Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Fehmi Abdiu, Kryetar dhe gjyqtarët: Zija Vuci, Gjergj Sauli, Alfred Karamuço, Kujtim Puto, Xhezair Zaganjori, Petrit Plloçi, Sokol Sadushi, Kristofor Peçi – relator i çështjes,
(...)

në datë 03.12.2003, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: Një Grup prej 1/5 e Deputetëve të Kuvendit të Republikës së Shqipërisë, me objekt: “Shfuqizimi si i papajtueshëm me Kushtetutën i pikës 3 të nenit 14 të ligjit nr.9087, datë 19.06.2003 “Kodi Zgjedhor i Republikës së Shqipërisë” ; Interpretimi i nenit 64/1 të Kushtetutës të Republikës së Shqipërisë”.
(...)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi: “Shfuqizimin si të papajtueshëm me Kushtetutën të fjalisë së parë në pikën 3 të nenit 14 të ligjit nr.9087, datë 19.06.2003 “Kodi Zgjedhor i Republikës së Shqipërisë”, me këtë përmbajtje: “Kur mandati i një deputeti të zgjedhur në një zonë zgjedhore njëemërore mbaron në mënyrë të parakohshme, vendi i tij plotësohet nga kandidati i radhës i listës shumëemërore të subjektit zgjedhor përkatës”.
(...)

Duke arsyetuar:

            Kërkuesi, në seancë gjyqësore, duke konfirmuar shkaqet e kërkesës e kufizoi objektin e saj vetëm për fjalinë e parë të pikës 3 të nenit 14 të ligjit nr.9087, datë 19.06.2003 “Kodi Zgjedhor i Republikës së Shqipërisë”, që ka këtë përmbajtje: “Kur mandati i një deputeti të zgjedhur në një zonë zgjedhore njëemërore mbaron në mënyrë të parakohshme, vendi i tij plotësohet nga kandidati i radhës i listës shumëemërore të subjektit zgjedhor përkatës”.

Gjykata Kushtetuese, para fillimit të seancës gjyqësore, për shkak të lidhjes së drejtpërdrejtë të dy kërkesave të paraqitura nga grupi i deputetëve bëri, me një vendim të veçantë, bashkimin e tyre në një çështje të vetme. Në këtë mënyrë, kërkesa për interpretim abstrakt të nenit 64/1 të Kushtetutës merr zgjidhje nëpërmjet shqyrtimit e kontrollit të kushtetutshmërisë së pikës 3 të nenit 14 të Kodit Zgjedhor.

Nga përmbajtja e kërkesës dhe shqyrtimi i çështjes në seancë rezulton se Kuvendi i Shqipërisë, në zbatim të pikës 3 të nenit 14 të Kodit Zgjedhor, pas mbarimit në mënyrë të parakohshme të mandatit të një deputeti, për shkak të dorëheqjes, ka filluar procedurat për zëvendësimin e tij. Me shkresën nr.1974, datë 19.09.2003, Kuvendi i Shqipërisë, ka vënë në dispozicion të Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, kandidaturën zëvendësuese nga lista shumëemërore e koalicionit “Bashkimi për Fitore” dhe Komisioni Qendror i Zgjedhjeve e ka shpallur atë me vendimin nr.1846, datë 24.09.2003. Deputeti i shpallur ka bërë betimin në seancën plenare të datës 14.10.2003.

Gjykata Kushtetuese e çmon të nevojshme që në shqyrtimin e kushtetutshmërisë së dispozitës ligjore të përcaktuar në objektin e kërkesës, të analizojë disa aspekte që lidhen me sistemin zgjedhor, me mënyrën dhe procedurat e zgjedhjes së deputetëve dhe të zëvendësimit të tyre në rastet e mbarimit të parakohshëm të mandatit si dhe rregullimin juridik të tyre në periudhën postkomuniste si para, ashtu edhe pas miratimit të Kushtetutës.

Sipas ligjit të zgjedhjeve të vitit 1992, Kuvendi përbëhej nga jo më pak se 140 deputetë, nga të cilët 100 zgjidhen drejtpërdrejt në zonat njëemërore, kurse mandatet shtesë kompensues, sipas një formule të caktuar, u jepeshin kandidatëve në listat e subjekteve sipas proporcionit të votave të fituara në raundin e parë.

Ligji i zgjedhjeve i vitit 1997, ndryshoi atë të vitit 1992 në përcaktimin e numrit të deputetëve nga jo më pak se 140 në 115 deputetë, ndryshim që çoi në rritjen e numrit të deputetëve që zgjidhen nga listat njëemërore në 115. Ndryshoi edhe përqindja e minimumit të votave për proporcionalin nga 4 % në 2 %.

Ligjet e mëvonshme, të dala pas miratimit të Kushtetutës, në formën e kodeve zgjedhore që janë ai nr.8609, datë 08.05.2000 dhe nr.9087, datë 19.06.2003, i përmbahen sistemit zgjedhor të përcaktuar në nenin 64 të Kushtetutës, pra sistemit të përzier.

Duke e parë problemin e sistemit zgjedhor në mënyrë kronologjike sipas ligjeve zgjedhore të dala për një periudhë mbi 10 vjeçare, rezulton se pavarësisht nuancave të veçanta, përgjithësisht është zbatuar sistemi i përzier ku elementët mazhoritarë janë më të dukshëm kurse elementët e sistemit proporcional kanë synuar të zbutin ndonjë shpërpjestim të shkaktuar nga sistemi mazhoritar.

Lidhur me zëvendësimin e një deputeti për shkak të mbarimit të parakohshëm të mandatit, zgjidhjet ligjore, në periudha të ndryshme, kanë veçoritë e tyre. Në nenin 81 të ligjit nr.7556, datë 04.02.1992, parashikohej se në rast të mbarimit para afatit të mandatit të deputetit, Komisioni i Mandateve, shpall të zgjedhur kandidatin e radhës në listën në shkallë vendi. Kur deputeti nuk përfaqëson një subjekt që ka lista në shkallë vendi, në zonën e tij kryhen zgjedhje brenda 3 muajve. Kur deputeti merr përsipër një detyrë tjetër që nuk pajtohet me mandatin e tij, zëvendësohet nga kandidati i radhës në listën përkatëse në shkallë vendi.

Kurse Kodi Zgjedhor i vitit 2000, në nenin 11, parashikonte plotësimin e vendit vakant të deputetit në dy mënyra, në varësi të zgjedhjes së tij. Kur deputeti ishte zgjedhur nga lista shumëemërore plotësimi bëhej nga kandidati i radhës në listë, ndërsa për deputetin e zgjedhur në zonën njëemërore, zëvëndësimi bëhej nga një deputet i ri i zgjedhur nga zgjedhjet e së njëjtës zonë. Sipas pikës 4 të këtij neni, kur mandati i një deputeti të zgjedhur në një zonë njëemërore mbaron në mënyrë të parakohshme gjatë 6 muajve të fundit të mandatit të Kuvendit, plotësimi bëhet nga kandidati i radhës i listës shumëemërore të subjektit zgjedhor përkatës.

Në nenin 14 të Kodit të ri Zgjedhor, i cili është edhe objekt i kërkesës, ka një rregullim të ndryshëm përsa i përket plotësimit të vendit të deputetit të zgjedhur në një zonë njëemërore. Në këtë rast, vendi i tij plotësohet nga kandidati i radhës i listës shumëemërore të subjektit zgjedhor përkatës.

Krahasimi i përmbajtjes së këtyre dy dispozitave ligjore, evidenton qartë një dallim thelbësor mes tyre. Në rastin e parë janë përcaktuar zgjidhje të ndryshme të plotësimit të vendit të deputetit në varësi të mënyrës së zgjedhjes, kurse në rastin e dytë, pavarësisht nga mënyra e zgjedhjes, zëvëndësimi është i njëjtë: nga listat shumëemërore.

Duke bërë të qartë këtë dallim, çështja shtrohet nëse përmbajtja e fjalisë së parë në pikën 3 të nenit 14 të ligjit nr.9087, datë 19.06.2003, vjen në kundërshtim me nenin 64 të Kushtetutës, apo formulimi i ri është më i përshtatshëm dhe nuk cënon raportet kushtetuese të përfaqësimit brenda sistemit të përzier zgjedhor.

Sistemi i zgjedhjeve për Kuvendin e Republikës së Shqipërisë, i përcaktuar në nenin 64 të Kushtetutës, është një sistem i përzier me elementë të mazhoritarit që janë mbizotërues dhe i plotësuar me elementë proporcionalë. Kjo për faktin se nga numri i përgjithshëm prej 140 deputetë, 100 prej tyre zgjidhen drejtpërdrejt në zonat njëemërore dhe 40 nga listat shumëemërore të partive ose të koalicioneve të partive. Zgjedhja e mbi 2/3 të deputetëve në zonat njëemërore dhe marrja për bazë e këtyre rezultateve në ndarjen e mandateve plotësuese, përcaktimi i numrit maksimal të deputetëve pa lejuar rritjen e tij dhe mënyra e ndarjes së mandateve plotësuese, sipas paragrafit të dytë të nenit 64 të Kushtetutës, në një raport sa më të afërt me votat e vlefshme të marra në të gjithë vendin, përbëjnë elementet e një sistemi të përzier zgjedhor në të cilin, ndikimin më të madh e kanë elementet mazhoritarë. Për të plotësuar kuadrin e këtij sistemi të përzier, në pikën 3 të nenit 64 të Kushtetutës, është parashikuar përjashtimi nga përfitimi prej listave shumëemërore i partive dhe koalicioneve që marrin përkatësisht më pak se 2.5 % dhe 4 % të votave të vlefshme në të gjithë vendin në raundin e parë të zgjedhjeve.

Në përcaktimin e një sistemi zgjedhor duhet të merren në konsideratë shumë faktorë, siç janë ata historikë, politikë, etnikë, kulturorë, shoqërorë apo gjeografikë. Çdo sistem zgjedhor në një shoqëri demokratike synon të sigurojë stabilitet dhe qeverisje efektive e të qëndrueshme dhe njëkohësisht, të sigurojë një përfaqësim sa më të gjerë të popullit dhe një shprehje sa më të plotë të vullnetit të tij. Në parim, çdo sistem zgjedhor, konsiderohet në tërësinë e tij, demokratik nëqoftëse nëpërmjet tij, respektohen të gjitha rregullat e një konkurrimi të drejtë e të barabartë.

Në radhë të parë, sistemi zgjedhor dhe procedurat që lidhen me zbatimin e tij, duhet të garantojnë e të venë në zbatim përfaqësimin real të komunitetit dhe ushtrimin adekuat të sovranitetit të popullit.

Neni 2 i Kushtetutës, duke sanksionuar sovranitetin e popullit si një parim të rëndësishëm kushtetues, në pikën 2, përcakton edhe mënyrën e ushtrimit të tij nëpërmjet përfaqësuesve ose drejtpërsëdrejti. Përfaqësimi i popullit në Kuvend bëhet sipas nenit 64 të Kushtetutës me zgjedhjen e drejtpërdrejtë të deputetëve në çdo zonë zgjedhore. Fitues është ai që ka marrë numrin më të madh të votave, të cilat shprehin dëshirën dhe vullnetin e popullit. Kandidatët e listës zgjidhen sipas renditjes që bën subjekti zgjedhor.

Në zbatim të nenit 64 të Kushtetutës, i gjithë vendi është ndarë në 100 zona zgjedhore me numër të përafërt zgjedhësish dhe çdo zonë ka përfaqësuesin e vet si deputet në Kuvend. Zëvendësimi, qoftë edhe i një deputeti të zgjedhur në zonën njëemërore me një tjetër të listës proporcionale, cënon raportin e përcaktuar nga Kushtetuta. Vlerësimi i elementëve që i përkasin aspektit proporcional në një sistem zgjedhor të përzier, nuk duhet të prekë në mënyrë thelbësore elementin tjetër bazë të sistemit, prandaj, është kusht “sine qua non” që në çdo dispozitë ligjore të bëhen rregullimet e nevojshme pa prekur kriteret dhe raportet e vendosura nga Kushtetuta. Përmbajtja e fjalisë së parë të pikës 3 të nenit 14 të Kodit Zgjedhor, prek pikërisht ato raporte të vendosura në Kushtetutë, prandaj është e papajtueshme me të.

Meqënëse me shfuqizimin e dispozitës objekt kërkese krijohet boshllëk ligjor lidhur me mënyrën e zëvendësimit të deputetit të zgjedhur në zonën njëemërore, i takon Kuvendit të Shqipërisë të bëjë plotësimet e nevojshme në Kodin Zgjedhor.
(...)

Vendimi nr.2, datë 03.02.2004
(V – 2/04)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Fehmi Abdiu, Kryetar dhe gjyqtarët: Zija Vuci, Alfred Karamuço, Kristofor Peçi, Kujtim Puto, Petrit Plloçi, Sokol Sadushi, Gjergj Sauli – relator i çështjes,
(...)

në datë 24.01.2002, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: Avokati i Popullit, me objekt: “Shfuqizimi si i papajtueshëm me Kushtetutën i pikave 3 e 5 të nenit 289 të ligjit nr.8449, datë 27.01.1999 “Kodi Doganor i Republikës së Shqipërisë”.
(...)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi: “ Rrëzimin e kërkesës”.
(...)

Duke arsyetuar:

            Shoqëria “Ismaili” Sh.P.K., ka paraqitur në institucionin e Avokatit të Popullit një ankesë, në të cilën ka parashtruar se është gjykuar padrejtësisht për kundërvajtje nga Drejtoria e Doganave Tiranë, duke u detyruar me shumën prej 13.000.000 lekë që përfaqëson gjobën dhe detyrimin doganor të papaguar. Në ankesën e saj, ajo ka parashtruar gjithashtu se i është mohuar e drejta e ankimit kundër vendimit të dhënë për kundërvajtje, pasi autoritetet doganore i kanë vënë si kusht pagimin paraprakisht të shumës së sipërme, duke iu referuar pikave 3 e 5 të nenit 289 të ligjit nr.8449, datë 27.01.1999 “Kodi Doganor i Republikës së Shqipërisë”.

Avokati i Popullit, ka pretenduar se me kërkesën e paraqitur për shqyrtim, legjitimohet që të verë në lëvizje Gjykatën Kushtetuese në bazë të nenit 134, pika 1, shkronja “dh” të Kushtetutës si dhe të nenit 24 shkronja “c” të ligjit “Për Avokatin e Popullit”.

Gjykata Kushtetuese, duke iu referuar Kushtetutës, dispozitave të ligjit nr.8577, datë 10.02.2000 “Për organizimin dhe funksionimin e Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Shqipërisë”si dhe jurisprudencës së saj çmon se Avokati i Popullit nuk legjitimohet në paraqitjen e kërkesës.

Subjektet që venë në lëvizje Gjykatën Kushtetuese sipas nenit 134 të Kushtetutës ndahen në dy grupe. Avokati i Popullit bën pjesë në grupin e dytë ku, krahas tij, përfshihen edhe subjekte të tjera si organet e qeverisjes vendore, organet e bashkësive fetare, partitë politike, shoqatat dhe individët. Subjektet e këtij grupi, në bazë të pikës 2 të nenit të mësipërm të Kushtetutës, ndryshe nga subjektet e grupit të parë, të drejtën për të vënë në lëvizje Gjykatën Kushtetuese e kanë të kufizuar “vetëm për çështje që lidhen me interesat e tyre”.

Gjykata Kushtetuese çmon se rëndësi të veçantë ka përcaktimi i çështjeve që lidhen me interesat për të cilat, Avokati i Popullit, ka të drejtë të verë në lëvizje Gjykatën Kushtetuese. Përcaktime të tilla janë bërë fillimisht me vendimin nr.49, datë 31.07.2000 të Gjykatës Kushtetuese, me të cilin është interpretuar pika 2 e nenit 134 të Kushtetutës. Sipas këtij vendimi intepretues, Avokati i Popullit ka të drejtë të parashtrojë në Gjykatën Kushtetuese kërkesë për papajtueshmërinë e ligjit ose të akteve të tjera normative me Kushtetutën, ose me marrëveshjet ndërkombëtare; për papajtueshmërinë e marrëveshjeve ndërkombëtare me Kushtetutën si dhe për interpretimin e Kushtetutës, por vetëm kur në këto raste çështja lidhet me interesat e tij. Në këtë vendim, si çështje që lidhen me interesat e Avokatit të Popullit, konsiderohen shkeljet e rregullave kushtetuese që kanë të bëjnë me organizimin e funksionimin e institucionit të tij, parashikuar në nenin 60 paragrafet e dytë dhe të tretë, në nenet 61 e 62 të Kushtetutës.

Dispozitat e ligjit që kërkohet të shfuqizohen trajtojnë çështje të fushës së doganave. Ato nuk kanë lidhje me organizimin dhe funksionimin e institucionit të Avokatit të Popullit dhe nuk e prekin atë. Në këto kushte, Avokati i Popullit në kuptim të nenit 134 pika 2 të Kushtetutës, nuk legjitimohet në paraqitjen e kërkesës sepse ajo nuk ka lidhje me interesat e tij.

Një qëndrim i tillë është mbajtur nga Gjykata Kushtetuese edhe me vendimin nr.178, datë 08.11.2001, për çështjen me objekt shfuqizimin si antikushtetues të ligjit nr.8377, datë 22.07.1998 “Për shpalljen e moratoriumit të detyrimeve të pashlyera të ish-Ndërmarrjeve të Tregëtisë së Jashtme”. Me këtë vendim, është rrëzuar kërkesa që ka paraqitur Avokati i Popullit me arsyetimin se asnjë normë e këtij ligji nuk kishte prekur “strukturën organizative të institucionit të Avokatit të Popullit dhe nuk kishte penguar statusin e tij si person juridik, rrethana këto që përmenden në mënyrë indikative në vendimin interpretues nr.49, datë 31.07.2000 të Gjykatës Kushtetuese”.

Vendosja e Avokatit të Popullit në grupin e dytë të subjekteve që kanë të drejtë të venë në lëvizje Gjykatën Kushtetuese në mënyrë të kufizuar, shpjegohet me faktin se Avokati i Popullit është një institucion i krijuar për mbrojtjen e të drejtave të individit në fushën e veprimtarisë të administratës publike dhe jo të Kuvendit. Kjo del edhe nga përmbajtja e nenit 25 të ligjit organik “Për Avokatin e Popullit”, ku ligjet dhe disa akte të tjera janë lënë jashtë juridiksionit të tij.

Kërkuesi pretendon se legjitimohet për t’iu drejtuar Gjykatës Kushtetuese edhe sipas nenit 24 shkronja “c” të ligjit “Për Avokatin e Popullit”, me argumentin se kjo dispozitë i jep të drejtën që t’i bëjë Gjykatës Kushtetuese rekomandime për shfuqizimin e akteve ligjore dhe se sipas tij, rekomandimi duhet të njësohet me kërkesën. Ky pretendim është i pabazuar.

Termi “kërkesë” është i ndryshëm nga termi “rekomandim”. Proceduralisht gjykatat vihen në lëvizje për shqyrtimin e çështjeve të kompetencës së tyre nëpërmjet kërkesë-padive dhe jo nëpërmjet rekomandimeve. Edhe Gjykata Kushtetuese nuk mund të vihet në lëvizje me rekomandimin e Avokatit të Popullit, sepse mjeti që e ve në lëvizje atë është vetëm kërkesa. Sipas nenit 134 të Kushtetutës, Gjykata Kushtetuese vihet në lëvizje “ vetëm me kërkesë” të subjekteve të parashikuara në këtë dispozitë ku bën pjesë edhe Avokati i Popullit. Kërkesa e paraqitur nga subjektet e parashikuara në dispozitën e mësipërme, ndryshe nga rekomandimi, ka karakter detyrues. Ajo e ngarkon Gjykatën Kushtetuese me detyrimin që të shqyrtojë çështjen e paraqitur sipas procedurave të parashikuara nga ligji i saj organik dhe në përfundim të japë vendimin përkatës.
(...)

            Votuan kundër këtij vendimi: A.Karamuço, K. Puto e S.Sadushi.
(...)

Vendimi nr.3, datë 11.02.2004
(V – 3/04)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Fehmi Abdiu, Kryetar dhe gjyqtarët: Zija Vuci, Gjergj Sauli, Alfred Karamuço, Kujtim Puto, Xhezair Zaganjori, Petrit Plloçi, Sokol Sadushi – relator i çështjes,
(...)

në datë 22.12.2003, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: Gjykata e Lartë e Republikës së Shqipërisë”, me objekt: “Shfuqizimi si i papajtueshëm me Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë i neneve 86 dhe 87 të Kodit Penal”.
(...)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi: “Rrëzimin e kërkesës”.
(...)

Duke arsyetuar:

1. Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, në çështjen në ngarkim të të gjykuarit Ylli Hamzallari, i akuzuar për veprën penale të torturës parashikuar nga neni 86 i Kodit Penal, ka çmuar se dispozitat e Kodit Penal që parashikojnë torturën vijnë në kundërshtim me Kushtetutën dhe për rrjedhojë, në rastin konkret, nuk duhet të zbatohen. Ndodhur në këto rrethana, Kolegji Penal, në bazë të nenit 145, pika 2 të Kushtetutës ka vendosur pezullimin e gjykimit të çështjes dhe dërgimin e saj Gjykatës Kushtetuese për t’u shprehur për kushtetutshmërinë e këtyre dispozitave.

Në çështje të kësaj natyre, të cilat në jurisprudencën kushtetuese konsiderohen si çështje të kontrollit incidental, Gjykata Kushtetuese verifikon lidhjen e domosdoshme që duhet të ekzistojë ndërmjet ligjit që kontestohet për papajtueshmëri me Kushtetutën dhe çështjes konkrete. Për rastin në shqyrtim, kjo lidhje është evidente, për arsye se i gjykuari është akuzuar për veprën penale të torturës, zbatimi i së cilës është vënë në dyshim nga argumentet që ka përdorur Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë. Gjithashtu, meqënëse argumentet e parashtruara në këtë vendim përqëndrohen në kundërshtitë që sipas kolegjit, ekzistojnë ndërmjet Kushtetutës dhe akteve ndërkombëtare nga njëra anë dhe dispozitave të Kodit Penal, praktikës gjyqësore dhe trajtimit doktrinar në të drejtën penale nga ana tjetër, Gjykata Kushtetuese e çmon të nevojshme të shqyrtojë në thelb kërkesën lidhur me kushtetutshmërinë e dispozitave të sipërcituara.     

Argumenti kryesor që përdoret në vendimin e Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë ka të bëjë me kuptimin e ndryshëm që i është dhënë termit “torturë” në nenet 86 dhe 87 të Kodit Penal, në dallim nga formulimi i pranuar në nenin 25 të Kushtetutës dhe në marrëveshjet ndërkombëtare, të ratifikuara nga Republika e Shqipërisë. Në arsyetimin e qëndrimit të tij, Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, i referohet kryesisht Deklaratës Universale për të Drejtat e Njeriut, Deklaratës mbi mbrojtjen e të gjithë personave kundër torturës dhe dënimeve ose trajtimeve të tjera mizore, çnjerëzore ose degraduese dhe në veçanti Konventës kundër torturës, miratuar nga Asamblea e Përgjithshme e OKB-së, me Rezolutën 39/46 të 10 Dhjetorit 1984.

2. Për të konkluduar mbi bazueshmërinë e pretendimeve të ngritura nga kërkuesi, Gjykata Kushtetuese e çmon të nevojshme të analizojë dispozitat e Kodit Penal që parashikojnë torturën, duke i ballafaquar fillimisht ato me konceptin që ka pranuar neni 25 i Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë.

Në këtë dispozitë kushtetuese është parashikuar se akush nuk mund t’i nënshtrohet torturës, dënimit apo trajtimit mizor, çnjerëzor ose poshtërues. Një formulim i përafërt me këtë koncept kushtetues gjendet në disa akte ndërkombëtare, si në nenin 5 të Deklaratës Universale për të Drejtat e Njeriut, në nenin 7 të Konventës për të Drejtat Civile dhe Politike, në nenin 3 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Në nenin 86 të Kodit tonë Penal parashikohet: “Tortura si dhe çdo akt tjetër çnjerëzor apo poshtërues dënohen me burgim nga pesë gjer në dhjetë vjet”, ndërsa në nenin 87 thuhet: “Tortura si dhe çdo akt tjetër çnjerëzor, kur ka sjellë gjymtimin, shëmtimin ose çdo dëmtim të përhershëm të shëndetit të personit apo vdekjen, dënohen me burgim nga dhjetë gjer në njëzet vjet”.

Duke iu referuar pretendimeve të parashtruara nga kërkuesi për antikushtetutshmërinë e dispozitave të sipërcituara, nuk rezulton të jetë arsyetuar se në cilat drejtime është prekur apo kundërshtuar formulimi i sanksionuar në nenin 25 të Kushtetutës. Në kontekstin kushtetues, mosnënshtrimi ndaj torturës, dënimit apo trajtimit mizor, çnjerëzor apo poshtërues është përfshirë si një garanci kushtetuese në kreun e lirive dhe të drejtave vetjake të individit. Ndërkohë, nenet 86 dhe 87 të Kodit Penal, të cilat janë vendosur në seksionin e III-të, ku përfshihen edhe vepra të tjera që drejtohen ndaj shëndetit të shtetasve, sigurojnë zbatimin e këtij koncepti kushtetues përmes sanksioneve në rast të konsumimit të veprës penale të torturës. Parë nga ky këndvështrim, këto dispozita penale rezultojnë të jenë rrjedhojë e drejtpërdrejtë e formulimit kushtetues. Vendosja që ligjvënësi u ka bërë këtyre dy dispozitave në këtë seksion mund të jetë objekt i përpunimit nga pikëpamja e teknikave legjislative, por për jurisprudencën kushtetuese nuk përbën në vetvete çështje antikushtetutshmërie.

3. Gjykata Kushtetuese vlerëson se çështja në shqyrtim kërkon një interpretim më të zgjeruar në aspektin e kuptimit që i jepet termit “torturë” sipas akteve ndërkombëtare dhe në veçanti jurisprudencës së pasur që vihet re në këtë drejtim.

Neni 1 i Konventës kundër torturës dhe dënimeve e trajtimeve të tjera mizore, çnjerëzore ose degraduese, i ka dhënë një kuptim sqarues dhe orientues këtij termi. Kjo dispozitë përfshin disa elementë të rëndësishëm që duhen vlerësuar në rastet kur ndodhemi përpara konsumimit të kësaj vepre penale. Meqenëse Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë orientohet pikërisht nga kjo dispozitë e Konventës, çështja objekt shqyrtimi mbetet për t’u analizuar nga Gjykata Kushtetuese si në drejtim të personave që nuk duhet t’i nënshtrohen torturës, ashtu edhe të subjekteve që janë përgjegjës për kryerjen e kësaj vepre penale.   

Paragrafi i parë i nenit 1 të Konventës së sipërcituar nënkupton se vepra penale e torturës drejtohet kryesisht ndaj personave të privuar nga liria, ose ndaj  personave që përballen me organet shtetërore. Subjektet që kryejnë këtë vepër penale ajo i fokuson kryesisht në personat zyrtarë ose në personat që nxiten prej tyre.

Nga mënyra e formulimit të veprës penale të torturës në dispozitat e Kodit Penal, rrethi i subjekteve që mund të përgjigjen penalisht për këtë vepër merr një kuptim më të gjerë. Madje, në literaturën juridike, është pranuar se subjekti i kësaj vepre penale është subjekt i përgjithshëm ose i posaçëm, civil a ushtarak.[1] Pikërisht, një trajtim i tillë i çështjes sipas kërkuesit, prek konceptin që i japin veprës penale të torturës aktet ndërkombëtare. 

Duke e analizuar çështjen në shqyrtim nga ky këndvështrim, Gjykata Kushtetuese çmon të nevojshme të theksojë se për të konkluduar mbi pajtueshmërinë ose jo të dispozitave të Kodit Penal me marrëveshjet ndërkombëtare të ratifikuara duhet të interpretohet neni 1 i Konventës kundër torturës në kuptimin e tij të gjerë në harmoni edhe me paragrafin e dytë të tij. Sipas këtij pararagrafi, kuptimi i dhënë në paragrafin e parë të nenit 1 të Konventës nuk mund të cënojë asnjë instrument ndërkombëtar ose asnjë ligj kombëtar që të përmbajë dispozita të një karakteri më të gjerë.

E drejta ndërkombëtare në fushën e të drejtave të njeriut sanksionon si rregull vetëm një minimum bazë të lirive dhe të drejtave, ndërkohë që shtetet palë në konventat ndërkombëtare mund të ngrihen mbi këto minimume dhe të implementojnë ligje kombëtare që përmbajnë ose mund të përmbajnë dispozita të një karakteri më të gjerë. Pra, kjo dispozitë e Konventës nuk vendos kufizime për shtetet palë, përkundrazi, e lë në diskrecionin e tyre që të vendosin në legjislacionin e brendshëm rregulla të një spektri më të gjerë. 

Tortura dhe çdo trajtim çnjerëzor e degradues janë të ndaluara sipas të drejtës ndërkombëtare për të drejtat e njeriut dhe të drejtës ndërkombëtare penale. Ndalimi i torturës dhe trajtimeve poshtëruese e degraduese gjen pasqyrim të plotë në shumicën e traktateve ndërkombëtare. Detyrimi për të mos iu nënshtruar torturës apo keqtrajtimit është një rregull i së drejtës ndërkombëtare zakonore dhe se ndalimi i torturës përbën një normë të pakundërshtueshme.[2]

Ndalimi i torturës në kuadrin e sanksionimit të të drejtave të tjera të njeriut në aktet ndërkombëtare përbëjnë një garanci për qytetarët jo vetëm ndaj abuzimeve shtetërore, por edhe ndaj abuzimeve të individëve. Aktet ndërkombëtare dhe jurisprudenca e zhvilluar në këtë drejtim e kanë lidhur të drejtën për të mos ju nënshtruar torturës dhe keqtrajtimit, me detyrimin e shtetit për të siguruar mbrojtje nëpërmjet masave legjislative, ose masave të tjera kundër torturës apo keqtrajtimit nga individët. Qëllimi i dispozitave që ndalojnë përdorimin e torturës është mbrojtja e dinjitetit dhe integritetit fizik e mendor të individit. Ndaj është detyrë e çdo shteti palë në këto marrëveshje ndërkombëtare të ofrojë për këdo mbrojtje nëpërmjet legjislacionit dhe masave të tjera që mund të konsiderohen të nevojshme kundër veprimeve të ndaluara nga aktet ndërkombëtare, “…pavarësisht nëse shkaktohen nga njerëz që veprojnë në kapacitet zyrtar, jashtë kapacitetit të tillë zyrtar ose në kapacitet privat”.[3] 

4. Krahas këtij trajtimi doktrinar dhe evolutiv që vihet re në jurisprudencën ndërkombëtare argumenta tepër të rëndësishme për të konkluduar për zgjidhjen e çështjes konkrete gjenden edhe në praktikën e Gjykatës EVropiane për të Drejtat e Njeriut. Në çështjen A kundër Mbretërisë së Bashkuar, ajo konkludon se “detyrimi i shteteve anëtare nga neni 1 i Konventës për t’i siguruar kujtdo që është nën juridiksionin e tij të drejtat dhe liritë e shprehura në Konventë e kombinuar së bashku me nenin 3 të saj, i kërkon shteteve anëtare të marrin masa të përcaktuara për të siguruar se individët nën juridiksionin e tyre nuk janë subjekt i torturës apo keqtrajtimit çnjerëzor degradues duke përfshirë edhe keqtrajtimet e kryera nga individët privatë”. [4] Pikërisht bazuar mbi një konkluzion të tillë, dështimi që mund të vihet re në ligjet e brendshme të shteteve të ndryshme për të siguruar një mbrojtje adekuate përbën shkelje të nenit 3 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut.[5]

Nisur nga kjo analizë me karakter interpretues, bazuar edhe në doktrinën e së drejtës ndërkombëtare, Gjykata Kushtetuese konkludon se për sa kohë që ndalimi i torturës dhe keqtrajtimi është përcaktuar si një e drejtë njerëzore dhe përderisa të drejtat e njeriut janë konsideruar si të pandashme, të patjetërsueshme e të padhunueshme, çdonjeri ka të drejtë për të mos iu nënshtruar torturës apo keqtrajtimeve, pavarësisht se ai është në duart e një zyrtari publik apo të një individi. Detyrimi i shteteve palë në marrëveshjet ndërkombëtare për të respektuar e siguruar ndalimin e torturës dhe keqtrajtimit konsiston jo vetëm në detyrimin e shtetit për të mbrojtur shtetasit e tij nga kryerja e torturës apo keqtrajtimit nga zyrtarët publik, por edhe në detyrimin për të marrë masa për t’i mbrojtur njerëzit ndaj akteve të torturës apo keqtrajtimit të kryer edhe nga individë. 

Nga sa argumentuam më lart, Gjykata Kushtetuese arrin në përfundimin se kërkesa e Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë për shfuqizimin si të papajtueshëm me Kushtetutën të neneve 86 dhe 87 të Kodit Penal, është e pabazuar dhe për rrjedhojë duhet rrëzuar.
(...)

Vendimi nr.4, datë 27.02.2004
(V – 4/04)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Zija Vuci, kryesues dhe gjyqtarët: Gjergj Sauli, Alfred Karamuço, Kristofor Peçi, Xhezair Zaganjori, Petrit Plloçi, Sokol Sadushi, Kujtim Puto – relator i çështjes,
(...)

në datë 05.02.2004, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: Rahmi Çoçka, me objekt: “Shfuqizimi si antikushtetues i vendimeve nr.59, datë 04.03.2002 të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Korçë; nr.57, datë 30.04.2002 të Gjykatës së Apelit Korçë dhe nr.584, datë 25.10.2002 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë (dhoma e këshillimit)”.
(...)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi: “Rrëzimin e kërkesës”.
(...)

Duke arsyetuar:

Gjykata e Rrethit Gjyqësor Korçë, me vendimin nr.59, datë 04.03.2002, ka deklaruar fajtor kërkuesin Rahmi Çoçka për krimin e vrasjes me paramendim parashikuar nga neni 78/1 i Kodit Penal dhe e ka dënuar me 19 vjet burgim. Ky vendim është lënë në fuqi nga Gjykata e Apelit Korçë, ndërsa Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë (dhoma e këshillimit) me vendimin nr.584, datë 25.10.2002, ka vendosur mospranimin e rekursit të paraqitur nga kërkuesi.

Në çështjen në shqyrtim, Gjykata Kushtetuese, nuk konstaton elemente të një procesi jo të rregullt gjyqësor në kuptim të nenit 42 të Kushtetutës.

Çështja është dërguar për gjykim me kërkesën e prokurorisë me akuzën e vrasjes me paramendim sipas nenit 78/1 të Kodit Penal. Gjykata e rrethit ka administruar në gjykim provat e paraqitura jo vetëm nga prokurori, por edhe nga mbrojtja, duke bërë vlerësimin e tyre. Ajo ka dëgjuar në seancë të rregullt dëshmitarët për momentet e pretenduara nga akuza e mbrojtja dhe në përfundim, ka konkluduar në fajësinë e të pandehurit. Përsa i përket pretendimeve të ngritura për provueshmërinë, ato janë në kompetencën ekskluzive të gjykatave të sistemit gjyqësor dhe nuk janë çështje të juridiksionit kushtetues.

Kërkuesi ka pretenduar se gjykatat kanë paragjykuar çështjen duke shkelur parimin e prezumimit të pafajësisë.

Prezumimi i pafajësisë është një parim kushtetues i parashikuar në nenin 30 të Kushtetutës dhe përbën një ndër elementët thelbësorë të procesit të rregullt ligjor në kuptim të nenit 42 të Kushtetutës dhe nenit 6/1 të Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut. Ky parim, nënkupton para së gjithash që gjyqtarët të mos e gjykojnë çështjen me bindjen se i akuzuari e ka kryer veprën penale për të cilën akuzohet.

Në çështjen në gjykim, Gjykata Kushtetuese nuk konstaton që gjykatat e rrethit dhe apelit të jenë prononcuar për fajësinë para se ato të vlerësonin provat në gjykim dhe as i kanë mohuar kërkuesit ushtrimin e të drejtës për të paraqitur provat e veta e për të kundërshtuar ato të akuzës.

Lidhur me pretendimin për cënimin e parimit të barazisë së mjeteve, rezultoi se gjykatat nuk i kanë vënë palët në pozita të pabarabarta. Ato i kanë administruar provat e paraqitura prej këtyre të fundit. Gjykata e rrethit i ka pyetur drejtpërdrejt dëshmitarët në gjyq dhe ka lexuar sipas rastit thëniet e tyre në prokurori. Leximi i këtyre thënieve në gjykatë nuk përbën në vetvete element të procesit jo të rregullt përderisa gjykata ka respektuar njëkohësisht të drejtat e mbrojtjes për të parashtruar kundërshtimet rreth këtyre dëshmive. Në përfundim të këtij hetimi gjyqësor, gjykata e ka vlerësuar si të panevojshme edhe kërkesën e avokatit për zhvillimin e një eksperimenti hetimor për mundësinë e vështrimit të ngjarjes. Mospranimi i kësaj kërkese në çështjen në shqyrtim nuk cënon parimin e procesit të rregullt ligjor në kuptimin kushtetues, aq më tepër që, gjykatat në vendimet e tyre, nuk i kanë pranuar këto dëshmi si prova për fajësinë e të pandehurit.

Kërkuesi pretendon gjithashtu se ai është deklaruar fajtor në kundërshtim me nenin 32/2 të Kushtetutës, mbi bazën e të dhënave të mbledhura në mënyrë të paligjshme. Sipas kërkuesit, dëshmitarët e mitur janë mbajtur në polici për 24 orë dhe kanë firmosur në procesverbale pa qenë të vetëdijshëm se çfarë ishte shkruar në to.

Nga dosja gjyqësore nuk vërtetohet që deklarimet e dëshmitarëve të jenë marrë me mënyra e metoda të paligjshme. Dëshmitarët e mitur janë pyetur në prani të mësuesit apo të prindit. Për më tepër, në gjykim, ata kanë ndryshuar thëniet e kanë deklaruar të kundërtën, sikur nuk e kanë parë ngjarjen dhe përfundimisht gjykata thëniet e tyre nuk i ka vlerësuar si prova kundër të pandehurit.
(...)

Votuan kundër këtij vendimi: Z.Vuci, Gj. Sauli e K. Puto.
(...)

Vendimi nr.5, datë 11.03.2004
(V – 5/04)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Fehmi Abdiu, Kryetar dhe gjyqtarët: Zija Vuci, Gjergj Sauli, Kristofor Peçi, Kujtim Puto, Petrit Plloçi, Sokol Sadushi, Alfred Karamuço – relator i çështjes,
(...)

në datë 09.03.2004, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: Gjin Gjoni, me objekt : “Shfuqizimi si i papajtueshëm me Kushtetutën i Vendimit nr.151/1, datë 31.01.2004 të Këshillit të Lartë të Drejtësisë”.
(...)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi: “Rrëzimin e kërkesës”.
(...)

Duke arsyetuar:

Këshilli i Lartë i Drejtësisë në datën 31.01.2004, në zbatim të neneve 9 e 10 të ligjit nr.8811, datë 17.05.2001 “Për organizimin dhe funksionimin e Këshillit të Lartë të Drejtësisë”, ka proceduar në verifikimin e mandateve të 5 (pesë) anëtarëve të rinj të zgjedhur nga Konferenca Gjyqësore Kombëtare. Në përfundim, me vendimin nr.151/1, datë 31.01.2004, Këshilli i Lartë i Drejtësisë konstaton se katër anëtarë të Këshillit të Lartë të Drejtësisë janë zgjedhur në përputhje me ligjin, ndërsa përsa i përket kërkuesit, është konstatuar dhe çmuar se zgjedhja e tij është bërë në kundërshtim me nenin 4, paragrafi i parë i ligjit të lartpërmendur, për arsye se ai ka ushtruar detyrën e gjyqtarit për më pak se 10 (dhjetë) vjet. Ndërkohë, Këshilli i Lartë i Drejtësisë i ka kërkuar Konferencës Gjyqësore Kombëtare zhvillimin e zgjedhjeve të reja.

Në shqyrtimin e kësaj çështje, Gjykata Kushtetuese i referohet para së gjithash përmbajtjes e kuptimit të dispozitave kushtetuese, e veçanërisht nenit 147 të Kushtetutës, si dhe dispozitave të ligjit nr.8811, datë 17.05.2001 “Për organizimin dhe funksionimin e Këshillit të Lartë të Drejtësisë”. Duke shqyrtuar raportet kushtetuese e ligjore midis Konferencës Gjyqësore Kombëtare e Këshillit të Lartë të Drejtësisë, Gjykata Kushtetuese arrin në përfundimin se Këshilli i Lartë i Drejtësisë ka në rastin e dhënë, në kuptim të nenit 10 të ligjit, vetëm të drejtën e pezullimit të ushtrimit të mandatit dhe të kërkimit të zgjedhjeve të reja.

Në këto kushte, kur Vendimi i Këshillit të Lartë të Drejtësisë nuk është përfundimtar, lidhur me të drejtën e kërkuesit për të qenë anëtar i Këshillit të Lartë të Drejtësisë, Gjykata Kushtetuese e gjen kërkesën e paraqitur jashtë juridiksionit të saj të përcaktuar nga dispozitat kushtetuese. Edhe pse kërkesa është drejtuar për një proces të parregullt ligjor, përderisa ajo është e lidhur pazgjidhshmërisht me aktin objekt konflikti kushtetues, është e domosdoshme që ai të jetë përfundimtar.
(...)

Votuan kundër këtij vendimi: Z. Vuci, K. Peçi e K. Puto.
(...)

Vendimi nr.6, datë 30.03.2004
(V – 6/04)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Fehmi Abdiu, Kryetar dhe gjyqtarët:  Zija Vuci, Gjergj Sauli, Kristofor Peçi, Xhezair Zaganjori, Petrit Plloçi, Sokol Sadushi, Alfred Karamuço – relator i çështjes,
(...)

në datë 19.02.2004, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: Ferdinand Cenja, me objekt: “Shfuqizimin si të papajtueshëm me Kushtetutën i Vendimeve nr.326, datë 18.04.2001 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë; nr.90, datë 27.09.2001 të Gjykatës së Apelit Gjirokastër dhe nr.106, datë 08.02.2002 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë (dhoma e këshillimit)”.
(...)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi:

“- Shfuqizimin si të papajtueshëm me Kushtetutën të vendimeve nr.326, datë 18.04.2001 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë; nr.90, datë 27.09.2001 të Gjykatës së Apelit Gjirokastër dhe nr.106, datë 08.02.2002 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë (dhoma e këshillimit);

- Dërgimin e çështjes për shqyrtim Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë”.
(...)

Duke arsyetuar:

Me vendimin nr.2821, datë 14.09.1999 të Gjykatës së Apelit të Athinës, Ferdinand Cenja, është shpallur fajtor për transport lëndësh narkotike dhe është dënuar me 18 burgim.

Me kërkesën e Prokurorisë së Përgjithshme (pasi janë kryer procedurat paraprake), Gjykata e Rrethit Gjyqësor Sarandë, me vendimin nr.61, datë 06.01.2000, ka njohur vendimin e gjykatës greke dhe duke bërë konvertimin, i ka caktuar kërkuesit një dënim prej 5 vjet burgim. Sipas gjykatës, i pandehuri është dënuar nga gjykata greke sepse po transportonte një sasi bime canabis sativa të papërpunuar e për pasojë, vepra e tij nga legjislacioni shqiptar kualifikohej sipas nenit 285 të Kodit Penal.

Kundër këtij vendimi ka paraqitur ankim mbrojtësi i të pandehurit, i caktuar kryesisht nga gjykata, i cili ka arsyetuar, se ligji është zbatuar gabim dhe ka kërkuar që i mbrojturi prej tij të dënohej me 15 vjet burg, mjafton që ai të vuante dënimin në Shqipëri.

Gjykata e Apelit Gjirokastër, ka lënë në fuqi vendimin e mësipërm. Avokati, me të njëjtat argumente ka bërë rekurs në Gjykatën e Lartë, e cila me vendimin nr.326, datë 23.04.2001, ka prishur vendimin e gjykatës së apelit dhe e ka kthyer çështjen për t’u gjykuar po nga ajo gjykatë. Në vendimin e Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë, pranohet që canabis sativa është lëndë narkotike dhe jo substancë që përdoret për prodhimin e saj, si dhe fakti që, në rastin konkret, ka konvertim të dënimit të një autoriteti gjyqësor të huaj dhe nuk mund të bëhet fjalë për rëndim të pozitës së të pandehurit (neni 425 i Kodit të Procedurës Penale).

Mbi bazën e këtij vendimi, Gjykata e Apelit Gjirokastër, ka rishqyrtuar çështjen dhe ka prishur vendimin e Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Sarandë duke caktuar një dënim prej 13 vjet burg.

Kundër këtij vendimi është bërë rekurs nga Prokurori pranë Gjykatës së Apelit Gjirokastër, duke parashtruar se është zbatuar gabim ligji material dhe se është rënduar pozita e të pandehurit. Kolegji Penal (në dhomën e këshillimit) me vendimin nr.108, datë 08.02.2002, ka vendosur moskalimin për shqyrtim të rekursit.

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, duke shqyrtuar çështjen në përputhje me dispozitat kushtetuese, Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut, Konventën Evropiane “Për transferimin e personave të dënuar” ratifikuar me ligjin nr.8499, datë 10.06.1999, Konventën midis Republikës së Shqipërisë dhe Republikës së Greqisë të 17 majit 1993 “Për zbatimin reciprok të vendimeve gjyqësore për çështjet penale”, si dhe me nenet 512-516 të Kodit të Procedurës Penale, arrin në konkluzionin se kërkesa duhet pranuar. Vendimet e Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë nr.326, datë 18.04.2001; Gjykatës së Apelit Gjirokastër nr.90, datë 27.09.2001 si dhe Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë (dhoma e këshillimit) nr.106, datë 08.02.3003, janë rezultat i një procesi të parregullt gjyqësor e kryesisht në drejtim të mbrojtjes e garantimit të të drejtave të dënuarit.

Transferimi i personave të dënuar është rezultat i marrëdhënieve dypalëshe e shumëpalëshe në fushën e drejtësisë dhe ka për qëllim reabilitimin shoqëror të personave të dënuar nëpërmjet krijimit të mundësive për vuajtjen e dënimit në vendet e tyre. Transferimi, sipas akteve të përmendura më lart, mundësohet nëpërmjet procedurave paraprake administrative, të cilat realizohen nga Ministria e Drejtësisë si dhe procedurave gjyqësore të inicuara nga organi i Prokurorisë.

Nëpërmjet procedurave gjyqësore realizohet njohja e vendimeve penale të gjykatave të huaja si dhe caktohet dënimi që do të vuajë i dënuari në shtetin pritës.

Duke shqyrtuar përmbajtjen e konventave dhe të dispozitave procedurale penale, del se procedurat e mësipërme nuk përbëjnë shqyrtimin në themel të çështjes, por një shqyrtim gjyqësor të veçantë, ku duhet të zbatohen një sërë principesh themelore të gjykimit.

Në këtë fazë, gjykata shqyrton nëse ekzistojnë ose jo kushtet e njohjes, parashikuar nga neni 514 i Kodit të Procedurës Penale, cakton dënimin që duhet të vuhet në përputhje me legjislacionin shqiptar për të njëjtin fakt të pranuar nga gjykata e huaj, duke zbatuar edhe kriteret e përcaktuara nga neni 11 i Konventës Evropiane, neni 8 i Konventës dypalëshe si dhe neni 516 i Kodit të Procedurës Penale.

Nisur nga karakteristikat e këtij procesi si dhe nga prezenca në këtë proces e prokurorit, bëhet imperative sigurimi e garantimi i mbrojtjes së të dënuarit. I dënuari që është duke vuajtur dënimin me burgim në një shtet të huaj, për shkak se e ka të pamundur paraqitjen në gjykatën shqiptare ka të drejtë të caktojë një avokat vetë personalisht dhe nëse ai nuk e realizon një mundësi të tillë është gjykata e detyruar të caktojë një mbrojtës kryesisht. Ashtu si dhe në çdo çështje gjyqësore edhe në këtë lloj procesi, avokati është i detyruar të respektojë ligjin, rregullat e etikës profesionale me qëllim që të mbrojë me mjete ligjore të drejtat e të mbrojturit prej tij.

Ashtu siç doli nga gjykimi, avokati i kërkuesit i caktuar nga gjykata, pa dijeni e miratim të kërkuesit ka kërkuar qysh në procesin e njohjes në gjykatën e rrethit ashtu dhe në ankim e në rekurs aplikimin e dispozitave ligjore dhe e dënimit në disfavor me interesat e kërkuesit. Gjykata e Apelit Gjirokastër e Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, janë vënë në lëvizje e kanë pranuar kërkimet e avokatit, të cilat janë bërë tej tagrave të tij ligjore e etike. Në këto kushte, avokati ka vepruar në kundërshtim me përmbushjen e rregullt të detyrimeve të tij, ndërsa gjykatat, kanë zhvilluar një proces të parregullt gjyqësor në kundërshtim me nenin 42/1 të Kushtetutës.

Duke pranuar zhvillimin e një procedure gjyqësore të veçantë, Gjykata Kushtetuese vlerëson, se në zhvillimin e saj duhet të respektohen një sërë të drejtash të garantuara nga Kushtetuta e ligji procedural penal e sidomos e drejta e mbrojtjes. Por, e drejta e mbrojtjes nuk mund të kuptohet pa garancitë reale që e bëjnë atë të realizueshme, ndër të cilat mosrëndimi i pozitës së të pandehurit ze një vend të rëndësishëm e merr dimension kushtetues.

Në kundërshtim me sa u arsyetua më lart, Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, ashtu dhe Gjykata e Apelit Gjirokastër, në gjykimet e tyre kanë mënjanuar këtë garanci, duke arsyetuar në vendime, se parimi i mësipërm nuk mund të zbatohet në fazën e procedurave gjyqësore që lidhen me ekzekutimin. Edhe në këtë aspekt, këto vendime janë rezultat i procesit të parregullt gjyqësor në kuptimin kushtetues.

Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë, me vendimin unifikues nr.5, datë 10.10.2002, u kanë dhënë zgjidhje disa problemeve të konstatuara në vendimet gjyqësore të mësipërme, objekt shqyrtimi nga ana jonë.

Kështu, në vendimin unifikues pranohet, se gjykimi për njohjen e vendimit penal dhe konvertimin e dënimit të huaj, edhe pse nuk është gjykim themeli është një gjykim i posaçëm (sui generis); se vendimi i dhënë pavarësisht nga natyra e tij është një vendim gjyqësor ndaj të cilit, sipas Kushtetutës, kushdo ka të drejtë të ankohet në një gjykatë më të lartë. Në vendim, lidhur ngushtë me çështjen në shqyrtim, pranohet zbatimi i nenit 425 të Kodit të Procedurës Penale (mosrëndimi i pozitës së të pandehurit).
(...)

            Votuan kundër këtij vendimi: Gj. Sauli, Xh. Zaganjori e P. Plloçi.
(...)

Vendimi nr.7, datë 01.04.2004
(V – 7/04)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Fehmi Abdiu, Kryetar dhe gjyqtarët: Zija Vuci, Gjergj Sauli, Alfred Karamuço, Kristofor Peçi, Kujtim Puto, Xhezair Zaganjori, Petrit Plloçi, Sokol Sadushi – relator i çështjes,
(...)

në datë 01.04.2004, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore, mbi bazë dokumentesh, çështjen me kërkues: Qemal Gjokutaj, Pëllumb Balilaj, Selam Taka, Dilaver Bajramaj, Faslli Cerenishti dhe Beqo Bejko, me objekt: “Ndreqje e gabimit material në vendimin nr.20, datë 02.07.2003 të Gjykatës Kushtetuese si dhe ripërtëritjen e aktit”.
(...) 

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi:

“- Ndreqjen e gabimit material në dispozitivin e vendimit nr.20, datë 02.07.2003 të Gjykatës Kushtetuese;

- Vendimi nr.1952, datë 19.12.2001 i Kolegjit Civil të Gjykatës së Lartë të korrigjohet si në shifrën 9 të numrit ashtu edhe në vitin, duke u ndryshuar në vendimin nr.1252, datë 19.12.2002”.
(...)

Duke arsyetuar:

Gjykata Kushtetuese me vendimin nr.20, datë 02.07.2003, ka vendosur: “Shfuqizimin si antikushtetues të vendimeve nr.1458, datë 20.04.2001 të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Tiranë; nr.1006, datë 24.09.2001 të Gjykatës së Apelit Tiranë dhe nr.1952, datë 19.12.2001 të Kolegjit Civil të Gjykatës së Lartë”.

Kërkuesit, në datën 05.09.2003, i janë drejtuar Gjykatës Kushtetuese me një kërkesë me objekt rishikimin e vendimit nr.20, datë 02.07.2003. Kolegji i Gjykatës Kushtetuese me vendim