Vendimet e vitit 2005

Vendimi nr.1, datë 07.01.2005
(V - 1/05)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Gjergj Sauli, Kryetar dhe gjyqtarët: Alfred Karamuço, Kristofor Peçi, Kujtim Puto, Vjollca Meçaj, Xhezair Zaganjori, Petrit Plloçi dhe Sokol Sadushi – relator i çështjes,          

(...)

në datat 06.12.2004 dhe 10.12.2004, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues Partia Socialdemokrate e Shqipërisë, me objekt: “Shpallja e papajtueshmërisë me Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë të shprehjes “që kanë marrë pjesë në votime” në fjalinë e parë dhe të tretë të nenit 73, pika 1 të ligjit nr. 9087, datë 19.06.2003 “Kodi Zgjedhor i Republikës së Shqipërisë””.

(...)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi:

“- Shfuqizimin si të papajtueshëm me Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë të frazës “që kanë marrë pjesë në votime” në fjalinë e parë dhe të tretë të nenit 73, pika 1 të ligjit nr. 9087, datë 19.06.2003 “Kodi Zgjedhor i Republikës së Shqipërisë””.

(...)

Duke arsyetuar:

1. Gjykata Kushtetuese përpara se të shqyrtojë pretendimet e palëve mbi thelbin e çështjes dhe të shprehet për pajtueshmërinë ose jo me Kushtetutën të dispozitës ligjore të sipërcituar, çmon të domosdoshme të analizojë kërkesën paraprake të parashtruar në seancë gjyqësore nga përfaqësuesi i subjektit të interesuar, Partia Demokratike për moslegjitimimin e kërkuesit.

Këtë pretendim të subjektit të interesuar, kërkuesi e kundërshtoi duke arsyetuar se nga mënyra e formulimit të nenit 73, pika 1 të ligjit nr.9087, datë 19.06.2003 “Kodi Zgjedhor i Republikës së Shqipërisë” preken të drejtat themelore të zgjedhësve, si dhe të drejtat e partive politike, të cilat paraqiten si aktorët kryesor të procesit zgjedhor. Kjo dispozitë ligjore, duke vendosur kritere që sipas kërkuesit cilësohen antikushtetuese, prek parimin e barazisë së votës si dhe parimin e konkurrencës së ndershme ndërmjet partive. Ajo deformon ndarjen e zonave zgjedhore dhe ndikon në mënyrë të drejtpërdrejtë në qëllimin dhe synimin kryesor që kanë këto subjekte politike për të marrë sa më shumë vota dhe nëpërmjet votave të fitojnë më shumë deputet për në organin përfaqësues. 

Çështjen e legjitimimit të kërkuesit, (locus standi) Gjykata Kushtetuese e vlerëson si një ndër aspektet kryesore që lidhen me inicimin e një procesi kushtetues. Në gjykime të kontrollit të kushtetutshmërisë së normës, subjektet inicuese që parashikohen në nenin 134, pika 2 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë kanë detyrimin për të provuar lidhjen e domosdoshme që duhet të ekzistojë ndërmjet funksionit e veprimtarisë ligjore që ato kryejnë dhe çështjes kushtetuese të ngritur. Partitë politike janë të specifikuara në nenin 134, pika 1, shkronja “f“ të Kushtetutës, si një ndër subjektet që ushtrojnë në mënyrë të kushtëzuar të drejtën për t’iu drejtuar Gjykatës Kushtetuese. Ato kanë legjitimitet kushtetues vetëm për ato çështje që lidhen me interesat e tyre.

Në kuptimin kushtetues dhe ligjor, partitë politike paraqiten si bashkime vullnetare të shtetasve mbi bazën e ideve, bindjeve e pikëpamjeve politike të përbashkëta, që synojnë të ndikojnë në jetën e vendit nëpërmjet pjesëmarrjes në zgjedhje dhe përfaqësimit të popullit në organet e zgjedhura të pushtetit. Partitë politike në sistemin e zgjedhjeve e veçanërisht në procesin zgjedhor, që nga fushata parazgjedhore, paraqitja e kandidatëve, formimi i trupave zgjedhore, ndjekja e zgjedhjeve e deri tek ndarja e mandateve, paraqiten si një faktor përcaktues shumë i rëndësishëm. Prandaj, demokracia përfaqësuese, ashtu si dhe sistemi i zgjedhjeve, nuk mund të paramendohen pa ekzistencën dhe funksionimin e partive politike. Ky pozicion specifik që partitë politike kanë në raport me zgjedhjet përcakton njëkohësisht dhe interesin e tyre për të patur një legjislacion dhe rregulla sa më të qarta e të drejta. 

Dispozita ligjore objekt shqyrtimi, parashikon kriterin që duhet të përdoret për caktimin e kufijve të zonave zgjedhore. Pretendimi i kërkuesit për antikushtetutshmërinë e pikës 1 të nenit 73 të Kodit Zgjedhor dhe për lidhjen që kjo dispozitë ligjore ka me qëllimin e partisë politike për të qenë një subjekt i barabartë dhe konkurues në zgjedhje, e mbart në vetvete interesin për t’u konsideruar në kuptim të nenit 134, pika 2 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë si një subjekt inicues i gjykimit abstrakt të kushtetutshmërisë së normës juridike.

Pretendimi i subjektit të interesuar, Partia Demokratike se një dispozitë e tillë është hipotetike, për arsye se nuk ka sjell ende një produkt konkret, nuk është i drejtë. Neni 73 i Kodit Zgjedhor, në tërësi, është një dispozitë e zbatueshme që sjell domosdoshmërisht një produkt konkret, për arsye se vendos përpara detyrimit ligjor Komisionin e Kufijve të Zonave Zgjedhore dhe Kuvendin e Shqipërisë për të miratuar ndarjen e re të zonave zgjedhore jo më vonë se 6 muaj përpara përfundimit të mandatit të Kuvendit. 

Për Gjykatën Kushtetuese është i njohur rregulli i pranuar në doktrinë dhe në  jurisprudencën kushtetuese, se gjatë kontrollit abstrakt të kushtetutshmërisë së një norme juridike nuk kërkohet ardhja e pasojës për të legjitimuar kërkuesin. Tipari dallues i një kërkese të tillë është se ajo vë në lëvizje një kontroll abstrakt e objektiv të ligjit, pasi interesi që kërkohet të mbrohet nuk është thjesht individual, por është një interes që lidhet me respektimin e parimeve kushtetuese dhe me funksionimin e rregullt të shtetit të së drejtës. Qëllimi i kontrollit të kushtetutshmërisë së ligjeve është njëkohësisht edhe parandalimi i pasojave negative që mund të vijnë nga zbatimi i tyre. Ky është dhe një qëndrim i mbajtur edhe në jurisprudencën tonë kushtetuese. Nga ky këndvështrim i problemit, Gjykata Kushtetuese e konsideron Partinë Socialdemokrate, në cilësinë e kërkuesit, si një subjekt të legjitimuar dhe që ka interes për çështjen në shqyrtim.

2. Në lidhje me objektin e kërkesës së paraqitur, Gjykata Kushtetuese vlerëson se është e nevojshme një analizë e hollësishme e çështjes në aspektet thelbësore që karakterizojnë kontrollin e kushtetutshmërisë së një norme juridike.

Në nenin 73, pika 1 të ligjit nr. 9087, datë 19.06.2003 “Kodi Zgjedhor i Republikës së Shqipërisë” parashikohet:

“Ndarja e zonave zgjedhore bëhet sipas kritereve të mëposhtme:

1. Numrit të zgjedhësve që kanë marrë pjesë në votime në çdo njësi zgjedhore në zgjedhjet e fundit që i paraprijnë mbledhjes së Komisionit. Asnjë zonë zgjedhore nuk lejohet të ketë devijim më të madh ose më të ulët se 5 për qind nga numri mesatar i zgjedhësve në shkallë Republike, përveç rasteve që detyron zbatimi i pikës 7 të këtij neni. Numri mesatar përcaktohet nga pjestimi i numrit të përgjithshëm të zgjedhësve që kanë marrë pjesë në votime me numrin 100 të zonave të zgjedhjeve…” .

Formulimi ligjor i parashikuar në këtë dispozitë të Kodit Zgjedhor paraqet një ndryshim duke e krahasuar me legjislacionin zgjedhor të mëparshëm. Në këtë kod përdoret për herë të parë kriteri zgjedhës që kanë marrë pjesë në votime në ndryshim nga Kodi Zgjedhor i vitit 2001 dhe i gjithë legjislacioni i mëparshëm që njihte kriterin zgjedhës të regjistruar.

Çështja që shtrohet për shqyrtim përpara Gjykatës Kushtetuese lidhet me pajtueshmërinë ose jo me Kushtetutën të kriterit ligjor zgjedhës që kanë marrë pjesë ne votime. Për të konkluduar mbi kushtetutshmërinë e dispozitës objekt shqyrtimi, Gjykata Kushtetuese çmon të nevojshme të analizojë sipas metodave të interpretimit historik, teleologjik dhe zgjerues kriterin ligjor të numrit të zgjedhësve që kanë marrë pjesë në votime, në raport me nenin 64, pika 1 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë, si dhe me dispozita të tjera që sanksionojnë parimet dhe konceptet që lidhen me të drejtën e zgjedhjes dhe me barazinë e votës. 

E drejta e zgjedhjes është një ndër të drejtat kushtetuese të shtetasve që luan një rol kryesor në procesin zgjedhor. Kjo e drejtë që sanksionohet në nenin 45 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë njihet si e drejtë e votës së barabartë dhe si barazi e shtetasve në zgjedhje. Si barazia e votës, ashtu dhe barazia e konkuruesve në zgjedhje, që është konkretizimi i shanseve politike të barabarta, janë të domosdoshme për realizimin e një procesi zgjedhor të drejtë. Subjekte përfituese të këtij parimi janë zgjedhësit nga njëra anë, si dhe konkuruesit në zgjedhje nga ana tjetër, ku përfshihen partitë politike, koalicionet e partive, kandidatët e tyre si dhe kandidatët e pavarur. Koncepti i votës së barabartë u jep të drejtë zgjedhësve, sa të jetë e mundur, të ndikojnë në mënyrë të njëllojtë dhe me të njëjtën peshë në rezultatin e zgjedhjeve.

Parimi kushtetues i barazisë së votës lidhet në mënyrë të pandashme dhe me sistemin zgjedhor. Nisur nga lloji i sistemit zgjedhor, barazia e peshës së çdo vote nuk nënkupton barazinë e saktë matematike të kontributit të çdo vote në rezultatin final të zgjedhjeve. Pesha e çdo vote është e lidhur me mekanizmat e sistemit zgjedhor dhe është e pashmangshme ekzistenca e dallimeve në influencën që mund të ketë çdo votë në varësi nga mekanizmat e adoptuar. Kështu, në sistemin mazhoritar, ky parim kuptohet si mundësi e barabartë për të patur sukses, për arsye se votat e dhëna për kandidatin që nuk ka marrë shumicën nuk llogariten dhe në këtë kuptim nuk marrin vlerën e duhur. Në sistemin mazhoritar mjafton që të garantohet vlera numerike e votës dhe zgjedhësve t’u jepet shansi i barabartë, pavarësisht se vetëm një pjesë e votave vlerësohet ose ndikon në rezultat.  Ndërsa në sistemin proporcional formalizimi i barazisë së votës shkon më tej, që do të thotë jo vetëm vlerë numerike e njëjtë, por edhe vlerë e njëjtë suksesi ose ndikim i njëjtë në rezultat.

Krahas këtyre koncepteve teorike-doktrinare, ligjvënësi gjatë hartimit të ligjeve duhet të vlerësojë edhe faktorë të tjerë që mund të kërkohen nga kushte të ndryshme specifike, me qëllim krijimin e një mekanizmi të përshtatshëm zgjedhor që të sigurojë një përfaqësim të drejtë dhe efektiv. Duke u nisur nga parimet demokratike mbi të cilat janë ndërtuar kushtetutat moderne, është e kuptueshme edhe tendenca e ligjvënësit për t’i kushtuar rëndësinë e duhur trajtimit të barabartë të shtetasve në procesin e shprehjes së vullnetit politik.

Në sistemin e zgjedhjeve të pranuar në Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë, që është një përzierje e dy sistemeve të mësipërme, parimi i barazisë së votës synon që në procesin e votimit për ndarjen e vendeve në parlament, parimisht, votat të kenë të njëjtën peshë në rezultatin e zgjedhjeve.

Në realizimin e këtij parimi, përcaktimi i drejtë i kufijve të zonave zgjedhore ka një ndikim të drejtpërdrejtë. Ndarja e zonave zgjedhore nuk duhet konceptuar si një ndarjeje e thjeshtë e natyrës tekniko-administrative. Ajo përbën një proces me rëndësi kushtetuese dhe është pjesë integrale e parimit të barazisë së votës.

Në nenin 64, pika 1 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë parashikohet : “Kuvendi përbëhet nga 140 deputetë. 100 deputetë zgjidhen drejtpërdrejt në zona njëemërore me numër të përafërt zgjedhësish...“ Nëpërmjet kësaj dispozite të Kushtetutës njihet dhe pranohet parimi i fuqisë së barabartë në votim që nënkupton, se vota e çdo shtetasi ka vlerë të njëjtë dhe askush në zgjedhje nuk mund të ketë më tepër përparësi dhe privilegj në raport me zgjedhësit e tjerë. Barazia e votës kërkon që kufijtë ndërmjet zonave zgjedhore të hartohen në një mënyrë të tillë që mandatet në parlament të shpërndahen në mënyrë të barabartë dhe në përputhje me kriterin specifik të proporcionalitetit.

Kodi i praktikës së mirë në çështjet zgjedhore, miratuar nga Komisioni i Venecias, në pikën 2.2 pranon se fuqia e barabartë e votës konsiston në shpërndarjen e qartë dhe të balancuar të mandateve midis zonave zgjedhore mbi bazën e një prej kritereve të mëposhtme të ndarjes së mandateve : popullsia, numri i banorëve lokalë (duke përfshirë minorenët), numri i zgjedhësve të regjistruar, dhe, mundësisht numri i njerëzve që faktikisht votojnë. [1]

Përfaqësuesi i subjektit të interesuar, Partia Demokratike i mbështeti pretendimet e tij për të argumentuar kushtetutshmërinë e nenit 73, pika 1 të Kodit Zgjedhor në kriterin e pjesmarrësve në votim, të njohur nga Kodi i praktikës së mirë të çështjeve zgjedhore.

Në kundërshtim me të, kërkuesi pretendoi se për të konkluduar mbi papajtueshmërinë me Kushtetutën të pikës 1 të nenit 73 të Kodit Zgjedhor, duhet të nisemi nga kriteri i numrit të zgjedhësve të regjistruar, i pranuar në nenin 64, pika 1 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë, që i ndan zonat zgjedhore në numër të përafërt zgjedhësish.

Gjykata Kushtetuese në analizën e këtyre pretendimeve nuk gjykon se duhen vënë në diskutim vlerat demokratike që përmbajnë në vetvete gjithsecili nga kriteret e sipërcituara, për arsye se ato janë kritere të njohura dhe të zbatueshme për shtete të ndryshme. Duke marrë parasysh se legjislacioni për këtë çështje ndryshon nga vendi në vend dhe nga koha në kohë“,[2] sisteme të ndryshme demokratike përdorin ato kritere që burojnë në rradhë të parë nga kushtetutat e vendeve të tyre. 

Prandaj, Gjykata Kushtetuese çmon se është tepër e rëndësishme për çdo shtet të së drejtës që zbaton rregullat e një shoqërie demokratike, të gëzojë hapësira të konsiderueshme për të përcaktuar rregulla dhe kritere të drejta brenda rendit të tij kushtetues, në përputhje me kushtet konkrete si dhe me faktorët e ndryshëm politikë, historik, social, kulturor, tradicional, të cilët janë tepër përcaktues.

Ligjvënësi ka hapësirë veprimi për të vlerësuar vet duke parashikuar në ligj kritere të tilla që i përgjigjen në realitet dhe objektivisht parimit të barazisë së votave dhe përfaqësimit të barabartë. Detyrë e Gjykatës Kushtetuese nuk është që të vihet në rolin e ligjvënësit pozitiv dhe të përcaktojë rregullimet ligjore, por të kontrollojë nëse zgjidhja që jep ligjvënësi nëpërmjet përcaktimeve të kritereve ligjore për ndarjen e zonave zgjedhore është ose jo në përputhje me dispozitat e Kushtetutës.    

Nga ky këndvështrim, Gjykata Kushtetuese vlerëson të domosdoshme, se për të konkluduar mbi kushtetutshmërinë ose jo të kriterit “zgjedhës që kanë marrë pjesë në votime“, parashikuar nga neni 73, pika 1 e Kodit Zgjedhor, duhet të analizohet kuptimi i qartë dhe i plotë i kriterit “zgjedhës“ në raport me kriterin “numër i përafërt zgjedhësish,“ si dhe me dispozita të tjera të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë. Janë disa dispozita në Kushtetutë, ku përmendet shprehimisht termi zgjedhës. Në nenin 64, pika 1 të Kushtetutës përmendet shprehja “numër i përafërt zgjedhësish“. Në nenin 68, pika 1 thuhet : “Kandidatët për deputetë mund të paraqiten vetëm nga partitë politike, nga koalicionet e partive, si dhe nga zgjedhësit.“ Në nenin 81, pika 1 thuhet : “Të drejtën për të propozuar ligje e ka Këshilli i Ministrave, çdo deputet, si dhe 20 mijë zgjedhës.”. Në nenin 150, pika 1 parashikohet : “Populli, nëpërmjet 50 mijë shtetasve me të drejtë vote, ka të drejtën e referendumit ..”. 

Kuptimi i termit zgjedhës në dispozitat e sipërcituara duhet analizuar në lidhje të ngushtë me të drejtën themelore të shtetasve të sanksionuar në nenin 45 të Kushtetutës, në të cilën thuhet :“Çdo shtetas që ka mbushur tetëmbëdhjetë vjeç, qoftë edhe ditën e zgjedhjeve, ka të drejtë të zgjedhë dhe të zgjidhet.” Në termin kushtetues zgjedhës, që është shumë i gjerë, përfshihen të gjithë shtetasit shqiptar, që kanë mbushur moshën e caktuar dhe që nuk janë të përjashtuar sipas ligjit, të cilët kanë të drejtën për të zgjedhur (e drejta aktive), si dhe të drejtën për t’u zgjedhur (e drejta pasive). Si zgjedhës, në aspektin kushtetues përfshihen edhe ata shtetas të cilët për arsye të ndryshme objektive apo subjektive nuk e ushtrojnë të drejtën e zgjedhjes. Pjesmarrja në votime nuk është detyrim për shtetasit dhe për rrjedhojë mos ushtrimi i të drejtës së zgjedhjes nga shtetasit është një e drejtë vetëm e tyre, e cila nuk mund të paragjykohet. Kjo është një çështje subjektive personale e shtetasve, që përcaktohet në bazë të vullnetit të tyre të lirë. E drejta e zgjedhjes, së bashku dhe me të drejtën për të paraqitur kandidatët për deputet, për të ushtruar iniciativën legjislative, për të kërkuar kryerjen e një referendumi etj, burojnë nga e drejta e shtetasve për të qenë zgjedhës. 

Nga ky këndvështrim i problemit, çdo lloj kuptimi tjetër që mund t’i jepej këtij termi me ligj, në aspektin ngushtues apo përjashtues do të përbënte një çështje të kufizimit kushtetues dhe për rrjedhojë, do të kishte një ndikim të drejtpërdrejtë mbi të drejtës themelore të zgjedhjes.

Mbi bazën e këtij kuptimi që merr nga Kushtetuta kriteri zgjedhës, Gjykata Kushtetuese thekson se edhe shprehja “numër i përafërt zgjedhësish”, e parashikuar në nenin 64, pika 1 të Kushtetutës për ndarjen e zonave zgjedhore, përfshin të gjithë zgjedhësit me të drejtë vote. Interpretimin kushtetues të këtij koncepti e gjejmë të trajtuar hollësisht edhe në jurisprudencën e mëparshme kushtetuese. Në vendimin nr. 40, datë 17.5.2001, Gjykata Kushtetuese i ka bërë një intrerpretim kësaj fraze dhe e ka analizuar të lidhur me numrin e shtetasve me të drejtë vote, duke konkluduar ndërmjet të tjerave se “koncepti numër i përafërt zgjedhësish është një kriter kushtetues që duhet ta kenë parasysh organet përkatëse kur propozojnë apo miratojnë ndarjen e zonave zgjedhore...”[3]

Në nenin 73, pika 1 të Kodit Zgjedhor rezulton se ligjvënësi për ndarjen e zonave zgjedhore nuk ka përdorur si kriter numerik kriterin kushtetues zgjedhës, por i është referuar një kriteri tjetër që lidhet me pjesmarrësit në votime. Në ndryshim nga të gjitha dispozitat e tjera të Kodit Zgjedhor, si neni 2, pika 28, neni 3, neni 50, 72, 73, 94, 96 etj, që e trajtojnë kriterin zgjedhës në kuptimin e shtetasve me të drejtë vote, në dispozitën objekt shqyrtimi përdoret kriteri kufizues i numrit të zgjedhësve që kanë marrë pjesë në votime. Ky është një kriter i ri që përdoret në legjislacionin tonë zgjedhor dhe paraqitet i ndryshëm nga kriteri zgjedhës, si në aspektin sasior, ashtu edhe në drejtim të sjelljes së ndryshimeve cilësore në konceptet kushtetuese.

Ligjvënësi, duke përdorur një kriter tjetër dhe të ndryshëm nga kriteri zgjedhës në përcaktimin e ndarjes së zonave zgjedhore, ka zëvendësuar konceptin tërësor me një koncept pjesor, i cili përmban në vetvete kuptimin e ngushtë dhe veçues. Në përcaktimin e kritereve, ligjvënësi duhet të niset nga respektimi në rradhë të parë i koncepteve kushtetuese.

Ligjvënësi duke parashikuar për ndarjen e zonave zgjedhore kriterin e numrit të zgjedhësve që kanë marrë pjesë në votime, i jep atij një kuptim përcaktues, duke e ngushtuar në mënyrë të paarsyeshme kriterin kushtetues. Përjashtimi nga neni 73, pika 1 të Kodit Zgjedhor të kriterit kushtetues të zgjedhësve dhe parashikimi nga ligjvënësi të një kriteri tjetër, është një shmangie nga neni 64, pika 1 e Kushtetutës, që kërkon ndarjen e zonave zgjedhore në numër të përafërt zgjedhësish. Për rrjedhojë, një formulim i tillë i kësaj dispozite të Kodit Zgjedhor që cënon pa të drejtë përmbajtjen e dispozitave kushtetuese, përbën antikushtetushmëri.

Përfundimisht, Gjykata Kushtetuese çmon se fraza “që kanë marrë pjesë në votime” e përdorur në fjalinë e parë dhe të tretë të nenit 73, pika 1 të Kodit Zgjedhor duhet të shfuqizohet si e papajtueshme me Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë. Shfuqizimi i kësaj fraze nga formulimi i nenit 73, pika 1 të Kodit Zgjedhor krijon një paqartësi dhe boshllëk ligjor, në veçanti për fjalinë e parë, duke e bërë atë praktikisht të pazbatueshme. Në këto kushte, është e drejtë e Kuvendit të Shqipërisë të vlerësojë në tërësi përmbajtjen e kësaj dispozite të Kodit Zgjedhor në harmoni me të gjitha dispozitat e tjera ligjore dhe me këtë vendim të Gjykatës Kushtetuese.

(...)

Votuan kundër këtij vendimi Xh. Zaganjori e P. Plloçi.

(...)

Vendimi nr.2, datë 18.01.2005
(V - 2/05)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Gjergji Sauli, Kryetar dhe gjyqtarët: Alfred Karamuço, Fehmi Abdiu, Kristofor Peçi, Kujtim Puto, Xhezair Zaganjori, Sokol Sadushi e Petrit Plloçi – relator i çështjes,                                      

(...)

në datë 30.09.2004, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çëshjen me kërkues Presidenti i Republikës së Shqipërisë, me objekt: “Interpretimin e neneve 125 e 136 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë”.

(...)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi:

            “Të interpretojë nenet 125/1 dhe 136/1 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë si vijon:

- Kuvendi i Shqipërisë në rastet e shqyrtimit të dekreteve të Presidentit të Republikës për emërimin e gjyqtarëve të Gjykatës Kushtetuese dhe të gjyqtarëve të Gjykatës së Lartë, ka kompetencë të shqyrtojë jo vetëm përmbushjen e kritereve formale, por të shqyrtojë edhe meritën e emërimit të tyre. Për rrjedhojë, Kuvendi i Shqipërisë ka kompetencë të japë ose jo pëlqimin për emërimet e gjyqtarëve të Gjykatës Kushtetuese dhe të gjyqtarëve të Gjykatës së Lartë”.

(...)

Duke arsyetuar:

            Kuvendi i Shqipërisë me vendimin Nr.138, datë 15.07.2004, ka vendosur mosdhënien e pëlqimit për emërimin e një anëtari të Gjykatës Kushtetuese nga ana e Presidentit të Republikës. Në këto rrethana, Presidenti i Republikës ka kërkuar interpretimin e neneve 125/1 dhe 136/1 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë.

Sipas nenit 125/1 të Kushtetutës, Gjykata Kushtetuese përbëhet nga 9 anëtarë, të cilët emërohen nga Presidenti i Republikës me pëlqimin e Kuvendit. Gjyqtarët emërohen për 9 vjet, pa të drejtë riemërimi, nga radhët e juristëve me kualifikim të lartë dhe me përvojë pune jo më pak se 15 vjet në profesion. E njëjta procedurë është parashikuar edhe në nenin 136/1 të Kushtetutës, sipas të cilit anëtarët e Gjykatës së Lartë emërohen nga Presidenti i Republikës me pëlqimin e Kuvendit.

            Në rastin në shqyrtim, kërkesa e paraqitur shtron përpara kësaj Gjykate çështjen e sferës dhe natyrës së kompetencave të Presidentit të Republikës dhe të Kuvendit të Shqipërisë në procesin e emërimit të gjyqtarëve të Gjykatës Kushtetuese dhe të gjyqtarëve të Gjykatës së Lartë. Në mënyrë më të detajuar, çështja shtrohet, nëse i përket Presidentit të Republikës përgjegjësia për të zgjedhur kandidatin për gjyqtar, dhe se Kuvendi i Shqipërisë duhet të kufizohet me shqyrtimin e çështjes, vetëm në aspektin formal, dmth., nëse janë respektuar kriteret kushtetuese e ligjore të kërkuara, apo, ka të drejtë ta shqyrtojë zgjedhjen e bërë edhe në këndvështrim tëmeritës, duke patur mundësi edhe të refuzojë emërimin e gjyqtarit. Pra, Kushtetuta (nenet 125/1 e 136/1) kërkon një pëlqim substancial, midis Presidentit të Republikës dhe Kuvendit të Shqipërisë për zgjedhjen e gjyqtarit, duke i atribuar Kuvendit të Shqipërisë një kompetencë të vërtetë për të penguar emërimin e tyre – apo ka dashur t’i atribuojë këtij organi vetëm një kompetencë të kontrollit formal, pra, një kontroll thjeshtë juridik të zgjedhjes së bërë nga ana e Presidentit të Republikës.

Para se të shqyrtojë çështjet e shtruara më sipër, që kanë të bëjnë me interpretimin e dispozitave të kërkuara, Gjykata Kushtetuese e sheh me vend të përsërisë qëndrimin e saj se çdo dispozitë e Kushtetutës duhet të interpretohet në mënyrë të tillë që të jetë e pajtueshme me parimet themelore kushtetuese. Kjo për arsye se, siç pranohet në  doktrinën dhe jurisprudencën kushtetuese, çdo dispozitë kushtetuese është në një lidhje të caktuar me dispozitat e tjera, dhe së bashku, ato formojnë një entitet. Për pasojë, asnjë dispozitë e Kushtetutës nuk mund të nxirret jashtë kontekstit të saj dhe të interpretohet më vete. Në këtë linjë duhet të interpretohen edhe dispozitat objekt shqyrtimi.

a) Gjykata Kushtetuese vlerëson se, së pari, termi pëlqim, që gjendet në tekstin e neneve 125/1 e 136/1 të Kushtetutës, duhet të analizohet në kuptimin literal. Në këtë aspekt, ky term, sipas kuptimit të zakonshëm të tij, nënkupton të qenët në një mendje për diçka, miratimin, pranimin.[1] Pra, pëlqimi i Kuvendit, sipas kuptimit të mësipërm, nënkupton pranimin e kandidaturës përkatëse. Thënë ndryshe, pëlqimi që kërkojnë dispozitat e mësipërme, nënkupton një lloj konsensusi midis këtyre organeve kushtetuese që përfshihen në procesin e emërimit të gjyqtarëve të gjykatave më të larta;

            b) Krahasi kuptimit gjuhësor të termit të mësipërm, edhe në bazë të interpretimit teleologjik të dispozitave – objekt interpretimi, konstatohet se qëllimi i hartuesve të Kushtetutës, ka qenë që emërimi i gjyqtarëve të mos mbetej vetëm në kompetencën e një organi, gjë që siguron në mënyrë më të përshtatshme pavarësinë dhe autoritetin e këtyre gjykatave. Për pasojë, pjesëmarrja e Kuvendit të Shqipërisë në këtë proces ka për qëllim balancimin e kompetencës së Presidentit të Republikës në emërimin  e gjyqtarëve, dhe kjo vjen në harmoni edhe me parimin e ndarjes dhe balancimit ndërmjet pushteteve, të parashikuar në nenin 7 të Kushtetutës. Interpretimi, sipas të cilit, emërimi i përket, në mënyrë ekskluzive, një organi politik me natyrë individuale (Kryetarit të Shtetit), nuk do të ishte në pajtim me standardin përkatës në këtë fushë.

Ky përfundim mund të konfirmohet edhe nga pikëpamja e të drejtës kushtetuese të krahasuar. Kështu, në Kushtetutat dhe Ligjet që përcaktojnë regjimin e një shteti demokratik të së drejtës, standardi përkatës në këtë drejtim synon një procedurë për emërimin e gjyqtarëve të gjykatave më të larta, që nga pikëpamja e organeve kushtetuese që marrin pjesë në këtë proces, mund të quhet plurale. Në esencë, kjo procedurë emërimi karakterizohet – ose nga ndarja e kompetencës së zgjedhjes së gjyqtarëve midis shumë organeve ose institucioneve të shtetit; - ose, në raste të tjera, nga kooperimi i institucional i dy ose më shumë organeve në caktimin e gjyqtarëve; ose si një procedure ekskluzivisht (ose pothuajse) parlamentare për zgjedhjen e gjyqtarëve, ku hyn në lojë pluralizmi konkurencial i partive politike që marrin pjesë dhe nevoja për kërkimin e një konsensusi midis tyre. Në rastin në shqyrtim, sistemi i emërimit i pranuar nga Kushtetuta e Shqipërisë ka në esencë kooperimin institucional të Presidentit të Republikës dhe të Kuvendit të Shqipërisë;

            c) Gjykata vlerëson gjithashtu se, kompetenca e Kuvendit të Shqipërisë për një shqyrtim të plotë, pra edhe në këndvështrimin e meritës, të zgjedhjes së bërë nga ana e Presidentit të Republikës, është në pajtim edhe me formën e regjimit politik të përcaktuar në Kushtetutë (neni 1) - si Republikë Parlamentare. Në këtë vështrim, pjesëmarrja e Kuvendit të Shqipërisë në procesin e emërimit të gjyqtarëve, që shkon tej një kontrolli juridik të procesit, është në harmoni të plotë me natyrën politike të këtij organi;

d) Konstatimet e mësipërme gjejnë konfirmim duke patur parasysh edhe evoluimin e kuadrit kushtetues në vendin tonë lidhur me procesin e caktimit të gjyqtarëve të gjykatave më të larta, proces në të cilin, Kuvendi i Shqipërisë ka patur dhe ka një rol substancial.

            Me ligjin nr.7561, datë 29.04.1992 “Për disa ndryshime e plotësime në ligjin nr.7491, datë 29.04.1991 “Për dispozitat kryesore kushtetuese”, u krijuan Gjykata Kushtetuese dhe Gjykata e Kasacionit, që zëvendësonte Gjykatën e Lartë. Sipas këtij ligji (nenet 6/2 dhe 18/1) Gjyqtarët e Gjykatës së Kasacionit zgjidheshin nga Kuvendi Popullor, ndërsa gjyqtarët e Gjykatës Kushtetuese zgjidheshin 4 nga Presidenti i Republikës dhe 5 nga Kuvendi Popullor. Nërsa me Kushtetutën e Re u ndryshuan rregullat e caktimit të gjyqtarëve duke u lënë vend atyre që parashikojnë nenet 125/1 dhe 136/1 – që janë edhe objekt shqyrtimi në këtë gjykim. Duke analizuar kompetencat përkatëse të secilit organ, Gjykata vlerëson se ndryshimi i bërë nuk ka patur për qëllim të reduktojë pjesëmarrjen e Kuvendit në caktimin e gjyqtarëve vetëm në një rol formal të tij, por që të ngrejë një sistem tjetër plural për caktimin e gjyqtarëve të gjykatave më të larta të vendit. Dhe në rastin në shqyrtim, ky sistem emërimi është ai i kooperimit institucional të Presidentit të Republikës dhe të Kuvendit të Shqipërisë, ku secili organ kushtetues ka një rol të caktuar substancial në këtë proces.

            Nën dritën e konsideratave të mësipërme, Gjykata Kushtetuese arrin në përfundimin se sipas neneve 125/1 dhe 136/1, Kushtetuta parashikon dhënien e një pëlqimi të vërtetë nga Kuvendi i Shqipërisë. Kjo nënkupton që, përfshirja e Kuvendit të Shqipërisë në këtë proces, ka të bëjë, jo vetëm me shqyrtimin e rregullshmërisë juridike, por edhe të meritës së zgjedhjes së bërë nga ana e Presidentit të Republikës.

Ky sistem emërimi, i adoptuar nga Kushtetuta, i ve subjektet që përfshihen në të, para kërkesës së respektimit të parimit të luajalitetit kushtetues[2], i cili shpreh, në thelb, respektin e ndërsjelltë nga secili subjekt ndaj kompetencave të tjetrit, si dhe nënkupton krijimin e një raporti bashkëpunimi midis tyre. Në rastin në shqyrtim, ky parim kërkon nga Presidenti i Republikës dhe Kuvendi i Shqipërisë, që në zgjedhjen e çdo gjyqtari të udhëhiqen nga i njëjti objektiv - për të siguruar një përbërje cilësore dhe të përshtatshme të Gjykatave.

(...)

Votoi kundër këtij vendimi A. Karamuço.

(...)

Vendimi nr.3, datë 19.01.2005
(V - 3/05)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Gjergj Sauli, Kryetar dhe gjyqtarët: Zija Vuci, Fehmi Abdiu, Kristofor Peçi, Kujtim Puto, Xhezair Zaganjori, Petrit Plloçi, Sokol Sadushi e Alfred Karamuço – relator i çështjes,          

(...)

në datat 28.06.2004 dhe 29.06.2004, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: Dhoma Kombëtare e Noterisë, me objekt: “1. Papajtueshmëria me nenet 11, 18, 49 të Kushtetutës të disa neneve e paragrafëve të ligjit nr.9216, datë 01.04.2004 “Për disa shtesa e ndryshime në ligjin nr.7829, datë 01.06.1994 “Për Noterinë”, ndryshuar me ligjin nr.8790, datë 10.05.2001” dhe 2. Pezullimi i zbatimit të dispozitave të mësipërme të ligjit nr.9216 deri në përfundimin e gjykimit, në bazë të nenit 45 të ligjit nr.8577, datë 10.02.2000 “Për organizimin dhe funksionimin e Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Shqipërisë”.

(...)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi:

- Rrëzimin e kërkesës,

(...)

Duke arsyetuar:

Gjykata Kushtetuese para së gjithash, mori në shqyrtim kërkesën për pezullim të zbatimit të ligjit nr.9216, datë 01.04.2004, dhe konstatoi se zbatimi i tij nuk mund të sillte pasoja që preknin interesat shtetërore, shoqërore ose të individëve e për pasojë, me vendim të ndërmjetëm, në përputhje me nenin 45 të ligjit nr.8577, datë 10.02.2000 “Për organizimin dhe funksionimin e Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Shqipërisë”, e ka rrëzuar atë.

Përsa i përket çështjes në shqyrtim, Gjykata Kushtetuese konstaton se me ligjin nr.9216, datë 01.04.2004, ligjit “ Për Noterinë”, i janë bërë një sërë shtesash e ndryshimesh, disa prej të cilave janë kontestuar nga kërkuesi si antikushtetuese, e më konkretisht:

- Eshtë vendosur një dispozitë e re, neni 3/ç, lidhur me transferimin e noterit, ku kërkuesit konsiderojnë antikushtetues paragrafin e katërt, e konkretisht fjalinë: “Lejimi i një noteri për të transferuar veprimtarinë e vet në juridiksionin e një rrethi tjetër gjyqësor, bëhet nga Ministri i Drejtësisë, pasi ka marrë më parë mendimin me shkrim të Dhomës Kombëtare të Noterisë, për këtë transferim”.

Ndryshohet dispozita për heqjen e lejës së ushtrimit të profesionit, ku në nenin 6, shkronja “f”, parashikohet shkelja e rëndë ose e përsëritjen e rregullave që lidhen me ushtrimin e profesionit, të parashikuar me këtë ligj dhe në Kodin e Etikës Profesionale, të propozuara nga Dhoma Kombëtare e Noterisë dhe të miratuara nga Ministri. Kërkuesit kontestojnë mënyrën e miratimit të Kodit të Etikës.

- Me nenin 9 të ligjit, janë bërë ndryshime përsa i përket subjekteve që kanë të drejtë të marrin masa disiplinore si dhe rregullat për marrjen e tyre. Kështu, me ndryshimet parashikohet që veç masës si heqja përgjithmonë e lejës së ushtrimit të profesionit, Ministri i Drejtësisë të ketë të drejtën edhe të heqjes së përkohshme të saj deri në dy vjet, por në të dy rastet, dispozita kërkon propozimin e dhëmës së noterisë ku ai është anëtar e pasi të ketë marrë mendimin me shkrimtë kësaj dhome.

- Në nenin 16, në ndryshim nga dispozita e mëparshme, Ministri, në caktimin e numrit të noterëve, për çdo bashki e komunë, nuk merr pëlqimin e Dhomës Kombëtare të Noterisë, por mendimin me shkrim.

- Eshtë shtuar një paragraf i ri në nenin 17, sipas të cilit, forma, përmbajtja dhe karakteristikat e tjera të vulave si dhe rregullat për pajisjen dhe administrimin e tyre përcaktohen nga Ministri i Drejtësisë, pasi të ketë marrë mendimin me shkrim të dhomës.

 - Neni 30 i ligjit ekzistues, ka pësuar ndryshime me nenin 20 të ligjit të kontestuar, duke rregulluar në mënyrë të veçantë edhe rastet kur numri i noterëve në një rreth është më i vogël se numri minimal i caktuar. Në një paragraf të veçantë, është parashikuar që këta noterë të anëtarësohen në një dhomë noteria më të afërt “sipas përcaktimit të bërë nga Ministri i Drejtësisë, pasi të jetë marrë mendimi me shkrim i Dhomës Kombëtare të Noterisë”.

- Nenit 6 të ligjit i është shtuar me nenin 7 të ligjit të kontestuar, rasti i heqjes së lejës së ushtrimit të profesionit të noterit me urdhër të Ministrit të Drejtësisë, kur noteri mbush moshën 65 vjeç.

*

*          *

Për arritjen në konkluzion nëse këto shtesa e ndryshime të ligjit “Për Noterinë”, vijnë ndesh ose jo me dispozitat kushtetuese apo me marrëveshjet ndërkombëtare (kryesisht me Konventën Evropiane të të Drejtave të Njeriut) Gjykata Kushtetuese e konsideron të domosdoshme të shqyrtojë vendin, rolin, rëndësinë e natyrën e noterisë publike në një shoqëri demokratike, e në këtë kontekst raportet e saj me shtetin e organet e tij. Në radhë të parë, për arritjen e konkluzioneve sa më të bazuara, Gjykata Kushtetuese e sheh të nevojshme ta shohë çështjen edhe në aspektin e evoluimit historik të institucionit të noterisë.

- Në kuadrin e reformimit tërësor të shtetit dhe shoqërisë shqiptare, reformimi i gjithanshëm dhe i vazhdueshëm i sistemit të drejtësisë ka zënë një vend të veçantë. E në këtë drejtim rëndësi përbën edhe reformimi i noterisë, kalimi i saj nga një institucion shtetëror në një veprimtari të lirë në kryerjen e funksioneve të caktuara me karakter e rëndësi publike. Bazat e noterisë së sotme janë hedhur me ligjin nr.7829, datë 01.06.1994, ku përcaktohet statusi juridik i noterëve, karakteri publik i veprimtarisë së tyre, pavarësia, paanësia e profesionalizmi, si parime bazë të organizimit e të veprimtarisë, raportet me shtetin e veçanërisht me administratën shtetërore, etj. Ligjit në fjalë i janë bërë ndryshime e shtesa në kuadrin e përmirësimit të mëtejshëm me ligjin nr.8790, datë 10.05.2001 si dhe me ligjin nr.9216, datë 01.04.2004, disa pjesë të dispozitave të të cilit nga ana e kërkuesve konsiderohen si antikushtetuese.

Nga shqyrtimi tërësor i dispozitave të kontestuara, ballafaqimi i tyre me përmbajtjen dhe frymën e Kushtetutës e të dokumenteve ndërkombëtare e në veçanti me Konventën Evropiane të të Drejtave të Njeriut (referuar edhe në të dhënat për ndërtimin, organizimin, funksionimin dhe statusin e disa institucioneve të noterisë në botë), Gjykata Kushtetuese ka arritur në konkluzionin se kërkesa nuk është e bazuar.

Sipas ligjit nr.7829, datë 01.06.1994 (me ndryshimet përkatëse), noteria në Republikën e Shqipërisë, është një profesion i lirë, i cili kryen veprimtari juridike në shërbim të personave fizikë e juridikë, nëpërmjet redaktimit të akteve dhe kryerjes së veprimeve noteriale në pajtim me Kushtetutën e legjislacionin në fuqi.

Duke qenë profesion i lirë, noteri u nënshtrohet përgjithësisht rregullave të caktuara si për gjithë profesionet e tjera: marrja e lejës së ushtrimit të profesionit, nënshtrimi i detyrimeve fiskale, mbajtja e përgjegjësisë individuale pasurore për çdo dëm që u kryen subjekteve nga ushtrimi i veprimtarisë së tij, etj. Megjithkëto karakteristika, në pamje përgjithësisht të përbashkëta edhe për profesione të tjera të lira, tek noteri spikatin edhe disa karakteristika thelbësore që e bëjnë noterinë një veprimtari publike nga karakteri dhe rëndësia e saj. Ofrimi i shërbimeve nga veprimtaria noteriale, ka rëndësi të veçantë për shoqërinë. Rëndësi ka edhe për institucionet shtetërore dhe publike vlera e dokumentacionit noterial.

Veprimtaria noteriale shërben për vendosjen e aktiviteteve e interesave të qytetarëve mbi baza plotësisht ligjore dhe në mënyrë të unifikuar, duke siguruar shmangjen e konflikteve e duke sjellë stabilitet në qarkullimin civil. Ofrimi për publikun i shërbimeve noteriale lidhet ngushtë me garancinë për një pasqyrim të besueshëm të fakteve apo të vullnetit të shprehur në veprimet që kryejnë qytetarët.

Nga ana tjetër, veprimtaria noteriale krahas publikut ka rëndësi të veçantë edhe për institucionet shtetërore, sepse ky shërbim duhet t’i sigurojë atyre një dokumentacion të besueshëm, të njëvlefshëm dhe pjesë përbërëse e të rëndësishme të sistemit të dokumentacionit shtetëror e publik. Duke qenë i tillë, dokumentacioni noterial është i sigurt për vërtetësinë e të dhënave të përfaqësuara, duke pasur vlerën e provës së plotë edhe në veprimtarinë gjyqësore.

Nga përmbajtja e ligjit, dalin disa karakteristika thelbësore për këtë institucion, rilevimi i të cilave shërben për t’u dhënë zgjidhje problemeve të ngritura nga kërkuesi. Dispozitat ligjore, shqyrtuar në kompleks e paraqesin noterinë si një profesion të lirë, të pavarur, të paanshëm dhe tërësisht profesional. Të zbërthyera konkretisht këto karakteristika apo parime të organizimit e veprimtarisë do të thotë që noteria në ushtrimin e funksioneve të saj është e pavarur, se pavarësia garantohet edhe nëpërmjet organeve vetëqeverisëse që e drejtojnë atë; se noteri e ka detyrim ligjor kryerjen e veprimeve me paanësi, me profesionalizëm dhe konfidencë.

Duke evidentuar disa tipare karakteristike të noterisë, që e dallojnë atë ndjeshëm nga profesionet e tjera të lira, Gjykata Kushtetuese konkludon se funksioni i noterit në thelb është një funksion publik i “deleguar”, qëllimi i të cilit është që të realizohet një shërbim i pavarur, i paanshëm, profesional e konfidencial në autentifikimin e një kategorie mjaft të rëndësishëm dokumentesh. Pikërisht për të garantuar parametrat e besueshmërisë së noterëve në ushtrimin e drejtë të autoritetit që u është deleguar nga shteti, janë parashikuar me ligj rregulla të veçanta për organizimin e veprimtarisë, kriteret e ushtrimit, dhënia dhe heqja e së drejtës së profesionit, etj. Në këtë kuadër, parashikimi me ligj i funksionit me natyrë mbikëqyrëse të Ministrit të Drejtësisë ndaj noterisë, nuk është antikushtetues sepse është i lidhur me kontrollin e respektimit të funksionit që u është deleguar noterëve dhe që shprehet në vlerën që kanë dokumentet e tyre. Prandaj, ky funksion i Ministrit të Drejtësisë, i ballafaquar me nenin 11 të Kushtetutës, duhet të konceptohet si kufizim i pjesëshëm i veprimtarisë ekonomike të një subjekti, të parashikuara me ligj dhe të vendosura vetëm për arsye të rëndësishme publike.

E rëndësishme është të theksohet gjithashtu se baza e raportit ministri-noteri si dhe pozicioni mbikëqyrës i Ministrisë së Drejtësisë nuk janë vendosur me dispozitat që atakohen nga kërkuesi. Ky pozicion është përcaktuar qysh kur mbi bazën e transformimeve konceptuale, veprimtaria e noterisë u rregulla me ligjin nr.7829, datë 01.06.1994. Nga kjo pikëpamje nuk janë shtesat dhe ndryshimet e atakuara ato që përcaktojnë pozicionin e Ministrit të Drejtësisë në raport me noterinë.

Të analizuara një për një dispozitat e atakuara nuk rezultojnë që ta kenë vënë ministrin në rolin komandues. Rritja apo zvogëlimi i rolit mbikëqyrës të Ministrit të Drejtësisë ndaj noterisë, në rastin konkret, nuk është çështje kushtetuese, por e politikave ligjvënëse, për aq sa ky rol mbikëqyrës nuk prek pavarësinë, paanësinë e konfidencialitetin në kryerjen e funksioneve noteriale si veprimtari e lirë, por me karakter publik.

Gjykata Kushtetuese e gjen pa vend edhe analogjinë që bën kërkuesi midis statusit të noterit publik me atë të avokatit si dhe të organizatave jofitimprurëse. Midis tyre ekzistojnë diferenca në thelb dhe në formë.

Në raport me avokatinë, si profesion i lirë, Ministri i Drejtësisë ushtron disa kompetenca që lidhen me marrjen e masave ligjore e institucionale për mbarëvajtjen e këtij aktiviteti që është në ndihmë të drejtësisë, por që nuk ushtron ndonjë funksion të deleguar. Në rastin e noterisë, Ministri i Drejtësisë, ka disa kompetenca vendimmarrëse të cilat janë parashikuar që me ligjin nr.7829, datë 01.06.1994, i cili hodhi bazat për një konceptim të ri të noterisë si veprimtari publike.

Nga ana tjetër, edhe ndryshimet me organizatat jofitimrurëse, janë lehtësisht të dallueshme. Ndryshe nga këto organizata, të cilat ngrihen e funksionojnë mbi bazën e vullnetit të anëtarëve, noterët detyrohen me ligj të jenë anëtarë të një dhome si kusht për ushtrimin e aktivitetit të tyre; se numri i tyre në shkallë vendi si dhe vendi i ushtrimit të aktivitetit është i kufizuar; se veprimtaria e noterit është edhe veprimtari ekonomike – ai shpërblehet për punën që bën, ju nënshtrohet detyrimeve fiskale, përgjigjet me pasurinë e tij ndaj çdo dëmi që shkakton me veprimtarinë e tij, etj.

Gjykata Kushtetuese e gjen me vend të qëndrojë në veçanti ndaj asaj pjese të kërkesës që kundërshton vendosjen e moshës për heqjen e lejës së ushtrimit të profesionit të noterit, duke e konsideruar atë si kufizim antikushtetues të veprimtarisë ekonomike.

Kërkuesit sjellin si argument faktin se veprimtaria noteriale si veprimtari ekonomike nuk mund të kufizohet përveç se me ligj dhe vetëm për arsye të rëndësishme publike, duke iu referuar kështu nenit 11 të Kushtetutës.

Në radhë të parë është për t’u theksuar se liria e veprimtarisë ekonomike është e njohur edhe nga ligji “Për Noterinë”, natyrisht me ato kufizime që legjislatori ka parashikuar të nevojshme dhe që nuk kanë dallime thelbësore nga aktivitetet e tjera ekonomike. Kështu, rregulla e kritere për heqjen e lejës së ushtrimit të profesionit, për vendosjen e tarifave të shërbimit, për nënshtrimin ndaj masave fiskale, etj., janë përcaktuar ligjërisht edhe për veprimtari të tjera ekonomike të lira.

I tillë është edhe rregulli i vendosur në nenin 6 të ligjit, ku rasteve të heqjes së ushtrimit të profesionit të noterit i shtohet edhe ai i mbushjes së moshës 65 vjeç.

Gjykata Kushtetuese konstaton se kriteret ligjvënëse të moshës për ushtrimin e profesionit të noterit, përbëjnë një nga zgjidhjet e mundshme ligjore, të përkrahura në sistemin e “noterisë latine” që në emër të interesit dhe të arsyes publike të kërkojë që cilësitë e duhura për të ushtruar aktivitetin si noter të jenë të tilla që ai të garantojë, në bazë të përvojës njerëzore, se është në gjendje të përcaktojë përputhjen e vullnetit të shprehur me vullnetin e brendshëm të personit që paraqitet përpara tij për të kryer veprime noteriale si dhe kompleksitetin e elementeve të akteve dhe veprimeve noteriale. Aktualisht ka mjaft funksione publike madje edhe subjekte private që nuk lejohet të fillojnë apo vazhdojnë ushtrimin e një funksioni apo veprimtaria të caktuar përpara ose pas një moshe të caktuar. Mosha e vendosur 65 vjeç nuk është thjeshtë “moshë pensioni” siç pretendohet por masë kufizuese për ushtrimin e një veprimtarie në emër dhe garanci të një arsyeje dhe interesi të ligjshëm publik, në kuptim të nenit 11 të Kushtetutës.

Vendosja e kriterit të moshës në ushtrimin e një sërë veprimtarish publike apo shtetërore nuk ka zënë vend vetëm me ligjet por edhe me dispozitat kushtetuese. Nga kjo pikëpamje, Gjykata Kushtetuese arrin në përfundimin se vendosja e kufirit të moshës jo vetëm nuk përbën shkelje të të drejtave kushtetuese, por përbën një mjet që në parim i shërben forcimit të rregullit në ushtrimin e aktivitetit të noterëve dhe mundëson ofrimin e shërbimeve të standarteve të larta e në dobi të publikut, disiplinimin më të mirë të aktivitetit dhe zgjidhjen e jo pak problemeve të evidentuara në praktikë.

Gjykata Kushtetuese nuk gjen të bazuar edhe argumentin e kërkuesit sipas të cilit, bazuar në nenin 18 të Kushtetutës, disa nga dispozitat e atakuara cënojnë parimin e barazisë. Gjykata Kushtetuese nuk gjen në këto dispozita shfaqje të diskriminimit për shkaqet e parashikuara në nenin 18 të Kushtetutës.

(...)

Votuan kundër këtij vendimi: Z. Vuci, A. Karamuço e K. Puto.

(...)

Vendimi nr.4, datë 10.02.2005
(V - 4/05)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Gjergj Sauli, Kryetar dhe gjyqtarët: Alfred Karamuço, Fehmi Abdiu, Kujtim Puto, Vjollca Meçaj,            Xhezair Zaganjori, Petrit Plloçi, Sokol Sadushi e Kristofor Peçi – relator i çështjes,

(...)      

në datat 03.11.2004 dhe 12.11.2004, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: Coca Cola Bottling Shpk, Tiranë, me objekt: “Shfuqizimi si antikushtetues i vendimit nr.368, datë 05.03.2004 të Kolegjit Civil të Gjykatës së Lartë”.

(...)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi:

“- Shfuqizimin si të papajtueshëm me Kushtetutën të vendimit nr.368, datë 05.03.2004 të Kolegjit Civil të Gjykatës së Lartë

- Dërgimin e çështjes për shqyrtim në Kolegjin Civil të Gjykatës së Lartë”.

(...)

Duke arsyetuar:

Kërkuesi Coca Cola Bottling ShPK, Tiranë, është shoqëri e regjistruar në regjistrin tregtar shqiptar me vendimin nr.5298, datë 26.06.1993 të Gjykatës së Rrethit Tiranë. Drejtoria e Tatim Taksave Tiranë, me urdhër pagesën e datës 04.05.2001, ka kërkuar nga shoqëria derdhjen e shumës 957.112 lekë si interes për pagimin me vonesë të TVSH-së. Kërkuesi e ka paguar shumën e kërkuar në datën 07.05.2001 dhe me shkresën datë 31.05.2001 ankohet në Drejtorinë e Përgjithshme të Tatimeve. Në përgjigje të ankimit, Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve me shkresën nr.1744/1, datë 13.06.2001, njofton kërkuesin se e konsideron të drejtë vendimin e marrë nga Drejtoria e Tatim Taksave Tiranë dhe e le atë në fuqi.

Në datë 13.07.2001, Shoqëria Coca Cola Bottling ShPK Tiranë, ka depozituar në Gjykatën e Rrethit Gjyqësor Tiranë kërkesë padinë ndaj Degës së Tatim Taksave Tiranë (e zëvëndësuar në gjykim nga dega e Tatimpaguesve të Mëdhenj) me objekt shfuqizimin e urdhër pagesave të lëshuara në datë 04.05.2001.

Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë, me vendimin nr.1985, datë 13.05.2002, ka pranuar padinë. Ky vendim është lënë në fuqi nga Gjykata e Apelit Tiranë me vendimin nr.1185, datë 08.11.2002. Kolegji Civil i Gjykatës së Lartë me vendimin nr.368, datë 05.03.2004 ka vendosur prishjen e vendimeve dhe pushimin e gjykimit të çështjes. Në vendimin e Kolegjit Civil të Gjykatës së Lartë arsyetohet se, Shoqëria Coca Cola ka marrë përgjigjen e ankimit nga Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve në datë 13.06.2001 dhe se padinë në gjykatë e ka paraqitur në datë 17.07.2001, pra tej afatit ligjor të parashikuar në nenin 328 të Kodit të Procedurës Civile e për rrjedhojë gjykatat nuk mund të investoheshin për shqyrtimin e çështjes në themel.

Gjykata Kushtetuese vlerëson se pretendimi i kërkuesit për shkelje të të drejtave kushtetuese për një proces të rregullt ligjor nga Kolegji Civil i Gjykatës së Lartë, është i drejtë.

E drejta e individëve për t’u ankuar në gjykatë kundër akteve e veprimeve administrative ka për qëllim kontrollin e këtyre të fundit për respektimin e parimeve kushtetuese e ligjore në funksion të realizimit të drejtësisë. Kjo është një garanci e domosdoshme në një shoqëri demokratike për të respektuar të drejtat dhe liritë themelore të shtetasve dhe një ndër parimet më të rëndësishme kushtetuese që është e drejta e çdo individi për t’u dëgjuar çështja e tij para një gjykate, siç përcaktohet në nenin 42 të Kushtetutës.

Gjykata Kushtetuese në shqyrtimin e çështjeve të tilla u përmbahet kritereve kushtetuese e ligjore si dhe praktikës së saj që ankimi në gjykatë ndaj akteve e veprimeve administrative të kondicionohet edhe nga respektimi i kërkesave ligjore nga palët, siç janë pagimi i detyrimeve dhe respektimi i afateve. Në rastin konkret, kërkuesi i ka përmbushur detyrimet e tij ligjore si kushte paraprake për ushtrimin e ankimit në gjykatë dhe çështja e tij duhet të ishte shqyrtuar duke i garantuar një proces të rregullt gjyqësor.

Nga aktet që administrohen në dosje rezulton se data e paraqitjes së padisë nuk është 17.07.2001 siç ka pranuar padrejtësisht Kolegji Civil i Gjykatës së Lartë, por data 13.07.2001. Për rrjedhojë, padia është paraqitur brenda afatit ligjor të përcaktuar në nenin 328 të Kodit të Procedurës Civile. Kjo vërtetohet si me shënimin “U depozitua datë 13.07.2001”, vendosur nga sekretaria e gjykatës në kopjen e kërkesë padisë, ashtu edhe me vulën e vendosur mbi pullat e taksës që mban të njëjtën datë. Data 17.07.2001 nuk është data e depozitimit të padisë, por e caktimit të gjyqtarit të çështjes nga  kryetari i gjykatës. Referimi i gabuar i Kolegjit Civil të Gjykatës së Lartë për datën e paraqitjes së padisë e ka çuar atë në dhënien e një vendimi antikushtetues, duke i mohuar kërkuesit një nga të drejtat themelore kushtetuese, atë të ankimit në gjykatë kundër një akti administrativ dhe për rrjedhojë, ka cënuar të drejtën për zhvillimin e një procesi të rregullt ligjor, në kuptim të nenit 42 të Kushtetutës.

Në rrethanat e paraqitura, Kolegji Civil i Gjykatës së Lartë, ishte i detyruar ta shqyrtonte çështjen dhe të shprehej në lidhje me pretendimet e parashtruara në rekurs. Duke e konsideruar padrejtësisht paraqitjen e padisë jashtë afatit ligjor, ky kolegj ka zhvilluar një proces të parregullt në kuptimin kushtetues.

Gjykata Kushtetuese thekson se në rastin konkret kemi të bëjmë me një qëndrim të gabuar e të padrejtë si rezultat i të cilit mohohet ankimi në gjykatë ndaj një vendimi administrativ. Sigurisht që ankimi në gjykatë ndaj një akti administrativ nuk është i pakufizuar dhe një nga kushtet ligjore që duhet respektuar është edhe afati i paraqitjes së padisë. Në rast se ajo paraqitet jashtë afatit ligjor prej 30 ditësh, gjykatat nuk mund të investohen për shqyrtimin e çështjes. Në lidhje me llogaritjen e afateve gjykata është e detyruar të zbatojë kriteret ligjore dhe jo të caktojë kritere të tjera duke shkelur të drejtat e palëve. Në shqyrtimin e kësaj çështjeje Kolegji Civil i Gjykatës së Lartë duke injoruar faktet reale ka marrë një vendim të paligjshëm e arbitrar dhe ka shkelur një të drejtë kushtetuese të palës për akces në gjykatë. Në rast se mohohet një e drejtë e tillë, procesi konsiderohet jo i rregullt, sepse akcesi në gjykatë është, para së gjithash, një kusht kryesor për të realizuar mbrojtjen e të drejtave të tjera.

(...)

Vendimi nr.5, datë 08.03.2005
(V - 5/05)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Gjergj Sauli, Kryetar dhe gjyqtarët Alfred Karamuço, Fehmi Abdiu, Kristofor Peçi, Vjollca Meçaj, Xhezair Zaganjori, Petrit Plloçi, Sokol Sadushi, Kujtim Puto – relator i çështjes,                        

(...)

në datë 08.02.2005, mori në shqyrtim, mbi bazë të dokumenteve, çështjen me kërkues Gjykata e Rrethit Gjyqësor Shkodër,me objekt: “Shfuqizimi si i papajtueshëm me Kushtetutën i togfjalëshit “... më shumë se një herë”, parashikuar në nenin 278, paragrafi i katërt i Kodit Penal të Republikës së Shqipërisë”.

(...)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi rrëzimin e kërkesës.

(...)

Duke arsyetuar:

            Gjykata e Rrethit Gjyqësor Shkodër, bazuar në nenin 145/2 të Kushtetutës, ka vendosur pezullimin e gjykimit të çështjes penale në ngarkim të të pandehurit Renato Jovani, akuzuar për veprën penale të mbajtjes pa leje të armëve luftarake, sipas nenit 278 të Kodit Penal, dhe i ka dërguar çështjen Gjykatës Kushtetuese për t’u shprehur për papajtueshmërinë me Kushtetutën të togfjalëshit “... më shumë se një herë”, parashikuar në paragrafin e katërt të këtij neni. Sipas gjykatës së rrethit, dënimi i një personi të dënuar më parë për të njëjtën vepër sipas nenit 278/4 (më shumë se një herë) të Kodit Penal, vjen ndesh me parimin kushtetues të mosdënimit dy herë për të njëjtën vepër penale (parimi ne bis in idem), parashikuar në nenin 34 të Kushtetutës dhe në nenin 4 të Protokollit nr.7 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut.

            Parimi ne bis in idem është njohur nga e drejta jonë e brendshme dhe nga e drejta ndërkombëtare penale si një prej të drejtave të njeriut të mbrojtura nga Kushtetuta dhe nga instrumentet kryesorë juridikë të brendshëm e ndërkombëtarë që rregullojnë marrëdhëniet në fushën penale si dhe përgjegjësinë për kundravajtje. Sipas këtij parimi, “individi nuk mund të ndiqet e nuk mund të gjykohet nga juridiksionet e të njëjtit shtet për një shkelje, për të cilën është shpallur më parë i pafajshëm apo është dënuar në bazë të një vendimi gjyqësor përfundimtar të ligjshëm”.[1]

Pranimi i parimit të mësipërm në gjykimin dhe vendimmarrjen për një çështje penale kërkon përmbushjen e dy kritereve që janë, ai i veprës penale “të njëjtë” me të mëparshmen dhe ai i kryerjes së saj “përsëri”.

            Kriteri “e njëjta vepër” i referohet të njëjtit veprim, sjellje, fakt, vepër penale dhe kualifikim ligjor të tyre, të cilat formojnë bazën e kësaj vepre dhe për të cilin personi është dënuar apo liruar. Në këtë rast, është fjala kur si sjellja ashtu edhe krimi bëhen për të njëjtat fakte të ndodhura në të njëjtën kohë dhe që cilësohen njëlloj nga ligji.

            Duke u nisur nga interpretimet e mësipërme rezulton se ky parim nuk mund të gjejë zbatim në rastet kur të dy veprat penale nuk kanë elementë të njëjtë. Nëse gjenden elementë të njëjtë parimi “ne bis in idem” ndalon çdo dënim tjetër apo procedim të mëtejshëm.

Sipas kuptimit të mësipërm, kur me vendim të formës së prerë është vendosur për një çështje, atëhere ajo nuk mund të gjykohet përsëri. Ky rregull është i vlefshëm edhe për të gjitha gjykatat e tjera brenda kufijve të të njëjtit juridiksion.

Nga ana tjetër, parimi “ne bis idem” që ndalon rigjykimin e ridënimin për të njëjtën vepër, nuk gjen zbatim në rastet kur i njëjti veprim përbën dhunim të dy dispozitave të ndryshme ligjore. Për të njëjtat shkelje mund të zhvillohen procese me karakter të ndryshëm, penal dhe disiplinor. I njëjti veprim mund të konsiderohet si në shkelje të dy ligjeve (normave) edhe në rastet kur njëri prej tyre kërkon provën e një fakti shtesë që ligji (norma) tjetër nuk e ka të nevojshme. Në këtë rast, pafajësia apo dënimi në bazë të njërit ligj nuk e përjashton ndëshkimin sipas tjetrit”[2].

            Neni 34 i Kushtetutës dhe neni 7 i Protokollit të Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut nuk janë pengesë gjithashtu për gjykimin e dënimin e personave që kryejnë sjellje kriminale të njëpasnjëshme edhe nëse sjelljet janë të ngjashme ndërmjet tyre. Ideja e parimit ne bis in idem nuk qëndron tek zbatimi dy a më shumë herë i të njëjtën normë penale, por tek mosgjykimi e mosdënimi përsëri i subjektit për të njëjtën vepër penale, për të cilën ai është dënuar më parë me një vendim të formës së prerë nga një gjykatë e ligjshme. Megjithatë, aktet e mësipërme lejojnë rigjykimin, kur dalin fakte të reja të cilat janë të një natyre të tillë që mund të cënojnë vendimin e dhënë. Në këtë rast e drejta për rishqyrtim nuk mund të bazohet mbi skema logjike të supozuara në mënyrë apriori por mbi kritere praktike të mundshme

Parimi ne bis in idem si dhe trajtimi i barabartë i të gjykuarve cënohen jo vetëm kur personi dënohet përsëri për të njëjtën vepër, por edhe kur ndiqet penalisht në mënyrë të përsëritur për këtë vepër. Prandaj, ky parim gjen zbatim edhe për rastet e mbrojtjes nga masat shtrënguese e ndaluese të cilat janë të lidhura ngushtë me procedimin. Përkundrazi, një person që është thirrur si i pandehur dhe është dënuar penalisht gjatë një procesi mund t’i nënshtrohet një procesi të dytë civil për të njëjtën vepër si përgjegjës civilisht për dëmin e shkaktuar ose si i dënuar me gjobë duke u zbatuar parimi që “gjëja e gjykuar është e vërtetë”.

            Gjykata Kushtetuese, duke përdorur si metodë interpretimin e dispozitave të Kodit Penal për të vlerësuar kushtetutshmërinë e këtyre dispozitave, arrin në përfundimin se togfjalëshi “më shumë se një herë“ parashikuar në nenin 278/4 të Kodit Penal, nuk vjen në kundërshtim me parimin e mosdënimit dy herë për të njëjtën vepër penale.

Në disa dispozita të këtij kodi, parashikohen forma të ndryshme të llogaritjes së dënimit për personat që kanë kryer vepra penale në mënyrë të përsëritur (recidivë) ose më shumë se një herë. Megjithatë, kjo nuk nënkupton edhe mundësinë e llogaritjes dy herë, njëkohësisht, e të njëjtave fakte e rrethana në kualifikimin e veprave penale. Ashtu siç thuhet edhe në vendimin e Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Shkodër subjekti i një vepre penale  mund të jetë i dënuar i reabilituar, i dënuar dhe ende i pa reabilituar ose person që ka kryer disa herë vepra penale dhe nuk është dënuar për to. Togfjalëshi “më shumë se një herë” nuk do të thotë që i përfshin të tre këta grupe personash. Përkundrazi Kodi Penal në nenin 50 dallon rrethanën rëndonjëse të “kryerjes së një krimi pas dhënies së një dënimi për një krim të kryer më parë” (shkronja “ç”) nga rrethana tjetër rëndonjëse e “kryerjes së veprës penale më shumë se një herë” (shkronja “h”). Për më tepër sipas përmbajtjes së kreut të gjashtë të Kodit Penal që ka të bëjë me caktimin e dënimit, përsëritja konsiderohet si një rrethanë rënduese subjektive që ka të bëjë me personin e fajtorit, prandaj është lënë në vlerësimin e gjykatës përcaktimi i masës së rëndimit të fajtorit. Nëse ligjvënësi një nga rrethanat e mësipërme e pikërisht atë “më shumë se një herë“ e ka parashikuar në disa raste edhe si element të veprës penale duke e bërë këtë të fundit të cilësuar, nuk do të thotë se ka përzier në të dhe rrethanat e tjera rënduese, që kanë të bëjnë me dënimin e mëparshëm. Përkundrazi ligjvënësi nuk ka përfshirë si element të veprës penale kryerjen e një krimi pas dhënies së një dënimi për një krim të kryer më parë, për të mos cënuar parimin ne bis in idem.

Vetë ky parim përjashton dënimin e përsëritur të një personi për të njëjtën vepër penale, prandaj në rastin kur për veprën e mëparshme i akuzuari është dënuar dhe madje ka vuajtur dënimin, elementet e veprës së mëparshme nuk mund të konsiderohen si pjesë përbërëse të veprës së re penale. Nëse në veprimtarinë praktike të gjykatave konstatohen raste të vlerësimit e dënimit dy ose më shumë herë për të njëjtat fakte e rrethana, këto janë probleme që nuk kanë të bëjnë me antikushtetutshmërinë e ligjit, por me interpretimin e zbatimin e tij, që vlerësohen e korrigjohen nga vetë gjykatat e sistemit gjyqësor.

Paragrafi i dytë i nenit 4 të Protokollit të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut lejon që elementët dhe faktet e veprës së mëparshme të diskutohen vetëm në raste rigorozisht të përcaktuara: dalin fakte të reja ose të zbuluara rishtas, një ves themelor në procedurën e mëparshme që janë të një natyre të tillë që mund të cënojnë vendimin e dhënë. Nëse këto raste nuk vërtetohen, çështja e mëparshme nuk mund të diskutohet më dhe as të bëhet pjesë e elementeve të veprës së re.

Ndryshe qëndron problemi në rastet kur i akuzuari ka kryer edhe më parë vepër penale, por nuk është dënuar për të. Në këtë rast përcaktimi “më shumë se një herë” si element që e bën veprën penale të cilësuar dhe si rrjedhojë parashikimi i një dënimi më të ashpër në raport me atë që ka kryer vetëm një vepër penale nuk cënon parimin ne bis in idem dhe as atë të trajtimit të barabartë e të arsyeshëm të të gjykuarve, sepse i akuzuari duhet t’i nënshtrohet procesit gjyqësor për të dy veprat.

(...)

Vendimi nr.6, datë 15.04.2005
(V - 6/05)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Gjergj Sauli, Kryetar dhe gjyqtarët: Alfred Karamuço, Fehmi Abdiu, Kristofor Peçi, Xhezair Zaganjori, Petrit Plloçi, Kujtim Puto – relator i çështjes,                       

(...)

në datat 01.10.2004 dhe 22.10.2004, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: Drita Siliqi, Gjinovefa Mihali, Andrea e Marina Shundi, me objekt:  “Shfuqizimi si antikushtetues i vendimeve nr.3357, datë 16.11.1999 të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Tiranë; nr.1216, datë 13.12.2000 të Gjykatës së Apelit Tiranë dhe nr.467, datë 24.04.2002 të Kolegjit Civil të Gjykatës së Lartë”.

(...)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi rrëzimin e kërkesës.

(...)

Duke arsyetuar:

Nga materialet e çështjes rezulton se subjekti i interesuar Ekrem Bardha, duke qenë ortak në Ndërmarrjen e Përbashkët “Mërgimtari”, ka blerë nga ortaku tjetër, Ndërmarrja Tregtare e Ushqimit e Ushqimit Social Tiranë, në datën 22.03.1993, lokalet : “Birrari”, “Restorant” e “Embëltore”, pas Muzeut Kombëtar Tiranë.

Me vendimin nr.1046, datë 30.12.1994 të Komisionit të Kthimit dhe Kompensimit të Pronave Tiranë, kërkuesve Drita Siliqi, Gjinovefa Mihali, Andrea e Marina Shundi, u është njohur e kthyer një sipërfaqe trualli prej 2461.97 m², të cilën e regjistruan në Zyrën e Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme në datën 17.01.1995. Në prill të vitit 1996, gjysma e kësaj sipërfaqeje i shitet subjektit të interesuar, Ekrem Bardha nga Agjencia Kombëtare e Privatizimit. Lidhur me këto veprime juridike të organeve shtetërore, kanë ngritur padi në gjykatë si kërkuesit ashtu edhe subjekti i interesuar. Kërkuesit kanë kërkuar anullimin e kontratës së shitblerjes së truallit, ndërsa subjekti i interesuar ka kërkuar anullimin e vendimit të Komisionit të Kthimit dhe Kompensimit të Pronave.

Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë, me vendimin nr.3357, datë 16.11.1999, ka pranuar pjesërisht padinë e kërkuesve dhe ka deklaruar të pavlefshme kontratën e shitblerjes së truallit vetëm për sipërfaqen prej 197 m² nën lokalin njëkatësh. Ajo ka detyruar subjektin e interesuar të lidhë kontratën e qerasë ose ta riblejë këtë truall nga ish-pronarët. Kjo gjykatë ka pranuar pjesërisht edhe kundërpadinë e subjektit të interesuar, Ekrem Bardha dhe ka anulluar vendimin nr.1046, datë 30.12.1994 të Komisionit të Kthimit dhe Kompensimit të Pronave, pranë Bashkisë Tiranë, në pjesën që i jep të drejtë kërkuesve për parablerjen e lokaleve në pronësi të subjektit të interesuar.

Gjykata e Apelit Tiranë, me vendimin nr.1216, datë 13.12.2000, e ka lënë në fuqi vendimin e gjykatës së rrethit lidhur me rrëzimin e padisë për kthimin e sipërfaqes në funksion të lokalit prej 194 m², dhe e ka ndryshuar atë duke i rrëzuar padinë edhe për pavlefshmërinë e shitjes së sipërfaqes nën lokal prej 197 m². Kjo gjykatë ka ndryshuar vendimin e gjykatës së rrethit edhe përsa i përket kundërpadisë duke anulluar vendimin e Komisionit të Kthimit dhe Kompensimit të Pronave pranë Bashkisë Tiranë për kthimin e sipërfaqes prej 1284 m², duke e lënë këtë në fuqi për kthimin e gjysmës tjetër prej 1284 m².

Kolegji Civil i Gjykatës së Lartë, me vendimin nr.467, datë 24.04.2002, ka lënë në fuqi në tërësi vendimin e gjykatës së apelit, duke e ndryshuar atë e duke anulluar vendimin e Komisionit të Kthimit dhe Kompensimit të Pronave për gjithë sipërfaqen e kthyer prej tij prej 2461.97 m². Sipas vendimit të kolegjit civil, kërkuesit duhet të kompensohen për të gjithë këtë sipërfaqe në një nga format që parashikon neni 16 i ligjit nr.7698, datë 15.04.1993 “Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve”.

Gjykata Kushtetuese konstaton se pretendimet e palëve, në çështjen në shqyrtim, janë të ndërvarura nga njëra-tjetra dhe kanë të bëjnë me kompetencën e gjykatave të sistemit gjyqësor për zgjidhjen e çështjes konkrete. Në aspektin kushtetues nuk konstatohet që gjykatat të kenë cënuar parimin e mbrojtjes së barabartë të llojeve të pronave. Kthimi i truallit ish-pronarit është bërë në kundërshtim me ligjin për Kthimin dhe Kompensimin e Pronave, sepse ai ishte i zënë me lokale të blera nga subjekti i interesuar para daljes së ligjit të mësipërm. Parimi i mbrojtjes së barabartë gjen zbatim në rastet kur këto prona përfitojnë mbrojtje të njëjtë ligjore, por jo në rastet kur gëzimi e disponimi i tyre nuk bazohet në ligj.

Në kërkesëpadinë e paraqitur në gjykatën e rrethit në datë 18.02.1997, kërkuesit kanë kërkuar anullimin e kontratës së shitblerjes së truallit nga subjekti i interesuar, për sipërfaqen 1284 m², duke përcaktuar si bazë ligjore nenin 92 të Kodit Civil. Në shtesat e objektit të padisë, kërkuesit kanë kërkuar edhe kthimin e truallit me sipërfaqe 969 m², duke përcaktuar si bazë ligjore nenet 296 e 298 të Kodit Civil. Në kërkesën e datës 14.07.1999, kërkuesit, ndonëse kanë përcaktuar si bazë ligjore vetëm nenet 296 e 298 të Kodit Civil, kanë kërkuar përsëri anullimin e kontratës së shitjes për sipërfaqen prej 392 m².

Vazhdimi i gjykimit nga gjykata pas paraqitjes së shtesave në objektin e padisë nuk përmban elementë të procesit jo të rregullt në kuptimin ligjor. Eshtë e drejta e palëve të disponojnë mbi objektin e padisë dhe të vlerësojnë kërkesat e tyre, duke bërë edhe ndryshimet, shtesat ose pakësimet e objektit të padisë. Gjykata nuk mund t’u diktojë atyre objektin e kërkesës dhe as t’i pengojë ata në ushtrimin e të drejtës së mbrojtjes lidhur me këtë objekt. Në çështjen në shqyrtim, kërkuesit asnjëherë nuk kanë hequr dorë nga anullimi i kontratës së shitblerjes së truallit dhe nga e drejta e tyre për t’iu kthyer ky send e për ta gëzuar atë. Për më tepër, pakësimi i sipërfaqes objekt konflikti dhe vazhdimi i gjykimit mbi bazën e kërkesës së re nuk i ka ndryshuar arsyet e kërkimit gjyqësor që kanë mbetur të njëjta si në kërkesë padinë kryesore, ashtu edhe në ato aë e pasuan atë.

Përsa i përket pretendimit tjetër se gjykatat kanë anulluar vendimin e Komisionit të Kthimit dhe Kompensimit të Pronave në pikën 1/d (ku i jepet ish-pronarëve e drejta e parablerjes së lokaleve), megjithëse nuk është kërkuar nga subjekti i interesuar, Gjykata Kushtetuese konstaton se kjo shkelje procedurale e lejuar gjatë gjykimit, nuk mund ta bëjë procesin jo të rregullt në kuptimin kushtetues. Parimet e disponibilitetit të objektit të padisë dhe të barazisë së armëve në proces janë pjesë përbërëse e së drejtës për një proces të rregullt. por nga gjykimi i çështjes nuk rezulton që palët të jenë vënë në pozita të disfavorshme në raport me njëra-tjetrën. Palët kanë realizuar të drejtën e mbrojtjes në gjyq duke dhënë shpjegime edhe për të drejtën e parablerjes së lokaleve. Ato kanë paraqitur provat përkatëse dhe gjykata duke i vlerësuar në raport me ligjin, ka arritur në përfundimin se kjo e drejtë nuk mund të gjejë zbatim në kushtet kur lokalet janë privatizuar nga subjekti i interesuar para se të dilte ligji për kthimin dhe kompensimin e pronave dhe përderisa gjykata anulloi kthimin e gjithë truallit ish-pronarëve.

Edhe pretendimi tjetër i kërkuesve për mungesën e bazës ligjore të kundërpadisë është i pabazuar. Në kundërpadinë e subjektit të interesuar është kërkuar anullimi pjesërisht i vendimit të komisionit të kthimit dhe kompensimit të pronave, duke u përmendur si bazë ligjore nenet 4, 16 e vijues të ligjit nr.7698, datë 15.04.1993 “Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve”; Udhëzimi nr.3, datë 21.06.1993, pika 1, paragrafet e parë dhe të dytë, për zbatimin e ligjit të mësipërm; ligji nr.7980, datë 27.07.1995 “Për shitblerjen e trojeve”, etj. Nëse në ligjin për shitblerjes e trojeve nuk është përcaktuar dispozita përkatëse, kjo mangësi nuk mund të jetë e tillë që të përbëjë proces jo të rregullt ligjor në kuptimin kushtetues, përderisa pretendimet e ngritura janë shqyrtuar e zgjidhur nga gjykata duke u siguruar të drejtën e dëgjimit dhe duke respektuar parimin e paanësisë në gjykim.

Në kundërshtim me sa ka pretenduar kërkuesi, Kolegji Civil i Gjykatës së Lartë, shqyrtimin e çështjes e ka përqëndruar në kontrollin e ligjshmërisë së vendimit të gjykatës së apelit. Konkluzionet e veta i ka bazuar në provat e administruara e të vlerësuara në gjykatën e apelit.

Kjo e fundit ka pranuar se gjithë sipërfaqja prej 2641.97 m² e kthyer nga Komisioni i Kthimit dhe Kompensimit të Pronave është e zënë me ndërtime, lulishte e trotuare, pjesë e një studimi urbanistik. Mbi bazën e këtij vlerësimi, kolegji civil ka arritur në përfundimin se subjekti i interesuar legjitimohet të kërkojë anullimin e vendimit të Komisionit të Kthimit dhe Kompensimit të Pronave për gjithë sipërfaqen dhe jo vetëm për një pjesë të saj. Ky qëndrim i Gjykatës së Lartë lidhet me kompetencën e saj për interpretimin e ligjit e kontrollin e zbatimit të tij dhe nuk përbën ndonjë element të procesit jo të rregullt ligjor në kuptim të nenit 42 të Kushtetutës.

Në kundërshtim me sa pretendojnë kërkuesit, në vendimin e Kolegjit Civil të Gjykatës së Lartë, nuk konstatohet ndonjë keqinterpretim i frymës dhe i përmbajtjes së vendimit nr.4, datë 08.04.1994 të Gjykatës Kushtetuese. Vendimi i Gjykatës Kushtetuese ka shfuqizuar nenin 17 të ligjit nr.7698, datë 15.04.1993 “Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve”, duke mosnjohur si kthimin ish-pronarëve të trojeve mbi të cilat janë ndërtuar lokale ashtu dhe bashkërponësinë në këto lokale të ish-pronarit të truallit me pronarin e lokalit. Duke u nisur nga ky qëndrim, Kolegji Civil i Gjykatës së Lartë, e ka konsideruar të pabazuar në ligj vendimin e Komisionit të Kthimit dhe Kompensimit të Pronave, me të cilin u është kthyer kërkuesve trualli i zënë me lokale si dhe trualli në funksion të këtyre të fundit.

Kërkuesi pretendon gjithashtu se privatizimi i lokaleve pa ankand jo vetëm vjen në kundërshtim me nenin 23 të ligjit nr.7512, datë 10.08.1991 “Për sanksionimin e mbrojtjen e pronës private, të nismës së lirë, të veprimtarisë private të pavarura dhe privatizimit”, por u ka cënuar atyre të drejtën për të konkurruar në privatizim si dhe të drejtën e parablerjes. Lidhur me këtë pretendim, Gjykata Kushtetuese konstaton se kërkuesit nuk i janë drejtuar gjykatave të sistemit gjyqësor me padi për të kërkuar pavlefshmërinë e këtyre veprimeve. Sipas nenit 131/f të Kushtetutës shqyrtimi nga juridiksioni kushtetues i ankesave të individëve për shkeljen e të drejtave të tyre kushtetuese për një proces të rregullt ligjor mund të bëhet vetëm pasi kërkuesi të ketë shteruar të gjitha mjetet juridike për mbrojtjen e këtyre të drejtave.

(...)

Vendimi nr.7, datë 27.04.2005
(V - 7/05)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Gjergj Sauli, Kryetar dhe gjyqtarët: Alfred Karamuço, Fehmi Abdiu, Kristofor Peçi, Vjollca Meçaj, Xhezair Zaganjori, Petrit Plloçi, Sokol Sadushi – relator i çështjes,      

(...)

në datë 03.12.2004, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: Sibuel Durrësi, me objekt: “Shfuqizimi si antikushtetues i vendimeve nr.210, datë 11.09.2002 të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Shkodër; nr.194, datë 21.10.2003 të Gjykatës së Apelit Shkodër dhe nr.206, datë 23.04.2004 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë”.

(...)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi:

“- Shfuqizimin si antikushtetues të vendimeve nr.210, datë 11.09.2002 të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Shkodër; nr.194, datë 21.10.2003 të Gjykatës së Apelit Shkodër dhe nr.206, datë 23.4.2004 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë. 

- Dërgimin e çështjes për shqyrtim në Gjykatën e Rrethit Gjyqësor Shkodër”.

(...)

Duke arsyetuar:

Gjykata e Rrethit Gfjyqësor Shkodër me vendimin nr.210, datë 11.09.2002 ka deklaruar fajtor kërkuesin për veprën penale të vjedhjes me përdorim arme dhe mbajtje pa leje të armëve luftarake dhe e ka dënuar me 10 vjet burgim. Gjykata e Apelit Shkodër e ka prishur këtë vendim dhe e ka kthyer çështjen për rigjykim. Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, mbi rekursin e prokurorit, ka prishur vendimin e gjykatës së apelit dhe pasi ka lënë disa detyra ia ka dërguar po asaj gjykate për vazhdimin e gjykimit në shkallë të dytë. Gjykata e Apelit Shkodër me vendimin nr.194, datë 21.10.2003 ka lënë në fuqi vendimin e gjykatës së rrethit. Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, në dhomën e këshillimit, ka vendosur mospranimin e rekursit.

Pretendimet e kërkuesit për shfuqizimin si të papajtueshëm me Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë të vendimeve gjyqësore të