të rëndësishëm procedural nga ana e gjykatës, tregon se nuk është zhvilluar një proces i rregullt ligjor, që shprehet qartë në qëndrimin e mbajtur nga gjykata ndaj alibisë së pretenduar nga i pandehuri, sipas të cilit, në kohën e krimit, ndodhej në Greqi.

Gjykata Kushtetuese konkludon se shkeljet procedurale të rëndësishme, të lejuara nga organi i akuzës dhe nga Gjykata e Shkallës së Parë që ka deklaruar fajësinë e të pandehurit, nuk i ka korrigjuar as Gjykata e Apelit, as Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë.

Gjykata e Apelit, jo vetëm që nuk i ka konstatuar shkeljet e lartpërmendura, por ajo vetë ka bërë shkelje të rëndë procedurale, pasi nuk e ka siguruar paraqitjen e të gjykuarit, i cili ka kërkuar me insistim të thirrej për t’u dëgjuar në atë gjykatë.

Edhe vendimi i Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë, është i cënueshëm. Kështu, Kolegji Penal ka vendosur në Dhomën e Këshillimit mospranimin e rekursit të paraqitur nga i pandehuri, me arsyetimin se rekursi nuk përmban shkaqe nga ato që parashikon neni 432 i Kodit të Procedurës Penale.

Nga përmbajtja e rekursit që ka paraqitur i gjykuari në Kolegjin Penal del, se në të janë ngritur shkaqe, që kanë të bëjnë me mosrespektimin e normave procedurale. Këto shkelje të rënda me karakter procedural dhe kushtetues, siç u përmendën më lart në këtë vendim, nuk janë vlerësuar nga Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, i cili, në këto kushte, ishte i detyruar ta kalonte çështjen për gjykim në seancë dhe jo në Dhomën e Këshillimit, siç ka vepruar.

Nga ana tjetër, vendimi i Kolegjit Penal është i cënueshëm, sepse megjithëse nuk ka pranuar rekursin, është shprehur në themel për çështjen në paragrafin e dytë të tij kur pranon se “vendimet e dhëna nga Gjykata e Shkallës së Parë të Elbasanit dhe nga Gjykata e Apelit të Durrësit janë të drejta dhe të bazuara në ligj”. Në Dhomën e Këshillimit, nuk mund të vendoset mbi drejtësinë ose jo të vendimeve të shkallëve më të ulëta, por vetëm në seancë gjyqësore dhe me pjesëmarrjen e palëve.

Gjykata Kushtetuese, përfundimisht, konkludon se gjykatat e të trija shkallëve kanë zhvilluar një proces të parregullt ligjor, në kundërshtim me nenin 42/1 të Kushtetutës dhe nenit 6 të Konventës Evropiane e të Drejtave të Njeriut; për rrjedhojë, duhet të shfuqizohen vendimet e tyre dhe çështja të dërgohet për rigjykim në Gjykatën e Rrethit Gjyqësor të Elbasanit.

(…)

Votoi kundër këtij vendimi K.Puto.

(…)
 

Vendim nr. 5, datë 07.02.2001

(V – 5/01)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Fehmi Abdiu, Kryetar dhe gjyqtarët: Sabri Rrapi, Zija Vuci, Hajredin Fuga, Alfred Karamuço, Kristofor Peçi, Kujtim Puto, Sokol Sadushi – relator i çështjes,     

(…)

në datën 12.01.2001, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen, me kërkues: Shefqet Muçi, Idajet Hoxha, Selfo Dosti  dhe objekt: “Shfuqizimi, si antikushtetues, i vendimit nr. 371, datë 27.10.2000 të Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë”.

(…)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi:

“Shfuqizimin e vendimit nr.371, datë 27.10.2000 të Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë, si të papajtueshëm me Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë;

Dërgimin e çështjes Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë për të shqyrtuar rekursin e prokurorit të ushtruar ndaj vendimit të Gjykatës së Apelit të Durrësit”. 

(…)

Duke arsyetuar:

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me vendimin nr.17, datë 17.04.2000, në çështjen me kërkues: avokatët Shefqet Muçi, Idajet Hoxha dhe Selfo Dosti kundër vendimit nr.386, datë 29.07.1999 të Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë, ka vendosur shfuqizimin, si antikushtetues, të këtij vendimi dhe dërgimin për shqyrtim të çështjes po kësaj gjykate.

Sipas vendimit të Gjykatës Kushtetuese, Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë kanë cënuar të drejtën e individëve për një proces të rregullt ligjor, nëpërmjet mohimit të së drejtës për t’u mbrojtur dhe të drejtës për gjykim, të garantuara në nenet 31, shkronja “c” dhe 42 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë, si dhe në nenin 6 të Konventës Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut”.

Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë në përfundim të shqyrtimit të çështjes dhe, pavarësisht nga vendimi i Gjykatës Kushtetuese, përsëri kanë vazhduar t’i qëndrojnë mënyrës së mëparshme të interpretimit të normave proceduralo-penale, në bazë të vendimit të tyre, tashmë të shfuqizuar, duke konkluduar përfundimisht: “Mbrojtësi i caktuar kryesisht nga gjykata ose i zgjedhur nga të afërmit e të pandehurit për të marrë pjesë në gjykimin që zhvillohet në mungesë të të pandehurit për të mbrojtur interesat e tij, nuk është person i legjitimuar për të bërë ankim kundër vendimit të dhënë  në mungesë të të pandehurit”. Gjithashtu, ato kanë arritur në përfundimin:  “Procesi i gjykimit të kësaj çështjeje (në Gjykatën e Lartë) është zhvilluar rregullisht”.

Ky konkluzion i Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë, që kundërshton në mënyrë të hapur arsyetimin dhe përfundimin që ka arritur Gjykata Kushtetuese në vendimin e saj, lidhur me të drejtën e mbrojtjes dhe të drejtën e individëve për një proces të rregullt ligjor, përbën njërin aspekt të vendimit të tyre.

Të gjitha argumentet e tjera që parashtrohen në vendimin e Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë, të cilat lidhen me kryerjen e funksioneve kushtetuese, apo me kufijtë e pushteteve e të kompetencave të secilit organ, janë përmbledhur kryesisht në pasazhet e poshtëshënuara, të shkëputura nga ky vendim, në mënyrë që Gjykata Kushtetuese, duke e shqyrtuar këtë çështje dhe nëpërmjet argumenteve që do të parashtrojë, të kryejë edhe interpretimin përfundimtar të dispozitave kushtetuese, të cilave u referohet.

Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë në vendimin e tyre, ndërmjet të tjerave, arsyetojnë: Në vendimin e Gjykatës Kushtetuese “…nuk gjenden interpretime përfundimtare të normave kushtetuese, por vetëm pohimin se janë shkelur parimet kushtetuese të mbrojtjes në procesin penal e të garantimit të një procesi të rregullt ligjor…”.

  Interpretimi i një sërë normash të Kodit të Procedurës Penale “…del jashtë juridiksionit të Gjykatës Kushtetuese e nuk formon jurisprudencë kushtetuese…”. “…Gjykata Kushtetuese nuk ka të drejtë të bëjë interpretim të ligjit…”.  “Interpretimi i unifikuar i ligjeve është në juridiksionin ekskluziv të Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë…” dhe  “…Askush tjetër nuk mund të zëvendësojë Gjykatën e Lartë, as nuk mund të dalë mbi të e t’i imponohet në këtë funksion ekskluziv kushtetues…”.

 “Nxjerrja e konkluzioneve nga Gjykata Kushtetuese…e nxjerrin atë jashtë kufijve të pushteteve që i jep Kushtetuta dhe, për rrjedhojë, janë të papranueshme…”. “…Ajo nuk mund të rrëzojë interpretimin kushtetues pozitiv të bërë nga Gjykata e Lartë…”.

 Duke i analizuar në tërësi këto pasazhe në konteksin e vendimit të Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë e, duke marrë shkas edhe nga konceptet që shfaqen e konkluzionet që ato përpiqen të arrijnë, Gjykata Kushtetuese çmon se është e drejtë por, njëkohësisht, edhe detyrë e saj, të argumentojë dhe të rikonfirmojë nëpërmjet këtij procesi gjyqësor se ajo është autoriteti i vetëm i ngarkuar të zgjidhë, nëpërmjet vendimeve përfundimtare dhe të detyrueshme për të gjithë, çdo lloj mosmarrëveshjeje të kompetencës ndërmjet pushteteve, të garantojë respektimin e Kushtetutës dhe të bëjë interpretimin përfundimtar të saj, funksion i cili asaj i buron veçse nga Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë.

Në dispozitivin e vendimit të Gjykatës Kushtetuerse nr.17, datë 17.04.2000 ka dy elementë të rëndësishëm që lidhen me shfuqizimin, si antikushtetues, të vendimit të Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë dhe me dërgimin e kësaj çështjeje për shqyrtim pranë këtij organi. Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë kanë pranuar të zbatojnë formalisht vendimin e Gjykatës Kushtetuese vetëm për njërin element të tij, që lidhet me detyrimin për të rishqyrtuar këtë çështje, ndërsa për argumentet që janë parashtruar në pjesën arsyetuese dhe që ngrenë çështje të parregullsive dhe të shkeljeve të drejtës së mbrojtjes dhe të së drejtës për një proces të rregullt ligjor, ato nuk u janë bindur, por e kanë zgjidhur çështjen në kundërshtim me këtë interpretim kushtetues. 

Kërkuesit, duke marrë shkak nga ky qëndrim i Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë, kanë parashtruar përsëri në kërkesën e tyre pretendimet për mohimin e të drejtës së ankimit të avokatit, si përfaqësues i të gjykuarve në mungesë dhe cënimin e procesit të rregullt ligjor në çështjen konkrete, por Gjykata Kushtetuese çmon se shqyrtimi dhe analiza e mëtejshme e argumenteve kushtetuese të përdorur në vendimin e mëparshëm të saj, do të përbënin gjë të gjykuar.

Në parim, vendimet e dhëna nga Gjykata Kushtetuese kanë autoritetin absolut të gjësë së gjykuar dhe prodhojnë efekte “erga omnes”; pra, për të gjithë. Në rastin konkret, çështja që trajton të drejtën e avokatit për të bërë ankim, si përfaqësues i të gjykuarit në mungesë, i caktuar kryesisht ose nga familjarët e të pandehurit, është zgjidhur njëherë e përgjithmonë në mënyrë definitive dhe sipas parimit “res judicata” ajo nuk mund të rishikohet përsëri në të ardhmen. Pikërisht, zgjidhjen përfundimtare, kjo çështje e ka marrë tashmë me vendimin nr.17, datë 17.04.2000 të Gjykatës Kushtetuese, sipas të cilit, “Caktimi i mbrojtësit në mënyrat dhe kriteret e parashikuara nga ligji, përfshirë dhe mbrojtësin e caktuar kryesisht dhe, njëkohësisht, e drejta e tyre për të bërë ankim ndaj vendimit të gjykatës, ka për qëllim respektimin e procesit të rregullt ligjor në të gjitha shkallët e gjykimit, siç përcaktohet edhe në nenin 2/2 të Protokollit nr.7 të Konventës Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe në nenin 14/5 të Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike.    

Pretendimi tjetër i kërkuesve që lidhet me moszbatimin e vendimeve të Gjykatës Kushtetuese nga ana e Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë, që sigurisht përbën dhe thelbin e këtij vendimi, kërkon kryerjen e një analize të kujdesshme, me qëllim arritjen e përfundimeve dhe të konkluzioneve kushtetuese. Për këtë arsye, shqyrtimi nga Gjykata Kushtetuese i të njëjtës çështje ndërmjet palëve të njëjta në proces që përmban një pretendim të ri për antikushtetutshmëri, nuk përbën gjë të gjykuar.

Zbatimi i detyrueshëm i vendimeve të Gjykatës Kushtetuese është i garantuar në Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë, e cila në nenin 132 dhe 145 të saj sanksionon shprehimisht këtë koncept kushtetues. Vendimet e Gjykatës Kushtetuese kanë fuqi detyruese të përgjithshme dhe janë përfundimtare. Ato përbëjnë jurisprudencë kushtetuese dhe, për rrjedhojë, kanë efektet e forcës së ligjit.

Gjykata Kushtetuese vepron si ligjvënës negativ, pasi duke shfuqizuar një normë, vendimi i saj merr fuqi të përgjithshme, si çdo ligj shfuqizues. Asnjë organ tjetër me përjashtim të vetë Gjykatës Kushtetuese (dhe kjo lidhet me ndryshimin e praktikës, apo rishikimin e Kushtetutës), nuk ka të drejtë të vërë në diskutim vendimet e saj dhe aq më tepër të mos pranojë t’i zbatojë ato. Lënia në vlerësimin e organeve të tjera të vendimeve kushtetuese krijon precedentin e rrezikshëm për t’i mohuar këtij organi funksionin e garantit të Kushtetutës. Roli i Gjykatës Kushtetuese qëndron pikërisht në fuqinë detyruese të vendimeve të saj. Formulimi që i ka dhënë Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë fuqisë detyruese të vendimeve të Gjykatës Kushtetuese është e vetmja mënyrë e pranueshme për zgjidhjen e drejtë dhe përfundimtare të çështjeve me natyrë kushtetuese dhe ka të bëjë me autoritetin e këtij organi.

Ndikimi i padiskutueshëm i vendimeve të Gjykatës Kushtetuese është i tillë që iu imponon të gjithë organeve shtetërore, duke mos përjashtuar as gjykatat, fuqinë detyruese të arsyetimit të vendimit të saj. Arsyetimi që përdor Gjykata Kushtetuese në vendimet e saj ka forcën e ligjit, gjë që buron nga autoriteti i këtij organi për të thënë fjalën e fundit në çështjet, për të cilat të tjerët tashmë janë shprehur.

Qëndrimi i mbajtur nga Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë, të cilët nuk kanë pranuar të zbatojnë vendimin e Gjykatës Kushtetuese, përbën shkelje të Kushtetutës dhe krijon një precedent të rrezikshëm në marrëdhëniet institucionale.

Në vendimin e Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë gjenden edhe interpretime të dispozitave kushtetuese, mbi bazën e të cilave ato kanë konkluduar se Gjykata Kushtetuese nuk mund të rrëzojë interpretimin kushtetues të bërë nga Gjykata e Lartë. Sipas nenit 4 të Kushtetutës të Republikës së Shqipërisë: “Dispozitat e Kushtetutës zbatohen drejtpërsëdrejti, përveç rasteve kur Kushtetuta parashikon ndryshe”. Në të vërtetë, kjo dispozitë kushtetuese e lë në diskrecionin e organeve shtetërore interpretimin e Kushtetutës dhe mënyrën e zbatimit të drejtpërdrejtë të saj, por nuk i njeh atyre të drejtën e interpretimit përfundimtar, që tashmë ka gjetur zgjidhje në nenin 124 të saj. 

Duke analizuar dhe shqyrtuar me mjaft kujdes vendimin e Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë, Gjykata Kushtetuese konkludon se interpretimi që ato kanë marrë përsipër t’i bëjnë dispozitave të Kushtetutës që lidhen me vendimet gjyqësore dhe, sidomos me vendimet unifikuese, të cilat i konsiderojnë të përjashtuara nga kontrolli i kushtetutshmërisë së tyre, nuk është i drejtë dhe krijon rrezikun për zgjidhje antikushtetuese të çështjeve, objekt shqyrtimi prej saj.

Në jurisprudencën kushtetuese është e njohur tashmë kompetenca e Gjykatës Kushtetuese, që si rrjedhojë e një rekursi individual, të ushtrojë kontrollin e kushtetutshmërisë së vendimeve gjyqësore, duke pasur kompetencën t’i shfuqizojë këto për antikushtetutshmëri. Ky koncept doktrinar është pranuar edhe nga Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, e cila në nenin 131, shkronja “f” parashikon të drejtën e Gjykatës Kushtetuese të “vendosë për gjykimin përfundimtar të ankesave të individëve për shkeljen e të drejtave të tyre kushtetuese për një proces të rregullt ligjor…”. Vetëm pasi individët të kenë konsumuar edhe shkallën e fundit të kontrollit gjyqësor të zakonshëm, këto vendime mund të kontrollohen nga Gjykata Kushtetuese nga pikëpamja e kushtetutshmërisë së tyre. 

Nga ky këndvështrim, edhe vendimet për njësimin apo ndryshimin e praktikës gjyqësore që bëjnë Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë, duke qenë vendime unike dhe detyruese vetëm për gjykatat e juridiksionit të zakonshëm, nuk mund t’i shmangen kontrollit të kushtetutshmërisë së tyre nga Gjykata Kushtetuese.     

Në çështjen që lidhet me vendimin nr.17, datë 17.04.2000, Gjykata Kushtetuese ka shqyrtuar kërkesën e individit për shkeljen e të drejtave themelore dhe ka arsyetuar në vendimin e saj se është shkelur një parim mjaft i rëndësishëm kushtetues; pra, e drejta e mbrojtjes. Vetë pohimi që bën Gjykata Kushtetuese se në çështjen konkrete është shkelur një parim kushtetues, do të thotë se është rrjedhojë e konstatimit dhe e një analize të kujdesshme të zbërthimit të dispozitës kushtetuese, që sanksionon të drejtën e mbrojtjes. Ky konkluzion i Gjykatës Kushtetuese, i nxjerrë mbi interpretimin që ajo i bënë të drejtës së mbrojtjes në konceptin dhe frymën e Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë dhe të Konventës Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut për çështjen konkrete, për Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë dhe për jurisprudencën kushtetuese, është një interpretim përfundimtar.Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë, padrejtësisht, arsyetojnë në vendimet e tyre se Gjykata Kushtetuese nuk ka të drejtë të bëjë interpretim të ligjit dhe se vetëm ato kanë ekskluzivitetin e këtij interpretimi.

Gjykata Kushtetuese e çmon të domosdoshme të theksojë se interpretimi i ligjeve nuk është funksion kushtetues ekskluziv i gjykatave të juridiksionit të zakonshëm. Kushtetuta, sipas nenit 141, pika 2, i njeh Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë të drejtën të njësojnë apo ndryshojnë praktikën gjyqësore, e cila mund të ketë në bazë edhe interpretimin e ligjit që lidhet me çështjen konkrete, por jo të kryejnë në mënyrë ekskluzive interpretimin e ligjeve. Ekskluziviteti në interpretimin e ligjeve nuk i përket Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë. Ky është një interpretim i gabuar që Kolegjet e Bashkuara i kanë bërë nenit 141, pika 2 të Kushtetutës. Interpretimi i ligjit është e drejtë e çdo organi që merret me zbatimin e tij. Gjykata e Lartë, si çdo organ tjetër, sigurisht që nuk përjashtohet nga e drejta e interpretimit të ligjit, por ky interpretim që ajo kryen nuk është dhe nuk mund të jetë përfundimtar dhe sipas Kushtetutës nuk ka fuqi detyruese të përgjithshme. Kushtetutshmërinë e këtij interpretimi në vendimin gjyqësor konkret, kur lidhet me të drejtat themelore të shtetasve në aspektin e procesit të rregullt ligjor, e kontrollon vetëm Gjykata Kushtetuese. Arsyetimi, që do të përdorë në këtë rast Gjykata Kushtetuese në vendimin e saj, do të konsiderohet përfundimtar.

Objekti i kërkesës në Gjykatën Kushtetuese nuk ka qenë interpretim i ligjit, por gjykimi i ankesës së individit për një proces të rregullt ligjor. Detyrë kryesore e Gjykatës Kushtetuese, sipas nenit 124 të Kushtetutës, është interpretimi përfundimtar i saj. Por, nëse në çështjen konkrete, Gjykata Kushtetuese që shqyrton kërkesën e individit konkludon se “mbrojtësi i të pandehurit që gjykohet në mungesë, i caktuar sipas kërkesave të ligjit, gëzon të gjitha të drejtat e mbrojtësit në një mbrojtje të detyrueshme, përfshirë edhe të drejtën e ankimit…”,  kjo nuk do të thotë se është bërë një interpretim i thjeshtë i ligjit, por është arritur që të rikonfirmohet, nëpërmjet interpretimit kushtetues, një parim thelbësor që përbën garanci kushtetuese. Interpretimi i ligjit nuk duhet kuptuar thjesht si njohje aparente e një dispozite konkrete, por në thelb, ai përbën vlerësimin e kuptimeve të ndryshme që norma juridike merr kur ajo do të zbatohet, për të konkluduar në arritjen e një kuptimi të vetëm dhe në përputhje me Kushtetutën. Përderisa Gjykata Kushtetuese bën interpretimin përfundimtar të Kushtetutës dhe ushtron kontrollin kushtetues të normës juridike, asaj nuk mund t’i ndalohet të bëjë interpretim të ligjeve.

Gjykata Kushtetuese shqyrton pajtueshmërinë e ligjit me Kushtetutën dhe, meqë ka qëllim që të arrijë në një konkluzion përfundimtar për kushtetutshmërinë e tij, është e qartë se ligjit konkret i duhet dhënë një kuptim, duke u interpretuar në të gjitha aspektet, si: literal, gjyqësor, doktrinar, gramatikor, logjik, sistematik, historik, në interpretim të gjerë apo të ngushtë etj. Pikërisht, interpretimi që i bëhet ligjit në funksion të parimeve kushtetuese përbën juridiksion kushtetues dhe merr vlerën e një interpretimi përfundimtar dhe të detyrueshëm për të gjithë. Në këtë drejtim vendimi i Gjykatës Kushtetuese bëhet i detyrueshëm edhe për Gjykatën e Lartë. Prandaj jurisprudencë kushtetuese përbën çdo vendim i Gjykatës Kushtetuese, aq më tepër shqyrtimi i rastit konkret që lidhet me shkeljen e të drejtave dhe lirive themelore të individit dhe, konkretisht, me të drejtën e mbrojtjes dhe të drejtën për një proces të rregullt ligjor.

Gjykata Kushtetuese, duke e analizuar problemin nga ky këndvështrim, si dhe duke iu referuar koncepteve kushtetuese mbi funksionet dhe kufijtë e pushteteve të secilit organ, konkludon se me vendimet që ajo merr nuk shmang asnjë organ kushtetues në ushtrimin normal të kompetencave, aq më tepër Gjykatën e Lartë.

Nisur nga argumentet e parashtruara më lart, Gjykata Kushtetuese arrin në përfundimin se Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë, duke mos zbatuar vendimin nr.17, datë 17.04.2000, kanë shkelur Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë, shkelje e cila në çështjen konkrete ka ndikuar drejtpërdrejt në mohimin e të drejtës së mbrojtjes dhe të drejtës për gjykim, duke mos i garantuar individëve të drejtën për një proces të rregullt ligjor.

(…)

Vendim nr. 9, datë 22.02.2001

(V – 9/01)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Fehmi Abdiu,  Kryetar dhe gjyqtarët: Zija Vuci, Hajredin Fuga, Alfred Karamuço, Kristofor Peçi, Sokol Sadushi, Kujtim Puto – relator i çështjes,                    

(…)

në datën 25.01.2001, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues Xhavit Vulku dhe objekt: “Shfuqizimi, si antikushtetues, i vendimeve penale nr. 97, datë 02.04.1999 të Gjykatës së Apelit të Tiranës dhe nr. 670, datë 01.11.1999 të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor të Tiranës”.

(…)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi:

“Shfuqizimin, si antikushtetues, të vendimeve penale nr.97, datë 02.04.1999 të Gjykatës së Apelit Tiranë dhe nr.670, datë 01.11.1999 të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor të Tiranës;

 Dërgimin e çështjes për rishqyrtim në Gjykatën e Apelit të Tiranës”.

(…)

Duke arsyetuar:

Gjykata e Rrethit Gjyqësor të Tiranës, me vendimin nr.111, datë 25.02.1999, ka dënuar kërkuesin Xhavit Vulku për veprën penale të shfrytëzimit të prostitucionit dhe, në bazë të nenit 114 të Kodit Penal, në lidhje me nenin 406/1 të Kodit të Procedurës Penale (gjykimi i shkurtuar) e ka dënuar me gjashtë muaj burgim. Mbi ankimin e prokurorit Gjykata e Apelit të Tiranës, me vendimin nr.97, datë 02.04.1000, ka vendosur prishjen e vendimit të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor e dërgimin e çështjes për rigjykim në këtë gjykatë. Kjo e fundit, në rigjykim, e ka dënuar me dhjetë vjet burgim për krimin e shtytjes për prostitucion në rrethana rënduese, sipas nenit 114/a, pika 5 të Kodit Penal.

Gjykata e Apelit dhe Gjykata e Rrethit Gjyqësor, në rigjykim, kanë zhvilluar një proces jo të rregullt ligjor në kuptim të nenit 42/1 të Kushtetutës. Gjykimet janë zhvilluar pa njoftuar të pandehurin ose avokatët e tij, sipas rregullave të parashikuara në Kodin e Procedurës Penale. Kështu, ndërsa prokuroria ka paraqitur ankim ndaj vendimit nr.111, datë 25.02.1999 të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor, kopja e këtij ankimi, nuk i është dërguar kërkuesit sipas mënyrës dhe në vendin e parashikuar në nenin 140 të Kodit të Procedurës Penale për të pandehurin e lirë. Kjo kopje, së bashku me lajmërimin e marrjes është dërguar në Repartin nr. 313 (Burgu i Tiranës) në datën 04.03.1999, kur i pandehuri kishte mbaruar dy ditë më parë dënimin e dhënë nga Gjykata e Rrethit Gjyqësor e ndodhej në gjendje të lirë. Ndodhur para këtij fakti, Gjykata e Apelit nuk mund të vazhdonte gjykimin, por të kërkonte zbatimin e nenit 414 të Kodit të Procedurës Penale për t’i njoftuar ankimin të pandehurit.

Në procesverbalin e seancës gjyqësore të datës 02.04.1999 në Gjykatën e Apelit, pasqyrohet sikur është thirrur për gjykim edhe kërkuesi, por në të vërtetë nuk ka njoftim për të. Në dosje ndodhen dy shkresa me të njëjtin numër 19 dhe me të njëjtën datë 16.03.1999, drejtuar njëra Komandës së Repartit nr. 313 (Burgu i Tiranës) e tjetra togës së shoqërimit, në të cilat kërkohet të shoqërohet i pandehuri në atë gjykatë. Duke marrë parasysh se i pandehuri është liruar nga burgu në datën 02.03.1999, pra 14 ditë më parë se të nisen shkresat dhe se në dosje nuk ka njoftim tjetër për të pandehurin, Gjykata Kushtetuese arrin në konkluzionin se gjykimi i çështjes në atë gjykatë është bërë pa njoftuar të pandehurin.

Njoftimi i të pandehurit, sipas Kodit të Procedurës Penale, nuk është bërë as në rigjykim në Gjykatën e Rrethit Gjyqësor, aq më tepër, që nga kjo gjykatë u dënua për një vepër penale shumë më të rëndë se e mëparshmja. Për datën 15.07.1999 (dita kur u zhvillua seanca e parë e gjykimit), i është dërguar një shkresë togës së shoqërimit, me të cilën i kërkohet të shoqërojë në gjykatë të pandehurin Xhavit Vulku, me banim në fshatin Tapizë të Tiranës dhe një polic i togës së shoqërimit ka shënuar në të që i pandehuri ndodhet në Greqi, por nuk del nëse është njoftuar familja, fqinjët, avokatët e caktuar prej tij etj., sipas mënyrës e në vendet e parashikuara në nenin 140 të Kodit të Procedurës Penale. Jo vetëm kaq, por meqenëse njoftimi ishte i dyshimtë, gjykata, në zbatim të nenit 349 të Kodit të Procedurës Penale, duhet ta përsëriste atë, para se të deklaronte mungesën e të caktonte mbrojtës kryesisht.

Duke mos u njoftuar kërkuesi për ankimin e prokurorit, si dhe për datën e gjykimit në Apel e në Gjykatën e Rrethit Gjyqësor, atij i janë mohuar njëkohësisht disa të drejta kushtetuese të parashikuara edhe në Konventën Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore, siç janë: e drejta për ta vënë në dijeni menjëherë dhe hollësisht për akuzën që i bëhet (neni 31/a i Kushtetutës dhe neni 6/3a i Konventës); e drejta për t’u mbrojtur vetë e për t’u bërë pyetje dëshmitarëve të pranishëm; e drejta për të kërkuar marrjen e provave të tjera (neni 31/b,c të Kushtetutës dhe neni 6/3c,d i Konventës), si edhe e drejta për t’u dëgjuar para se të gjykohet (neni 33 i Kushtetutës dhe neni 6/1 i Konventës).

E drejta e të pandehurit për të zgjedhur mbrojtësin e tij është njëkohësisht edhe një detyrim për gjykatën për ta respektuar këtë të drejtë. Eshtë e vërtetë që Gjykata e Rrethit  Gjyqësor në rigjykim ka caktuar mbrojtës dhe i ka dhënë kohë atij të përgatitet, por kjo nuk është e mjaftueshme për të arritur në përfundimin se gjykata ka përmbushur detyrimet e saj kushtetuese e ligjore për realizimin e së drejtës së mbrojtjes. Eshtë detyrë e Gjykatës së Rrethit Gjyqësor dhe Gjykatës së Apelit të kryejnë të gjitha veprimet procedurale për njoftimin e të pandehurit dhe, vetëm kur ky nuk paraqitet, të caktojnë mbrojtës kryesisht. Për më tepër, Gjykata e Apelit nuk ka caktuar as mbrojtës kryesisht, por ka dëgjuar vetëm prokurorin, duke mos respektuar parimet e rëndësishme të mbrojtjes dhe të kontradiktoritetit në gjykim.

Të gjitha këto e bëjnë procesin të parregullt, në kuptim të nenit 42/1 të Kushtetutës.

(…)
 

Vendim nr. 17, datë 04.04.2001

(V – 17/01)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërise, e përbërë: Fehmi Abdiu, Kryetar dhe gjyqtarët: Zija Vuci, Hajredin Fuga, Alfred Karamuço, Kujtim Puto, Sokol Sadushi, Kristofor Peçi – relator i çështjes,                    

(…)

në datën 09.03.2001, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen, me kërkues Qerim Fekollari dhe objekt: “Shfuqizimi, si antikushtetues, i vendimeve nr.276, datë 07.10.1999 të Gjykatës së Apelit të Tiranës dhe nr.437, datë 26.10.2000 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë”.

(…)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi:

“Shfuqizimin, si antikushtetues, të vendimeve nr.437, datë 26.10.2000 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë dhe nr.276, datë 07.10.1999 të Gjykatës së Apelit të Tiranës;

Dërgimin e çështjes për shqyrtim në Gjykatën e Apelit të Tiranës”.

(…)

Duke arsyetuar:

Gjykata e Rrethit Gjyqësor të Tiranës, me vendimin nr.485, datë 27.07.1999, ndër të tjera, ka vendosur të deklarojë fajtor kërkuesin Qerim Fekollari për veprën penale të falsifikimit të letrave me vlerë, në bashkëpunim dhe në bazë të neneve 184 e 25 të Kodit Penal e ka dënuar me 3 (tre) vjet burgim. Gjykata e Apelit të Tiranës që ka shqyrtuar çështjen mbi ankimin e prokurorit, ka ndryshuar vendimin e Gjykatës së Faktit, duke e rritur masën e dënimit nga 3 (tre) në 5 (pesë) vjet burgim.

Gjatë gjykimit, Gjykata Kushtetuese konstaton se Gjykata e Apelit të Tiranës ka zhvilluar një proces jo të rregullt ligjor në kuptim të nenit 42/1 të Kushtetutës. Mosvënia e të pandehurit në dijeni të apelit të prokurorit dhe mos njoftimi për ditën dhe orën e gjykimit të çështjes, i ka mohuar atij tërësisht të drejtën e mbrojtjes në këtë gjykim.

Kështu, ndërsa prokuroria ka paraqitur ankim ndaj vendimit të gjykatës së rrethit, kopja e këtij ankimi nuk i është dërguar kërkuesit sipas mënyrës dhe në vendin e parashikuar nga neni 140 i Kodit të Procedurës Penale për të pandehurin e lirë. Siç del nga lajmërimi bashkëngjitur dosjes, kjo kopje është dërguar në Repartin nr.313 (Burgu i Tiranës) në datën 06.08.1999, në një kohë që i pandehuri ishte liruar nga ky repart që më datë 18.03.1999 me vendim të Gjykatës së Rrethit dhe ndodhej në banesën e tij në lagjen “Konferenca e Labinotit” në Elbasan.

            Në procesverbalin e seancës gjyqësore datë 07.10.1999, në Gjykatën e Apelit të Tiranës, pasqyrohet se kërkuesi Qerim Fekollari ka pasur dijeni për datën e gjykimit, por nuk është paraqitur. Lidhur me këtë, në dosje ndodhen dy njoftime, me datë 20.09.1999, njëra drejtuar Kolegjit të Avokatëve (av. Petraq Semani), por që nuk ka konfirmim për marrje dhe tjetra Repartit nr. 313 (Burgu i Tiranës), për të shoqëruar të pandehurin për gjykim; pra, njoftimi është dërguar në adresë të gabuar, njëlloj si me ankimin e prokurorit. Që ky njoftim është i parregullt, del edhe nga fakti se për të pandehurin tjetër, Nehat Ali, njoftimi është bërë edhe me fletëthirrje në banesën e tij në lagjen “Luigj Gurakuqi”, Elbasan. Për rrjedhojë, ky i pandehur është përfaqësuar nga avokati i tij në gjykimin e çështjes në Apel, ndërsa për kërkuesin gjykimi është zhvilluar në mungesë, pa e njoftuar. Vetë kërkuesi ka bërë ankim ndaj vendimit të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor, duke pretenduar pafajësi; kështu që ai ka qënë i interesuar për të marrë pjesë në gjykimin e çështjes në Gjykatën e Apelit, por mungesa e njoftimit ia ka privuar këtë mundësi dhe, për rrjedhim, i është mohuar e drejta e mbrojtjes.

            Këto shkelje, të cilat e bëjnë procesin gjyqësor të parregullt, kërkuesi i ka parashtruar në rekursin drejtuar Gjykatës së Lartë, por Kolegji Penal, nëpërmjet një arsyetimi jo të plotë të vendimit, që bie në kundërshtim me faktet dhe rrethanat e dala gjatë gjykimit, nuk e ka pranuar rekursin. Në këtë mënyrë edhe vendimi i Kolegjit Penal, që në këto kushte ka lënë në fuqi vendimin e Gjykatës së Apelit, është antikushtetues.

Gjykata Kushtetuese, arrin në përfundimin se, duke mos u njoftuar kërkuesi për ankimin e prokurorit dhe për datën e gjykimit në Gjykatën e Apelit, atij i janë mohuar njëkohësisht disa të drejta themelore të parashikuara nga Kushtetuta dhe Konventa Evropiane e të Drejtave të Njeriut, si e drejta për t’u mbrojtur (neni 31/b i Kushtetutës dhe neni 6.3/b i Konventës) dhe e drejta për t’u dëgjuar para se të gjykohet (neni 33 i Kushtetutës dhe neni 6/1 i Konventës), shkelje këto që e bëjnë procesin gjyqësor të parregullt sipas nenit 42/1 të Kushtetutës.

(…)

Votuan kundër këtij vendimi: A.Karamuço e S.Sadushi.

(…)

Vendim nr. 23, datë 23.04.2001

(V – 23/01)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Fehmi Abdiu, Kryetar dhe gjyqtarët: Sabri Rrapi, Zija Vuci, Alfred Karamuço, Kristofor Peçi, Kujtim Puto, Sokol Sadushi, Hajredin Fuga – relator i çështjes,

(…)                 

në datën 09.03.2001, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen, me kërkues Çaush Minga dhe objekt: “Shfuqizimi, si antikushtetues, i vendimeve nr. 59, datë 15.07.1998 të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor të Beratit; nr.153, datë 21.12.1998 të Gjykatës së Apelit të Vlorës dhe nr. 96, datë 24.02.2000 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë”.

(…)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi:

 “Rrëzimin e kërkesës”.

(…)

Duke arsyetuar:

Me vendimin nr.59, datë 15.07.1998 të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor të Beratit, kërkuesi është deklaruar fajtor dhe dënuar me 25 vjet burgim për veprat penale të vrasjes së një shtetasi, për tentativë vrasjeje të katër personave të tjerë dhe për armëmbajtje pa leje. Ky vendim është lënë në fuqi nga Gjykata e Apelit të Vlorës dhe nga Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë.

Nga përmbajtja e vendimeve, rezulton se ngjarja ka ndodhur në datën 25.08.1997 dhe kërkuesi është identifikuar menjëherë si autor i kësaj ngjarjeje, duke u larguar nga vendbanimi i tij, fshati Novaj i rrethit të Skraparit. Për këtë shkak, Prokuroria e Rrethit me shkresën e datës 20.02.1998, drejtuar Drejtorisë së Policisë Berat, ka urdhëruar shpalljen e kërkimit, gjetjen dhe ndalimin e kërkuesit për llogari të prokurorisë. Organi i policisë njofton prokurorinë se nga verifikimi i bërë në vend, në banesën e kërkuesit, rezulton se ky ndodhet jashtë Shqipërisë. Duke u mbështetur në këtë njoftim, prokurori, në bazë të nenit 141, paragrafi i parë i Kodit të Procedurës Penale, ka deklaruar mosgjetjen dhe i ka caktuar kërkuesit mbrojtës kryesisht, të cilit i ka komunikuar vendimin për njoftimin e akuzës, e ka njohur me gjithë materialet e çështjes, si dhe me vendimin për dërgimin në gjyq të saj. Të gjitha këto akte të prokurorit janë nënshkruar nga avokati.

Në seancën e parë të gjykimit, të datës 12.05.1998, nuk është paraqitur prokurori, kërkuesi dhe mbrojtësi i tij për shkak se nuk u ishin bërë njoftimet për datën e gjykimit. Për këtë shkak, gjykimi është shtyrë për në datën 26.05.1998 që të bëhen njoftimet përkatëse për secilin. Në seancën e datës 26.05.1998, është paraqitur prokurori dhe avokati, ndërsa kërkuesi nuk është paraqitur, ndonëse në dosje ndodhet fletëthirrja e gjykatës dërguar nëpërmjet zyrës postare, në emër të kërkuesit dhe në adresën e tij në fshat. Në fund fletëthirrja ka shënimin “larguar në Greqi”, pa u përcaktuar se nga kush është bërë ky shënim. Në këto rrethana, gjykata, pasi ka dëgjuar palët, ka deklaruar mungesën, në vështrim të nenit 351 të Kodit të Procedurës Penale, si dhe përfaqësimin e të pandehurit nga mbrojtësi, duke vazhduar gjykimin në mungesë. Meqënëse gjykimi u shty për në datën 05.06.1998, prokurori ka nxjerrë urdhrin e datës 27.05.1998, me anë të të cilit urdhërohet kërkuesi nëpërmjet organit të policisë, që të paraqitet në gjykatë në datën 05.06.1998, por përsëri policia njofton se nga verifikimet e bëra, ai ndodhet jashtë shtetit.

Veprimet e kryera si gjatë fazës së hetimit paraprak, ashtu edhe gjatë gjykimit, kanë synuar që të plotësojnë detyrimin ligjor për njoftimin dhe pjesëmarrjen e të pandehurit në hetim dhe gjykim, por mosparaqitja e tij ka ardhur për shkak të fshehjes nga drejtësia. Këtë e përforcon edhe fakti se i pandehuri, duke qenë në kërkim, është kapur në një banesë në fshatin Portëz të rrethit të Fierit në datën 04.09.1998; pra, rreth 13 muaj pas ngjarjes dhe afro 2 muaj pasi kishte përfunduar gjykimi në shkallë të parë. Në këto rrethana, organi procedues, duke i caktuar mbrojtës kryesisht, i cili e ka përfaqësuar të pandehurin si gjatë hetimeve paraprake ashtu edhe në gjykimin e çështjes, ka vepruar konform rregullave procedurale për respektimin e së drejtës së mbrojtjes, prandaj nuk qëndron pretendimi i parashtruar në kërkesë për shkeljen e së drejtës kushtetuese të mbrojtjes. Gjithashtu, nuk qëndron pretendimi për shkeljen e së drejtës për t’u dëgjuar, pasi, sipas nenit 33, paragrafi i dytë i Kushtetutës, nga e drejta për t’u dëgjuar nuk përfiton personi që i fshihet drejtësisë.

Në gjykimin në shkallë të dytë, sipas prokurave që ndodhen në dosje, kërkuesi ka autorizuar avokatin Shuaip Syri dhe më pas, avokatin Njazi Hamzaraj që ta përfaqësojnë, qoftë edhe në mungesë para kësaj gjykate. Gjykimi në Gjykatën e Apelit të Vlorës, është zhvilluar me pjesëmarrjen e avokatit të zgjedhur nga vetë kërkuesi. Nga kjo gjykatë, nuk është pranuar kërkesa për përsëritjen e shqyrtimit gjyqësor, sipas nenit 427 të Kodit të Procedurës Penale, sepse nuk ka konstatuar raste të tilla që e bëjnë të detyrueshme rishqyrtimin e çështjes, për arsye se mospjesëmarrja e kërkuesit në gjykimin e shkallës së parë, nuk është për shkaqe ligjore. Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, të cilit i janë parashtruar të njëjtat pretendime për gjykimin në shkallë të parë dhe në shkallë të dytë, i ka vënë në diskutim shkeljet që përmenden në rekurs dhe, duke i arsyetuar një për një, ka konkluduar se këto shkelje nuk qëndrojnë. Sipas Kolegjit Penal, kërkuesi i është fshehur hetimit dhe gjykimit, prandaj dhe nuk është paraqitur në gjykimin në shkallë të parë, ndërsa Gjykata e Apelit, nuk ka pranuar të përsërisë rishqyrtimin e çështjes pasi, sipas nenit 427 të Kodit të Procedurës Penale, kjo është në diskrecion të gjykatës të vlerësojë nëse duhet përsëritur ose jo tërësisht apo pjesërisht gjykimi, kur i pandehuri nuk paraqitet në gjykim për shkaqe jo ligjore.

Gjykata Kushtetuese, duke i analizuar të gjitha pretendimet e parashtruara në kërkesë, arrin në përfundimin se shkaqet për shfuqizimin e vendimeve gjyqësore, si antikushtetues, nuk qëndrojnë e, për rrjedhojë, kërkesa e kërkuesit duhet rrëzuar.

(…)

Vendim nr. 24, datë 24.04.2001

(V – 24/01)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Fehmi Abdiu, Kryetar dhe gjyqtarët: Sabri Rrapi, Zija Vuci, Hajredin Fuga, Alfred Karamuço, Kristofor Peçi, Kujtim Puto, Sokol Sadushi – relator i çështjes,     

(…)

në datën 13.03.2001, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen, me kërkues Besim Geca dhe Besnik Geca dhe objekt: “Shfuqizimi, si antikushtetues, i vendimit nr. 322, datë 06.10.2000 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë”.

(…)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi:

 “Shfuqizimin, si të papajtueshëm me Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë, të vendimit nr.322, datë 06.10.2000 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë;

Dërgimin e çështjes Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë”.

(…)

Duke arsyetuar:

Avokati i të pandehurve Besim e Besnik Geca, me cilësinë e përfaqësuesit të tyre, ka ushtruar rekurs pranë Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë, ndaj vendimeve të Gjykatës së Rrethit  Gjyqësor të Kukësit dhe Gjykatës së Apelit të Shkodrës. Rekursi i ushtruar në emër të kërkuesve përmban tre shkaqe që lidhen me cilësimin e gabuar ligjor të veprës penale, me shkelje të normave procedurale gjatë gjykimit, të cilat kanë ndikuar në mohimin e së drejtës së mbrojtjes së tyre, si dhe me karakterin haptazi jo logjik të arsyetimit të vendimeve gjyqësore.

 Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, në Dhomën e Këshillimit, pasi ka arsyetuar se rekursi nuk përmban shkaqe nga ato që parashikohen në nenin 432 të Kodit të Procedurës Penale, ka vendosur mospranimin e rekursit, si të pabazuar në ligj.  

Gjykata Kushtetuese, duke e shqyrtuar këtë çështje në aspektin e pretendimeve të kërkuesve, për shkeljen e të drejtave të tyre kushtetuese nga një proces i parregullt ligjor, konkludon se kërkesa e tyre për shfuqizimin, si antikushtetues, e vendimit të sipërcituar duhet pranuar.  

Shkaqet që kanë parashtruar kërkuesit në rekursin e tyre drejtuar Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë, nga pikëpamja formale përputhen me kërkesat ligjore që parashikon neni 432 shkronjat “a”, “b”, dhe “c” të Kodit të Procedurës Penale. Në vendimin e Kolegjit Penal, megjithëse pranohet se kërkuesit kanë pretenduar si shkak për prishjen e vendimeve, cilësimin e gabuar ligjor të veprës penale nga gjykatat, në dispozitiv është vendosur mospranimi i rekursit. Nga mënyra sesi Kolegji Penal e ka shqyrtuar çështjen në Dhomën e Këshillimit dhe vendimi që ai ka marrë, Gjykata Kushtetuese konkludon se mpleksja e kompetencave të Kolegjit në Dhomën e Këshillimit me atributet që ai ushtron gjatë seancës gjyqësore, që në rastin konkret janë evidente, kanë cënuar procesin ligjor.

Shqyrtimi i rekursit në Dhomën e Këshillimit është krejt i ndryshëm nga shqyrtimi i çështjes në seancë gjyqësore. Detyrë e Dhomës së Këshillimit është të vlerësojë nëse shkaqet e ngritura në rekurs janë të tilla që të përputhen me kërkesat e nenit 432 të Kodit të Procedurës Penale. Mjafton ekzistenca e këtyre shkaqeve ligjore, por pa i hyrë vlerësimit të tyre në fakt, që çështja të kalohet në seancë gjyqësore. Duke qenë se Dhoma e Këshillimit nuk është e pajisur nga ligji me atributet e shqyrtimit të çështjes në themel dhe as të zgjidhjes së drejtësisë së vendimit, sigurisht, mbetet seanca gjyqësore që të vlerësojë bazueshmërinë në ligj të shkaqeve të parashtruara nga kërkuesi në rekurs dhe të vendimit gjyqësor. Pikërisht, është neni 441 i Kodit të Procedurës Penale që parashikon  formulimin që duhet të ketë dispozitivi i vendimit, sipas të cilit ndryshimi ose jo i cilësimit ligjor të veprës penale, që është dhe një ndër shkaqet kryesore të ngritura në rekurs, mbetet e drejtë e Kolegjit Penal në seancë gjyqësore. 

Gjithashtu, arsyetimi i përdorur në vendimin objekt shqyrtimi, se “gjykatat në marrjen e vendimit kanë zbatuar drejt ligjin penal dhe normat e tjera juridike”, përbën një konkluzion përfundimtar të shqyrtimit të çështjes në themel, në të cilin ka arritur Kolegji Penal në Dhomën e Këshillimit, por që nuk mund të përputhet me kuptimin ligjor që ligjvënësi ka formuluar për mospranimin e rekursit.   

Nga argumentet e parashtruara më lart, Gjykata Kushtetuese arrin në përfundimin se moskalimi i çështjes në seancë gjyqësore nga Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë,  ndërkohë që shqyrtimi dhe dhënia zgjidhje shkaqeve ligjore të parashtruara në rekurs nuk i përket Dhomës së Këshillimit, i ka mohuar kërkuesve të drejtën për t’u mbrojtur dhe dëgjuar nëpërmjet avokatit të tyre, duke mos u garantuar njëkohësisht zhvillimin e një procesi të rregullt ligjor në kuptim të nenit 42 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë.

(…)

Vendim nr. 25, datë 24.04.2001

(V – 25/01)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Fehmi Abdiu, Kryetar dhe gjyqtarët: Zija Vuci, Hajredin Fuga, Alfred Karamuço, Kristofor Peçi, Kujtim Puto, Sokol Sadushi, Sabri Rrapi – relator i çështjes,

(…)

në datën 21.03.2001, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen, me kërkues Artin Bojni dhe objekt: “Shfuqizimi, si antikushtetues, i vendimit nr. 328, datë 06.10.2000 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë”.

(…)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi:

“Shfuqizimin, si antikushtetues, të vendimit nr.328, datë 06.10.2000 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë;

 Dërgimin e çështjes për gjykim në Kolegjin Penal të Gjykatës së Lartë”.

(…)

Duke arsyetuar:

Kërkuesi Artin Bojni, me vendimin nr.116, datë 28.02.2000 të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor të Tiranës, është deklaruar fajtor për vjedhje me dhunë, të mbetur në tentativë, sipas nenit 139 dhe 22 të Kodit Penal. Ky vendim është lënë në fuqi me vendimin nr.200, datë 11.05.2000 të Gjykatës së Apelit të Tiranës.

Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, rekursin e paraqitur nga kërkuesi e ka shqyrtuar në Dhomën e Këshillimit dhe, në bazë të nenit 433 të Kodit të Procedurës Penale, ka vendosur mospranimin e tij, me arsyetimin se “rekursi i paraqitur nga i pandehuri nuk përmban shkaqe nga ato të parashikuara në nenin 432 të Kodit të Procedurës Penale dhe se nga ana e gjykatës, në marrjen e vendimit është zbatuar drejt ligji penal dhe normat e tjera juridike”.

Kërkuesi Artin Bojni, në rekursin kundër vendimeve të Gjykatës së Shkallës së Parë dhe të Apelit ka parashtruar se cilësimi i veprës penale, nga vjedhje me pasojë vdekje, në vjedhje me dhunë të mbetur në tentativë, është i gabuar, pasi sipas tij, jemi përpara veprës penale të moskallëzimit të krimit, të parashikuar nga neni 300 i Kodit Penal.

Nga përmbajtja e rekursit të paraqitur Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë, del se kërkuesi ka ngritur pretendimin se ndaj tij ligji është zbatuar gabim, shkak ky që parashikohet në nenin 432, shkronja “a” të Kodit të Procedurës Penale. Por, edhe në vendimin e Kolegjit Penal, ndonëse pranohet se kërkuesi ka pretenduar cilësimin e gabuar të veprës penale nga gjykatat, si shkak për prishjen e vendimeve, në dispozitiv të tij në Dhomën e Këshillimit është vendosur, mospranimi i rekursit.

Në këto rrethana, çështja duhet të kalonte për gjykim në seancë të rregullt gjyqësore. Duke mos pranuar rekursin në Dhomën e Këshillimit, Kolegji Penal i ka mohuar kërkuesit të drejtën për t’u dëgjuar dhe për t’u mbrojtur në një proces të rregullt ligjor. Këto shkelje të Kolegjit Penal, janë antikushtetuese, pasi vijnë në kundërshtim me nenin 42, pika 1 të Kushtetutës të Republikës së Shqipërisë.

Vendimi i Kolegjit Penal, i dhënë në Dhomën e Këshillimit, është antikushtetues edhe për faktin se ky Kolegj i ka hyrë vlerësimit të vendimit të Gjykatës së Apelit, ku thuhet: “Nga ana e gjykatës në marrjen e vendimit, është zbatuar drejt ligji penal dhe normat e tjera juridike”. Ky konkluzion i shprehur nga Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, është atribut i një procesi të rregullt ligjor me pjesëmarrjen e palëve dhe jo i Dhomës së Këshillimit. Pra, Dhoma e Këshillimit nuk mund të shqyrtojë çështjen në themel dhe as të zgjidhë drejtësinë ose jo të vendimeve të gjykatave më të ulëta, pasi një të drejtë të tillë e ka Kolegji Penal në seancë gjyqësore.

Duke u ndodhur çështja si më lart, Gjykata Kushtetuese arrin në përfundimin se vendimi i Kolegjit Penal, marrë në Dhomën e Këshillimit, duhet të shfuqizohet si antikushtetues dhe çështja të dërgohet për gjykim në Kolegjin Penal të Gjykatës së Lartë.

(…)

Votuan kundër këtij vendimi: Z.Vuci, A.Karamuço e K.Puto.

(…)

Vendim nr. 26, datë 24.04.2001

(V – 26/01)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Fehmi Abdiu, Kryetar dhe gjyqtarët: Sabri Rrapi, Hajredin Fuga, Alfred Karamuço, Kristofor Peçi, Kujtim Puto, Sokol Sadushi, Zija Vuci – relator i çështjes,

(…)                 

në datat 19.12.2000 dhe 15.01.2001, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen, me kërkues Avokati i Popullit dhe objekt: “Shfuqizimin, si të papajtueshëm me Kushtetutën, e pikës 1, shkronja “c”, të vendimit të Këshillit të Ministrave nr.19, datë 18.03.2000”.

(…)

Gjykata Kushtetuese, me shumicë votash, vendosi:

 “Shfuqizimin, si antikushtetues, të pikës 1, shkronja “c” të vendimit të Këshillit të Ministrave nr.119, datë 18.03.2000 “Për procedurat e privatizimit me ankand të paketave shtetërore të aksioneve të shoqërive që veprojnë në sektorët jo strategjikë”, si dhe të pikës 4 të vendimit të Këshillit të Ministrave nr.438, datë 14.08.1995 “Për privatizimin e ndërmarrjeve shtetërore të transformuara në shoqëri tregtare”, vetëm për pjesët ku ato shprehen:

 E para, “…dhe çmimit të truallit të përcaktuar sipas vendimit të Këshillit të Ministrave nr.312, datë 30.06.1994”;

 E dyta, “…në përpjestime që i përgjigjen çmimit të truallit të njohur, në bazë të vendimit përkatës të Këshillit të Ministrave nr.312, datë 30.06.1994””.

(…)

Duke arsyetuar:

Pika 1, shkronja “c” e vendimit të Këshillit të Ministrave nr.199, datë 18.03.2000, e denoncuar nga Avokati i Popullit për papajtueshmëri me Kushtetutën, ka këtë përmbajtje: “Ish-pronarët e truallit kanë të drejtë të marrin aksione të shoqërisë që privatizohet në bazë të sipërfaqes së truallit brenda kufizimit të shoqërisë dhe çmimit të truallit të përcaktuar sipas vendimit të Këshillit të Ministrave nr.312, datë 30.06.1994”.

            Në seancë plenare kërkuesi ka sqaruar përmbajtjen e kërkesës, duke parashtruar se atë e ka ushtruar në interes të të gjithë ish-pronarëve, pa përjashtuar edhe ata që komisioni i Kthimit dhe Kompensimit të Pronave u ka njohur vetëm të drejtën e kompensimit të truallit.

            Gjykata Kushtetuese, pasi analizoi shkaqet për të cilat është kërkuar shfuqizimi i dispozitës së lartpërmendur, konkludon se disa prej këtyre shkaqeve meritojnë të merren në considerate, pasi ka argumente, të cilat hedhin dritë mbi karakterin antikushtetues të një pjese të kësaj norme juridike.

Dihet se qëllimi i daljes së saj ka qenë përgatitja e terrenit për të vënë në jetë një formë të re kompensimi, të krijuar me ligjin nr.8334, datë 23.04.1998 “Për privatizimin e shoqërive tregtare që veprojnë në sektorët jostrategjikë”, por pa iu shmangur frymës që përshkon Kushtetutën dhe ligjin nr.7698, datë 15.04.1993 “Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve”. Referimi i kësaj dispozite në çmimet e shitjes së trojeve shtetërore, të përcaktuara sipas vendimit të Këshillit të Ministrave nr.312, datë 30.06.1994 dhe vlerësimi në bazë të këtyre çmimeve i sipërfaqes së truallit ish-pronë private e ndodhur kjo brenda kufizimit të shoqërisë tregtare, e redukton në mënyrë të ndjeshme të drejtën për kompensim të ish-pronarit. Vlera e këtij trualli që i jepet atij në formë aksionesh është disa herë më e vogël se ajo që është vendosur t’i kompensohet nga Komisioni i Kthimit dhe Kompensimit të Pronave. Kjo për arsye se çmimet shtetërore për këtë kategori sendesh të paluejtshme, aktualisht janë më të ulëta se çmimet që diktohen nga nevojat e tregut. Për më tepër, në këtë dispozitë nuk parashikohet, me nënkuptimin që nuk lejohet as konvertimi i kësaj vlere, sipas indeksit të rritjes së çmimeve. Eshtë e qartë se një rregullim i tillë dëmton interesat e kësaj kategorie ish-pronarësh. Ai u kufizon atyre të drejtën për shpërblimin e dëmeve të shkaktuara nga veprimet e paligjshme të organeve shtetërore. Kjo është një e drejtë themelore që ka gjetur pasqyrim në nenin 44 të Kushtetutës dhe rrugët për realizimin e saj janë caktuar, veçanërisht, në ligjin nr.7698, datë 15.04.1993 “Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve”.

Format e kompensimit të parashikuara në këtë ligj, si edhe ajo e krijuar rishtaz me ligjin nr.8334, datë 23.04.1998 “Për privatizimin e shoqërive tregtare që veprojnë në sektorët jostrategjikë”, vërtet ndryshojnë nga njëra-tjetra, por të gjitha udhëhiqen nga i njëjti qëllim: të ndreqin, brenda mundësive, dhe kushteve ekonomiko-sociale të vendit padrejtësitë e regjimit të kaluar, të kryera në dëm të pronës private, nëpërmjet shtetëzimeve, shpronësimeve, konfiskimeve ose me çdo mënyrë tjetër të padrejtë.

Për arritjen e këtij qëllimi, kërkohet që detyrimeve të shtetit për kompensimin e trojeve të zëna, për aq sa kanë vendosur komisionet e kthimit dhe kompensimit të pronave, t’iu korrespondojë e drejta e ish-pronarëve të truallit, e cila duke u vlerësuar ekonomikisht, të mos jetë nën nivelin e kërkesës kushtetuese për një shpërblim të drejtë.

Veç kësaj, mosrespektimi i këtij kriteri në formulimin e dispozitës së sipërpërmendur të Këshillit të Ministrave, i lë shteg edhe një shkeljeje tjetër kushtetuese.

Ish-pronarët, të cilëve ajo u adresohet, vihen në kushte pabarazie në krahasim me ish-pronarët e tjerë të trojeve të zëna me objekte të ndërtuara nga shteti, ku nuk zhvillojnë aktivitet shoqëritë tregtare të komanduara prej tij.

Të dy këto grupe ish-bashkëpronarësh ndodhen në situata juridike të njëllojta dhe i përkasin të njëjtës kategori. Si njërit, ashtu dhe tjetrit, nuk i është kthyer trualli për shkak se ka qenë i zënë dhe komisionet e kthimit dhe kompensimit të pronave, u kanë njohur atyre vetëm të drejtën e kompensimit.

Në aspektin ekonomik, kjo e drejtë, në çdo formë që të realizohet, duhet t’u sigurojë titullarëve të saj përfitime pasurore, tek të cilat të mos vërehen ndryshime të dukshme. Një kërkesë e tillë është e lidhur me nevojën e zbatimit të parimit kushtetues të barazisë përpara ligjit, të sanksionuar në nenin 18 të Kushtetutës. Në fakt, dispozita e kontestuar nga Avokati i Popullit, duke iu referuar çmimeve të përcaktuara sipas vendimit të Këshillit të Ministrave nr.312, datë 30.06.1994, për vlerësimin e aksioneve të destinuara për ish-pronarët e këtyre trojeve, i kundërvihet këtij parimi.

Fakti se këto troje ndodhen brenda kufizimit të shoqërisë tregtare të komanduar nga shteti, nuk do të thotë që ish-pronarët e tyre të trajtohen ndryshe nga ish-pronarët e tjerë që nuk u janë kthyer pronat. Prania e kësaj rrethane, në kuptim të nenit 18, pika 2 të Kushtetutës, nuk përbën shkak të arsyeshëm për të përligjur dallimin midis tyre.

Pra, i vetmi burim i këtyre shkeljeve kushtetuese është referenca e kësaj dispozite në çmimet e përcaktuara sipas vendimit të sipërm të Këshillit të Ministrave. Për rrjedhojë, ajo në këtë pjesë duhet të shfuqizohet, me qëllim që ky organ shtetëror të bëjë një formulim të ri të këtij akti normativ. Për këtë është e nevojshme të respektohen mirë e me kujdes kërkesat e nenit 181 të Kushtetutës.

Kjo dispozitë i vë si detyrë shtetit që, brenda një afati të caktuar, 2-3 vjet, të bëjë rregullimet e nevojshme ligjore për çështjet që lidhen me shpronësimet e konfiskimet e kryera përpara miratimit të Kushtetutës. Në këtë kategori çështjesh bën pjesë edhe ajo që i përket, pa përjashtim, të gjithë ish-pronarëve që nuk u është kthyer trualli.

Mënyra e kompensimit të tyre sipas kësaj norme kushtetuese, do të bëhet duke u udhëhequr nga kriteret e përcaktuara në nenin 41, pika 4 të Kushtetutës, i cili parashikon se shpronësimet ose masat e tjera kufizuese të pronësisë, të vendosura për interesa publikë, lejohen vetëm përkundrejt një shpërblimi të drejtë.

Zbatimi i këtij kriteri në zgjidhjen e problemit të këtyre ish-pronarëve, diktohet edhe nga fakti se e drejta e tyre për kompensim, ndonëse është një e drejtë kredie, prejardhjen dhe bazën e saj e ka në të drejtën reale të pronësisë mbi truallin, i cili nuk i përket më atyre, por aktualisht i përket shtetit.

I ndryshëm është qëndrimi i Gjykatës Kushtetuese përsa i përket shkaqeve të tjera, për të cilat kërkohet të deklarohet e papajtueshme me Kushtetutën, dispozita që përbën objektin e kësaj kërkese.

Në kundërshtim mesa ka pretenduar kërkuesi, ajo nuk u adresohet ish-pronarëve që komisionet e kthimit dhe kompensimit të pronave u kanë kthyer trojet. Edhe në qoftë se këto prona ndodhen brenda kufizimit të shoqërive tregtare, ata e kanë rifituar të drejtën e pronësisë mbi këtë pasuri. Qenia e tyre si titullarë të vetëm të kësaj prone, nuk mund të vihet në dyshim, aq më tepër në qoftë se ata e kanë hedhur atë në emër të vet pranë zyrës së regjistrimit të pasurive të paluejtshme.

Por, pavarësisht nga kjo mangësi, kërkesa është e argumentuar dhe për arsyet që u thanë më sipër, duhet pranuar, duke u shfuqizuar pjesa referuese e pikës 1, shkronja “c” e vendimit të Këshillit të Ministrave nr.119, datë 18.03.2000.

Meqenëse ekzistojnë kushtet e parashikuara në nenin 42/2 të ligjit nr.8577, datë 10.02.2000 “Për organizimin dhe funksionimin e Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Shqipërisë”, duhet të shfuqizohet, si antikushtetuese, edhe pjesa referuese e pikës 4 të vendimit të Këshillit të Ministrave nr.438, datë 14.08.1995, e cila ka të njëjtën përmbajtje.

(…)

Votoi kundër këtij vendimi S.Rrapi.

(…)

Vendim nr. 27, datë 27.04.2001
(V – 27/01)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Fehmi Abdiu, Kryetar dhe gjyqtarët: Sabri Rrapi, Zija Vuci, Kujtim Puto, Kristofor Peçi, Sokol Sadushi, Alfred Karamuço – relator i çështjes,

(…)     

në datat 29.01.2001 dhe 26.04.2001, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen, me kërkues Kryeministri i Republikës së Shqipërisë dhe objekt: “Interpretimi i pikës 1, të nenit 12 të Kushtetutës”.

(…)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi:

“Pushimin e gjykimit”.

(…)

Duke arsyetuar:

Kryeministri i Republikës së Shqipërisë, zoti Ilir Meta, me shkresën nr.5055 Prot., datë 04.12.2000, ka kërkuar para Gjykatës Kushtetuese interpretimin e pikës 1 të nenit 12 të Kushtetutës, në të cilin parashikohet: “Forcat e Armatosura sigurojnë pavarësinë e vendit, si dhe mbrojnë tërësinë territoriale dhe rendin e tij kushtetues”.

Para përfundimit të çështjes, Kryeministri ka paraqitur në Gjykatën Kushtetuese shkresën me nr.1759 Prot., datë 25.04.2001, me anë të të cilës kërkon “kthimin pa veprim” të kërkesës së bërë për interpretim, me arsyetim se problemi që është parashtruar në Gjykatën Kushtetuese do të bëhet objekt rishqyrtimi në Këshillin e Ministrave.

Në këto kushte, Gjykata Kushtetuese, konstaton se kërkuesi ka hequr dorë nga gjykimi i kërkesës, veprim ky që passjell pushimin e gjykimit.

(…)

Vendim nr. 29, datë 30.04.2001
(V – 29/01)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Fehmi Abdiu, Kryetar dhe gjyqtarët: Hajredin Fuga, Alfred Karamuço, Kujtim Puto, Kristofor Peçi, Sokol Sadushi, Zija Vuci – relator i çështjes,

(…)     

në datën 09.03.2001, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen, me kërkues Ardian Kalia dhe objekt: “Shfuqizimi, si antikushtetues, i vendimeve nr.1066, datë 01.11.2000 të Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë dhe nr.87, datë 15.07.2000 të Këshillit të Lartë të Drejtësisë”.

(…)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi:

 “Shfuqizimin, si antikushtetues, të vendimeve nr.1066, datë 01.11.2000 të Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë dhe nr.87, datë 15.07.2000 të Këshillit të Lartë të Drejtësisë;

Dërgimin e çështjes për shqyrtim pranë Këshillit të Lartë të Drejtësisë”.

(…)

Duke arsyetuar:

Kërkuesi Ardian Kalia, me vendim nr.87, datë 15.07.2000 të Këshillit të Lartë të Drejtësisë, është shkarkuar nga detyra si gjyqtar i shkallës së parë në Gjykatën e Rrethit Gjyqësor të Tiranës, me motivacionin e “kryerjes së veprimeve në kundërshtim me përmbushjen e rregullt të detyrës”, vendim ky që është lënë në fuqi me vendimin nr.1066, datë 01.11.2000 të Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë.

Gjykata Kushtetuese, duke analizuar shkaqet për të cilat ai ka kërkuar shfuqizimin e këtyre vendimeve, konstaton se vetëm njëri nga këto shkaqe meriton të merret në konsideratë, sepse është i mjaftueshëm për pranimin e kërkesës.

Këshilli i Lartë i Drejtësisë, vendimin e tij për shkarkimin nga detyra të kërkuesit, e ka mbështetur në vlerësimet negative që i ka bërë grupi i inspektorëve vetëm gjashtë vendimeve gjyqësore të dhëna nga kërkuesi ose si gjyqtar i vetëm, ose si anëtar i trupit gjykues me gjyqtarë të tjerë. Del se nga këto vendime, katër prej tyre, kanë marrë formën e prerë, tre që nuk janë ankimuar dhe një tjetër që është lënë në fuqi nga instancat gjyqësore më të larta; ndërsa dy vendime të tjerë janë ndryshuar nga Gjykata e Apelit, por vetëm për masën dhe jo për llojin e dënimit.

Në përgjithësi, vërejtjet për këto vendime nuk kanë të bëjnë me shkelje të karakterit procedural, por vetëm me zbatim të gabuar të ligjit material, i cili sipas konkluzioneve të Këshillit të Lartë të Drejtësisë është reflektuar kryesisht, në caktimin e masave të buta të dënimit me burgim, në një rast në cilësimin ligjor jo të drejtë të veprës penale; ndërsa në një rast tjetër, në zgjidhjen e gabuar të një çështjeje civile. Del se evidentimi i këtyre shkeljeve është realizuar jo në rrugën e verifikimit të ankesave të shtetasve, siç parashikon neni 17 i ligjit “Për organizimin e pushtetit gjyqësor”, por nëpërmjet kontrollit të përgjithshëm që ka ushtruar Inspektorati pranë Këshillit të Lartë të Drejtësisë mbi veprimtarinë njëvjeçare të gjyqtarëve të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor të Tiranës dhe këto janë konsideruar si shkelje të disiplinës në punë, të kryera në formën e veprimeve që vijnë në kundërshtim me përmbushjen e rregullt të detyrës nga ana e kërkuesit.

Këshilli i Lartë i Drejtësisë, duke i hyrë vlerësimit të ligjshmërisë dhe bazueshmërisë të këtyre vendimeve gjyqësore të dhëna nga kërkuesi në një kohë që këto kishin marrë formë të prerë, ka vepruar në kundërshtim me përmbajtjen e nenit 135, pika 1 të Kushtetutës.

Kjo dispozitë, e cila bën dallimin midis gjyqtarëve sipas funksioneve, ka për qëllim t’i shkëpusë ata nga varësia hierarkike dhe t’ia nënshtrojë veprimtarinë e tyre në dhënien e drejtësisë vetëm kontrollit të instancave më të larta gjyqësore, sipas rregullave të përcaktuara në Kodet e Procedurave.

Vendimet gjyqësore të formës së prerë, për çështjen konkrete që zgjidhin, kanë fuqinë e ligjit. Kjo do të thotë se përsa kohë ato nuk janë prishur ose ndryshuar nga një gjykatë më e lartë, asnjë organ tjetër shtetëror nuk mund të mos përfillë përmbajtjen e tyre dhe të ngarkojë me përgjegjësi gjyqtarin e çështjes. Megjithatë, problemi ndryshon në rastet kur këto vendime janë shoqëruar me shkelje që diskreditojnë rëndë pozitën ose figurën e gjyqtarit dhe që cënojnë, në përgjithësi, prestigjin dhe autoritetin e pushtetit gjyqësor.

 Në raste të tilla, Këshilli i Lartë i Drejtësisë ka kompetenca të plota të marrë çdo lloj mase disiplinore ndaj gjyqtarëve, pa e kushtëzuar atë me faktin nëse kjo kategori vendimesh kanë marrë formë të prerë dhe kanë fituar kështu autoritetin e gjësë së gjykuar. Madje, ndaj akteve të kësaj natyre të kryera gjatë ushtrimit të detyrës, ai mund të reagojë në çdo kohë edhe kur nuk ka përfunduar shqyrtimi i çështjes. Por, në përzgjedhjen e masës disiplinore të zbatuar ndaj kërkuesit, Këshilli i Lartë i Drejtësisë, nuk ka pasur sa duhet parasysh edhe kërkesat e nenit 147, pika 6 të Kushtetutës.

Sipas kësaj dispozite, shkarkimi nga detyra i gjyqtarit vendoset vetëm në raste të caktuara, midis të tjerash, edhe për shkelje të ndryshme të disiplinës në punë, të kryera këto në ndonjë nga format e parashikuara në ligjin nr.8436, datë 28.12.1998 “Për organizimin e pushtetit gjyqësor”. Megjithatë, jo çdo shkelje, qoftë kjo e kryer edhe në formën e veprimeve në kundërshtim me përmbushjen e rregullt të detyrës, përligj marrjen e kësaj mase ekstreme. Zbatimi i saj, në vështrim të dispozitës kushtetuese të lartpërmendur, është e lidhur vetëm me kryerjen e akteve që diskreditojnë rëndë pozitën dhe figurën e gjyqtarit.

Gjykata Kushtetuese, duke iu referuar çështjes në shqyrtim, konstaton se Këshilli i Lartë i Drejtësisë, ashtu si edhe Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë, nuk kanë argumentuar se cilat janë shkaqet e vërteta të shkeljeve që i atribuohen kërkuesit. Me fjalë të tjera, ata nuk janë shprehur nëse këto mangësi në punën e kërkuesit janë rezultat i veprimeve me dashje që diskreditojnë pozitën e tij si gjyqtar, apo janë gabime të zakonshme që mund të kenë ardhur nga mungesa e përvojës së tij në këtë detyrë.