Vendimi nr.1, datë 10.01.1994
Vendimi nr.2, datë 25.02.1994
Vendimi nr.3, datë 28.02.1994
Vendimi nr.4, datë 08.04.1994
Vendimi nr.5, datë 15.04.1994
Vendimi nr.6, datë 18.07.1994
Vendimi nr.7, datë 14.09.1994
Vendimi nr. 8, datë 03.11.1994
Vendimi nr. 9, datë 30.11.1994
Vendimi nr.10,datë 30.11.1994
Vendimi nr.11,datë 30.11.1994



 

Vendimi nr.1, datë 10.01.1994
(V – 1/94)

                                                                          

             Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Rustem Gjata, Kryetar dhe gjyqtarët Hilmi Dakli, Veli Budo, Franc Jakova, Ylvi Myrtja, Natasha Sheshi, Thimjo Kondi – relator i çështjes,

(…)

më datat 20.12.1993 dhe 10.01.1994, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkuese: GJYKATA E RRETHIT TIRANE, me objekt: “ Pajtueshmëria me nenet 155 e vijues të Kodit të Procedurës Civile të pikës 1"c" të Vendimit të Këshillit të Ministrave Nr.326, datë 21.06.1993 “Për kriteret e trajtimit të invalidëve të luftës kundër pushtuesve nazifashistë të popullit shqiptar””.

(…)

            Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi: “Të shpallë të kundërligjshme dhe të lërë pa fuqi pikën 1 "c" të Vendimit të Këshillit të Ministrave Nr.326, datë 21.06.1993”.

(…)

duke arsyetuar:

           

            Parlamenti me Ligjin Nr.7663, datë 20.01.1993, ka përcaktuar statusin e invalidit të luftës kundër pushtuesve nazifashistë të popullit shqiptar, duke vendosur kriteret për fitimin e këtij statusi dhe përfitimet morale e materiale që rrjedhin prej tij. Në nenin 10 të këtij ligji përcaktohet shprehimisht se "Për zbatimin e këtij ligji ngarkohet Këshilli i Ministrave".

            Këshilli i Ministrave në zbatim të ligjit të lartpërmendur për statusin e invalidit të luftës, ka marrë Vendimin Nr.326, datë 21.06.1993 të titulluar "Për kriteret e trajtimit të invalidëve të luftës kundër pushtuesve nazifashistë të popullit shqiptar", në pikën 1"c" të të cilit parashikohet se "kur nuk ka dokumente zyrtare, plagosja a gjymtimi në luftën kundër pushtuesve nazifashistë të popullit shqiptar vërtetohet në rrugë gjyqësore, sipas dispozitave në fuqi".

            Në bazë të nenit 155 të Kodit të Procedurës Civile dhe të dispozitës së sipërcituar të Vendimit Nr.326, datë 21.06.1993 të Këshillit të Ministrave, shtetasi Pandi Lara i është drejtuar gjykatës së rrethit Tiranë me kërkesën për vërtetimin e faktit të ngrirjes së këmbëve gjatë pjesëmarrjes në luftë në dimrin e vitit 1943-1944.

            Gjykata e rrethit të Tiranës, me vendimin datë 29.11.1993, duke u bazuar në nenin 8 të Ligjit Kushtetues Nr.7561, datë 29.04.1992, ka vendosur pezullimin e gjykimit të çështjes dhe ka kërkuar prej Gjykatës Kushtetuese që të shprehet për pajtueshmërinë ose jo të pikës 1 "c" të Vendimit Nr.326, datë 21.06.1993 të Këshillit të Ministrave me nenin 155 të Kodit të Procedurës Civile.

            Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë çmon se pika 1 "c" e Vendimit Nr.326, datë 21.06.1993 të Këshillit të Ministrave bie në kundërshtim me nenin 155 të Kodit të Procedurës Civile.

            Në këtë dispozitë përcaktohen në mënyrë taksative rastet e vërtetimit në rrugë gjyqësore të fakteve me karakter juridik në mungesë të dokumenteve zyrtare. Kjo do të thotë se, veç ligjvënësit asnjë organ tjetër nuk mund të përcaktojë e të shtojë raste të tjera të ngjashme. Në të kundërt, dispozitat me karkter indikativ lënë vend për interpretim të zgjeruar në procesin e zbatimit të tyre, duke përfshirë këtu edhe raste të tjera që nxjerr jeta, të cilat nuk mund t'i parashikonte ligjvënësi e që, gjithësesi, i referohen objektit të përgjithshëm të rregullimit juridik në normën përkatëse.

            Ligjvënësi, po ta kish çmuar të nevojshme, në ligjin për statusin e invalidit kishte mundësi të shtonte në numrin e fakteve që vërtetohen gjyqësisht sipas nenit 155 e vijues të Kodit të Procedurës Civile edhe faktin e gjymtimit a të plagosjes në luftën kundër pushtuesve. Por, atë që nuk e ka bërë ligjvënësi nuk mund ta bëjë ekzekutivi. Për më tepër, neni 10 i ligjit për statusin e invalidëve të luftës ngarkon Këshillin e Ministrave me zbatimin e ligjit, por nuk bën ndonjë delegim legjislativ. Për rrjedhojë, Këshillit të Ministrave nuk i lind e drejta të miratojë dispozita që do të kapërcenin përmbajtjen e ligjeve ekzistuese, siç është në rastin konkret pika 1 "c" e Vendimit Nr.326, datë 21.06.1993. Sipas nenit 36, pika 1 të Ligjit Kushtetues "Për dispozitat kryesore kushtetuese", Këshilli i Ministrave ka të drejtë të nxjerrë vendime, urdhëresa e udhëzime në bazë të kushtetutës e të ligjeve dhe për zbatimin e tyre, por miratimi i rregullave të përgjithshme e të veçanta duhet të bëhet kurdoherë brenda kuadrit të dispozitave ligjore ekzistuese e pa dalë jashtë natyrës së tij ekzekutive urdhërdhënëse.

            Pretendimi i përfaqësuesit të Ministrisë së Drejtësisë, sipas të cilit pika 1 "c" e Vendimit të Këshillit të Ministrave Nr.326, datë 21.06.1993 nuk i referohet procedurës së veçantë të vërtetimit të fakteve me karakter juridik (gracioze), por procedurës së zakonshme gjyqësore me palë kundërshtare (kontencioze), nuk është i bazuar. Interpretimi në tërësi i pikës 1 të Vendimit në fjalë (në shkronjat "a" dhe "b" të të cilit parashikohen dokumentat që duhet të paraqiten për përfitimin e pensionit të invalidit dhe institucionet përkatëse ku duhet të kërkohen këto dokumente), të çon në përfundimin se në këtë akt nënligjor parashikohet një rast i veçantë i vërtetimit të faktit juridik. Në të kundërt Këshilli i Ministrave do të parashikonte organet apo komisionet e veçanta kompetente për vërtetimin e faktit në rrugë administrative, në rastet kur mungojnë dokumentet zyrtare që përbëjnë provë të plotë dhe, si rrjedhojë e natyrshme, gjykimi me palë kundërshtare do të kish vend sa herë do të lindnin kundërshtime ndaj vendimit të organit apo komisionit përkatës, duke u legjitimuar për ngritjen e padisë, sipas rastit, personi fizik i interesuar apo përfaqësuesit e shtetit.

            Si përfundim, Gjykata Kushtetuese çmon se pika 1 "c" e Vendimit të Këshillit të Ministrave Nr.326, datë 21.06.1993 është e kundërligjshme dhe, si e tillë mbetet pa fuqi.

            Me që marrëdhëniet e lindura kërkojnë rregullim juridik, vendimi duhet t'i dërgohet Këshillit të Ministrave për të marrë masat përkatëse.

(…)

(V – GjK – 1/94 – FZ.1/94, fq.44-45)

 

Vendimi nr.2, datë 25.02.1994
(V – 2/94)

                                                                          

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Rustem Gjata, Kryetar dhe gjyqtarët Manol Konomi, Veli Budo, Franc Jakova, Ylvi Myrtja, Natasha Sheshi, Thimjo Kondi, Hilmi Dakli – relator i çështjes,

(…)

më datat 10.02.1994, 17.02.1994 dhe 25.02.1994, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: GRUPI PARLAMENTAR I PARTISE SOCIALISTE, me objekt: “Kërkohet interpretimi nëse është antikushtetuese thirrja e Prokurorit të Përgjithshëm në Kuvendin Popullor për t'iu përgjigjur pyetjeve të deputetëve”.

(…)

            Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi: “Thirrja e Prokurorit të Përgjithshëm në Kuvendin Popullor, për t'iu përgjigjur pyetjeve të deputetëve është në pajtim me Ligjin “Për dispozitat kryesore kushtetuese””.

(…)

duke arsyetuar:

 

            Grupi Parlamentar i Partisë Socialiste i është drejtuar kësaj Gjykate për arsye se kërkesa e këtij Grupi drejtuar Kryesisë së Kuvendit Popullor që të njoftohet Prokurori i Përgjithshëm të paraqitet në Kuvend për t'iu përgjigjur disa pyetjeve të deputetëve në përputhje me nenin 82 të Rregullores së Kuvendit, nuk është realizuar për shkak se ky i fundit thirrjen e tij e ka konsideruar se vjen në kundërshtim me Ligjin "Për dispozitat kryesore kushtetuese".

            Gjykata Kushtetuese me Vendimin e saj Nr.12, datë 28.10.1992, ka pranuar se Kuvendi Popullor duke patur të drejtën të kontrollojë veprimtarinë e Prokurorit të Përgjithshëm që parashikohet me dispozitë të shprehur kushtetuese (neni 16 pika 10 e Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese") ka edhe të drejtën e marrjes së masave deri në largimin e tij nga detyra. Në atë vendim nuk kanë qenë objekt shqyrtimi format e atij kontrolli. Një nga mënyrat e ushtrimit të kontrollit është edhe pyetja e Prokurorit të Përgjithshëm në seancë plenare në lidhje me aspekte të veprimtarisë së tij, e parashikuar në nenin 82 të Rregullores së Kuvendit Popullor. Pretendimi i ngritur prej tij se paraqitja vjen në kundërshtim me nenin 1 të Ligjit Nr.7561, datë 29.04.1992 "Për disa ndryshime e plotësime në Ligjin Nr.7491, datë 29.04.1991 "Për dispozitat kryesore kushtetuese", që parashikon pavarësinë e pushtetit gjyqësor dhe nenit 13 të atij ligji që parashikon se Prokuroria organizohet e funksionon brenda sistemit gjyqësor nuk qëndron. Kjo për faktin se sipas nenit 5 të të njëjtit ligj, Prokuroria nuk përfshihet në pushtetin gjyqësor, por vetëm se organizohet e funksionon brenda atij pushteti si organ unik dhe i centralizuar dmth., që ka varësi hierarkike.

(…)

Votuan kundër këtij vendimi Thimjo Kondi, Natasha Sheshi, Ylvi Myrtja

(…)

(V – GjK – 2/94 – FZ.3/94, fq.139-140)

Vendimi nr.3, datë 28.02.1994
(V – 3/94)

                                                                          

            Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Rustem Gjata, Kryetar; Feti Gjilani, Zv/kryetar dhe gjyqtarët           Manol Konomi, Hilmi Dakli, Ylvi Myrtja, Natasha Sheshi, Thimjo Kondi, Franc Jakova – relator i çështjes,

(…)

më datat 14.02.1994 dhe 28.02.1994, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkuese: ELSA MARA, me objekt: “Deklarimi antikushtetues i vendimit Nr.370, datë 29.04.1993, të gjykatës së apelit të Tiranës dhe Vendimit Nr.152, datë 11.08.1993, të këshillit gjyqësor të kolegjit civil të Gjykatës së Kasacionit”.

(…)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi: “Vendimi Nr.370, datë 29.04.1993 i gjykatës së apelit të Tiranës dhe Vendimi Nr.152, datë 11.08.1993 i këshillit gjyqësor të kolegjit civil të Gjykatës së Kasacionit janë antikushtetues”.

(…)

duke arsyetuar:

                                                                          

            Me vendimin Nr.691, datë 09.03.1993, të gjykatës së rrethit të Tiranës, në çështjen civile me objekt lirim banese ndërmjet paditëses Elsa Mara dhe të paditurit Tonin Petaku, është vendosur pranimin e kërkesës.

            Mbi ankimin e të paditurit, gjykata e apelit të Tiranës, me trup gjykues të përbërë prej vetëm njërit nga anëtarët e saj, me Vendimin Nr.370, datë 29.04.1993, ka vendosur ndryshimin e vendimit të mësipërm të gjykatës së rrethit të Tiranës dhe duke e gjykuar çështjen në fakt ka rrëzuar padien.

            Ky vendim është ankimuar nga paditësia në këshillin gjyqësor të kolegjit civil të Gjykatës së Kasacionit, i cili me Vendimin Nr.152, datë 11.08.1993 ka vendosur mosshqyrtimin e çështjes, me arsyetimin se ankimi i paraqitur nga paditësia nuk përmban asnjë nga shkaqet që parashikon neni 9 i Ligjit Nr.7574, datë 24.06.1992 "Për organizimin e drejtësisë dhe disa ndryshime në Kodet e Procedurave Penale e Civile".

            Gjykata Kushtetuese konstaton se gjykata e apelit të Tiranës e ka shqyrtuar çështjen në shkallë të dytë jo me trup gjykues por nga një gjyqtar i vetëm më datë 29.04.1993, ndërkohë që me Ligjin Nr.7689, datë 17.03.1993 është përcaktuar që "Gjykatat e apelit shqyrtojnë ankimet dhe protestat kundër vendimeve penale e civile të gjykatave të shkallës së parë. Ato gjykojnë me trup gjykues të përbërë nga tre gjyqtarë". Ky ligj është botuar në Fletoren Zyrtare Nr.4 të vitit 1993, e cila ka dalë nga shtypi më 09.04.1993. Rrjedhimisht ligji ka hyrë në fuqi pas 15 ditësh, pra më 25.04.1993.

            Duke shqyrtuar çështjen më datë 29.04.1993 me trup gjykues të përbërë prej vetëm një anëtari në bazë të Ligjit Nr.7574, datë 24.06.1992, pa marrë parasysh ndryshimet që i janë bërë atij me Ligjin Nr.7689, datë 17.03.1993, gjykata e apelit të Tiranës i ka cënuar kërkueses të drejtën themelore kushtetuese për t'iu shqyrtuar çështja sipas një procesi të rregullt ligjor, të parashikuar në nenin 38 të Ligjit Nr.7692, datë 31.03.1993 "Për një shtojcë në Ligjin Nr.7491, datë 29.04.1991 "Për dispozitat kryesore kushtetuese", në të cilin thuhet se : "Liria, prona ose të drejtat e pranuara me ligj nuk mund të cënohen pa një proces të rregullt ligjor".

            Në këto rrethana Gjykata Kushtetuese çmon se Vendimi Nr.370, datë 29.04.1993 i gjykatës së apelit të Tiranës dhe Vendimi Nr.152, datë 11.08.1993 i këshillit gjyqësor të kolegjit civil të Gjykatës së Kasacionit janë akte të paligjshme që kanë cënuar rëndë të drejtat kushtetuese të kërkueses për sigurimin e një procesi të rregullt ligjor për shqyrtimin e çështjes në shkallë të dytë.

(…)

(V – GjK – 3/94 – FZ.3/94, fq.141-142)

Vendimi nr.4, datë 08.04.1994
(V – 4/94)

                                                                          

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Rustem Gjata, Kryetar; Feti Gjilani, zv/kryetar dhe gjyqtarët Manol Konomi, Hilmi Dakli, Ylvi Myrtja, Natasha Sheshi, Thimjo Kondi, Franc Jakova,           Veli Budo – relator i çështjes,

(…)

më datat 01.09.1993, 10.09.1993, 26.10.1993, 22.11.1993, 14.01.1994, 25.01.1994, 25.02.1994, 11.03.1994 dhe 08.04.1994, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkuesa: SHOQATA E PRIVATEVE TE LIRE SHQIPTARE, SHOQATA KOMBETARE E TE SHPRONESUARVE “PRONESI ME DREJTESI” dhe GRUPI PARLAMENTAR I PARTISE SOCIALDEMOKRATE TE SHQIPERISE, me objekt: “Deklarimi i pakushtetutshmërisë dhe shfuqizimi i neneve 12 dhe 17 të Ligjit Nr.7698, datë 15.04.1993 “Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve””.

(…)

            Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi: “Të deklarojë papajtueshmërinë me dispozitat kushtetuese të neneve 12 paragrafi i parë dhe 17 të Ligjit Nr.7698, datë 15.04.1993 "Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve" dhe t'i shfuqizojë ato”.  

(…)

duke arsyetar:

                                                                          

            Shoqata e "Privatëve të Lirë Shqiptarë" me kërkesën datë 21.04.1993, ka kërkuar shpalljen si antikushtetues të neneve 12 dhe 17 të Ligjit Nr.7698, datë 15.04.1993 "Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve", për këto shkaqe kryesore:

            1.  Neni 12 i këtij ligji, duke u kthyer ish-pronarëve trojet e zëna me ndërtesa nga persona të tjerë fizikë apo juridikë, që i kanë blerë nga shteti pas datës 1 janar 1991, në fakt prish kontratat e shitjes. Një kompetencë e tillë nuk i përket ligjvënësit, por organeve gjyqësore. Si rrjedhojë, me këtë dispozitë pushteti ligjvënës ka shkelur nenin 3 të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese" në të cilin sanksionohet parimi i ndarjes së pushteteve në atë legjislativ, ekzekutiv dhe gjyqësor, si parim themelor i organizimit tonë shtetëror.

            2. Me nenin 17 të ligjit në fjalë, në mënyrë arbitrare e pa kurrfarë qëllimi publik është pranuar bashkëpronësia në pjesë mbi lokalet tona private, që organet kompetente shtetërore na i kanë shitur me kontrata të ligjshme të lidhura pa asnjë lloj barre.

            3. Parashikimet e neneve 12 dhe 17 përbëjnë në thelb një shpronësim të pronarëve të lirë, që nuk ka qëllime publike dhe, për rrjedhojë, vinë në kundërshtim me nenin 27 të Ligjit Nr.7692, datë 31.03.1993 "Për të Drejtat dhe Liritë Themelore të Njeriut".

            Para përfundimit të shqyrtimit të kërkesës së mësipërme, Gjykatës Kushtetuese i janë drejtuar edhe dy subjekte të tjerë, Shoqata Kombëtare e të Shpronësuarve "Pronësi me Drejtësi" dhe Grupi Parlamentar i Partisë Socialdemokrate.

            Shoqata "Pronësi me Drejtësi" me kërkesën datë 24.11.1993, ka kërkuar deklarimin si antikushtetues dhe shfuqizimin e Ligjit Nr.7501, datë 19.07.1991 "Për Tokën", të Ligjit Nr.7699, datë 23.04.1993 "Për kompensimin në vlerë të ish-pronarëve të tokave bujqësore" si dhe të neneve 5, 13, 14, 17, 19, 23, 25 e 26 të Ligjit Nr.7698, datë 15.04.1993 "Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve".

            Shoqata e mësipërme, me kërkesën datë 02.02.1994, atakon në këtë Gjykatë edhe nenin 12 të Ligjit "Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve" si dhe Ligjin Nr.7512, datë 10.08.1991 "Për sanksionimin dhe mbrojtjen e pronës private, të nismës së lirë, të veprimtarive private të pavarura dhe privatizimit", së bashku me Vendimin e Këshillit të Ministrave Nr.347, datë 10.08.1992. Shoqata "Pronësi me Drejtësi" pretendon, ndër të tjera, se nenet 12 dhe 17 të Ligjit "Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve" duhet të deklarohen antikushtetues e të shfuqizohen, sepse cënojnë të drejtën e ish-pronarëve për të përfituar rikthimin e plotë të ish-pronave të tyre.

            Grupi Parlamentar i Partisë Socialdemokrate, me kërkesën datë 21.02.1994 kërkon deklarimin si antikushtetues dhe shfuqizimin e neneve 12 dhe 17 të Ligjit "Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve", për këto shkaqe kryesore:

            1. Duke pranuar konceptin e bashkëpronësisë së detyruar midis pronarit të lokalit dhe ish-pronarit të truallit, në fakt bëhet një shpronësim arbitrar i pronarit të lokalit për një pjesë të pronës së tij të ligjshme, në kundërshtim me nenin 27 të Ligjit Kushtetues "Për të Drejtat dhe Liritë Themelore të Njeriut".

            2. Nëpërmjet nenit 12, me akt të pushtetit ligjvënës prishen kontratat e shitjes duke u shkelur prej tij një e drejtë ekskluzive e pushtetit gjyqësor.

            Gjykata Kushtetuese, duke u nisur nga fakti se kërkesa e Grupit Parlamentar të Partisë Socialdemokrate është e njëjtë në thelb me kërkesën e Shoqatës së "Privatëve të Lirë Shqiptarë" dhe se kërkesa e Shoqatës "Pronësi me Drejtësi" pjesërisht ka lidhje me kërkesat e mësipërme vetëm përsa u përket neneve 12 dhe 17 të Ligjit "Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve", me vendimin e ndërmjetshëm të datës 25.02.1994 vendosi të bashkojë në gjykimin e filluar, të inicuar nga Shoqata e "Privatëve të Lirë Shqiptarë", edhe kërkesën e Grupit Parlamentar të Partisë Socialdemokrate si dhe pjesën e kërkesës së Shoqatës "Pronësi me Drejtësi" që ka të bëjë me atakimin për pakushtetutshmëri, nga këndvështrimi i ish-pronarëve, të neneve 12 dhe 17 të Ligjit "Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve". Në të njëjtën kohë u vendos që pjesët e tjera të kërkesës së Shoqatës "Pronësi me Drejtësi" të shqyrtohen si çështje më vete.

            Në lidhje me pretendimet e parashtruara në kërkesat e mësipërme të bashkuara proceduralisht në një gjykim të vetëm, Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë konkludon si më poshtë :

            Me Ligjin Nr.7491, datë 29.04.1991 "Për dispozitat kryesore kushtetuese" u shfuqizua Kushtetuta e vitit 1976, me të cilën shteti diktatorial i PPSh-së kishte shpallur edhe "de jure" monopolin e vet tërësor në çdo degë e nëndegë të ekonomisë. Njëkohësisht u sanksionuan, ndër të tjera, parimet themelore për krijimin dhe zhvillimin e ekonomisë së tregut edhe në Republikën e Shqipërisë, siç janë sidomos: a) shumëllojshmëria e pronave, iniciativa e lirë e secilit subjekt ekonomik dhe roli i shtetit në fushat më kryesore të zhvillimit ekonomik; b) se subjektë të së drejtës së pronësisë janë shteti, personat juridikë e fizikë, dhe se të gjitha llojet e pronësisë gëzojnë mbrojtje ligjore të barabartë (nenet 10 e 11).

            Vlerat dhe parimet e lartpërmendura të këtij ligji kushtetues duheshin shtjelluar domosdoshmërisht më tej me ligje të posaçme. Prandaj, u miratua para së gjithash Ligji Nr.7512, datë 10.08.1991 "Për sanksionimin dhe mbrojtjen e pronës private, të nismës së lirë, të veprimtarive private të pavarura dhe privatizimit". (Ndryshuar me Ligjin Nr.7653, datë 23.12.1992) Mbi këtë bazë të re kushtetuese e ligjore, dhe të akteve të tjera të ligjshme të pushtetit ekzekutiv, filloi procesi i "vetëshpronësimit" të shtetit në favor të pronësimit të individëve.

            Në këto dy ligje u përcaktuan kriteret për privatizimin e pronës shtetërore dhe për kalimin e ekonomisë së vendit tonë nga një ekonomi e centralizuar në duart e shtetit në një ekonomi të tregut. Në nenin 3 paragrafi 1, të këtij ligji janë caktuar sektorët e ekonomisë që janë të lirë të privatizohen, duke përfshirë në to edhe njësitë e tregtisë, të artizanatit, të shërbimeve jetësore, etj.

            Nga sa më lart nxirret përfundimi se me hyrjen në fuqi të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese" shteti nuk u shpronësua menjëherë nga pasuritë të cilat në atë kohë figuronin "de jure" në pronësi të tij. Përkundrazi ai vazhdon të veprojë me cilësinë e tij si pronar dhe, si i tillë, ai përcakton vetë pronat shtetërore që mund të privatizohen, organet e ngarkuara për të bërë privatizimin si dhe mënyrat e realizimit të tij.

            Për kalimin e pronës shtetërore në pronë private u krijua pranë Këshillit të Ministrave, Agjencia Kombëtare e Privatizimit, e cila është kompetente për drejtimin, organizimin dhe bashkërendimin e punës për procesin e privatizimit (neni 22). Sipas dispozitës së sipërpërmendur, "Ajo jep autorizimin, shpall formën, cakton kohën dhe radhën e kalimit të objekteve të pronës shtetërore në pronë private".

            Gjithashtu, në zbatim të nenit 21 paragrafi i fundit, të po këtij ligji u çel rruga që personave fizikë a juridikë privatë t'u kalohet në pronësi kundrejt pagesës truall për ndërtim. Nëpërmjet kësaj dispozite ligjore u përcaktua shprehimisht se "personat juridikë a fizikë vendas pronarë të ndërtesave ekzistuese të çdo lloji janë edhe pronarë të truallit që zenë këto ndërtesa...".

            Sa u përmend më lart përbën bazën kushtetuese e ligjore për krijimin e pronësisë të pronarëve blerës të trojeve e të lokaleve. E drejta e tyre subjektive e pronësisë është e prejardhur nga e drejta e pronësisë shtetërore dhe jo nga e drejta e pronësisë së ish-pronarëve të mëparshëm. Si rrjedhim nuk ekziston e nuk ka bazë për krijimin e ndonjë marrëdhënije juridike për shkak të pronësisë (gëzimit, posedimit e disponimit) të trojeve të blera e objekteve të ngritura mbi to, si dhe të detyrimeve përkatëse midis ish-pronarëve dhe pronarëve të rinj.

            Krahas procesit të privatizimit të pronës shtetërore, shteti i ri demokratik u vu përballë një realiteti me probleme të mprehta politike, ekonomike e sociale, rrjedhojë e padrejtësive të bëra nga shteti totalitar komunist për rreth 50 vjet rrjesht ndaj pronarëve privatë. Këta të fundit janë zhveshur nga pronat e tyre të ligjshme me veprime krejt arbitrare e pa asnjë bazë ligjore, dhe nëpërmjet shtetëzimeve, shpronësimeve, konfiskimve e masave të tjera, të bazuara në ligje, akte nënligjore e në vendime gjyqësore, që binin në kundërshtim me frymën e drejtësisë e të dinjitetit njerëzor, me të drejtat universale të patjetërsueshme e të gjithëpranuara në botën demokratike perëndimore.

            Nëpërmjet Ligjit Nr.7698, datë 15.04.1993 "Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve", shteti i ri demokratik, ndonëse nuk ishte përgjegjës për padrejtësitë e së kaluarës, mori përsipër detyrimin moral e ligjor për të vënë në vend, sa të jetë e mundur më mirë, disa nga padrejtësitë e regjimit të mëparshëm që i përkasin periudhës pas datës 29 nëntor 1944.

            Duke iu referuar formulimit të nenit 1 të këtij ligji e një sërë dispozitash të tjera, Gjykata Kushtetuese konkludon se ligji në fjalë përshkohet nga parimi sipas të cilit shteti merr përsipër (detyron vetveten) t'u kthejë ish-pronarëve, dmth, t'i ripronësojë ata me ato prona që faktikisht dhe juridikisht është e mundur të kthehen, mbasi ekzistojnë efektivisht e janë në fondin e pronësisë shtetërore, ose mbahen pa arsye të përligjura nga të tjerët. Për trojet që janë zënë me ndërtime shtetërore të përhershme, apo që janë tjetërsuar në subjekte të tjerë, të cilët aktualisht i gëzojnë, posedojnë e disponojnë ato mbi një bazë të ligjshme e me mirëbesim, riparimi do të bëhet vetëm nëpërmjet kompensimit në natyrë apo në para e në letra me vlerë (neni 16 i ligjit). Nëpërmjet kësaj zgjidhjeje jo vetëm që synohet të vihen në vend të drejtat e cënuara e të shkelura të ish-pronarëve, por, në të njëjtën kohë u pritet rruga padrejtësive të tjera eventuale ndaj personave që nuk kanë pse të mbajnë përgjegjësi e të detyrohen për arbitraritetet e një regjimi të përmbysur.

            Zgjidhja parimore e përmendur më lart gjen shprehjen e saj adekuate sidomos në nenet 2, 4, 6, 15, 16 etj. të ligjit në fjalë.

            Përsa u përket neneve 12 dhe 17 të këtij ligji, shqyrtimi i kushtetutshmërisë së të cilëve përbën objektin e këtij gjykimi, Gjykata Kushtetuese konkludon se disponimet e tyre vinë në kundërshtim me disa parime e norma kushtetuese të miratuara me ligjet kushtetuese në fuqi e të gjithëpranuara në aktet juridike ndërkombëtare, të cilat sigurojnë mbrojtjen e pronësisë private nga veprimet e padrejta e arbitrare të shtetit apo të subjekteve të tjerë.

            Sipas nenit 27 të Ligjit Kushtetues Nr.7692, datë 31.03.1993, "Për të Drejtat dhe Liritë Themelore të Njeriut": “Askujt nuk mund t'i mohohet e drejta të ketë pronë private vetëm ose së bashku me të tjerë, si dhe e drejta për të trashëguar. Fitimi, gëzimi dhe tjetërsimi i pronës, si dhe e drejta e trashëgimisë rregullohen me ligj.

            Askush nuk mund të shpronësohet, përveç se për një interes publik dhe kundrejt shpërblimit të plotë".

            Një nga mënyrat e ligjshme të fitimit të pronësisë është edhe kontrata e shitjes si veprim juridik i dyanshëm. Ajo është e vlefshme edhe për kalimin e pronësisë së sendeve nga shteti tek individi, duke shërbyer kështu si mjet juridik për fitimin e pronësisë private në mënyrë të prejardhur nga e drejta e pronësisë shtetërore.  

            Pronësia e trojeve dhe e ndërtesave (lokaleve) të përmendura në nenet 12 dhe 17 të Ligjit "Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve" është fituar sidomos nëpërmjet kontratave të lidhura me agjencitë përkatëse të privatizimit ose, në disa raste, nëpërmjet ndërtimit të lokalit mbi truallin e dhënë në mënyrë të rregullt nga shteti. Ligjvënësi, duke disponuar se "Trojet e zëna nga persona të tjerë fizikë ose juridikë, të cilët i kanë blerë nga shteti pas datës 1 janar 1991 për ndërtimin e banesave individuale dhe lokaleve të tregtisë e shërbimeve, i kthehen në pronësi ish-pronarit, ndërsa shteti i kthen personit fizik ose juridik që e ka blerë, shumën e derdhur për truallin", (neni 12, paragrafi I) dhe se "Në trojet, në të cilat janë ndërtuar lokale, ish-pronarit të truallit i njihet pronësia mbi truallin", (neni 17, paragrafi I) në fakt ndërhyn në kontratat e shitjes të lidhura rregullisht, në bazë të ligjit të kohës, dhe, në mënyrë të njëanshme, urdhëron prishjen tërësore apo të pjesëshme të këtyre kontratave. Kjo përbën një cënim të hapur të së drejtës së pronësisë private, të njohur e të garantuar si e drejtë themelore e njeriut. (Neni 27 i Ligjit "Për të Drejtat dhe Liritë Themelore të Njeriut").

            Kontratat në të cilat shteti ka marrë pjesë si palë shitëse e këtyre lokaleve, edhe sikur të vërtetohen shkaqe të përligjura që i bëjnë ato të pavlefshme, nuk mund të zgjidhen në mënyrë të njëanshme po nga shteti nëpërmjet organeve të tij ligjvënëse apo ekzekutive, sepse shkelet parimi i njohur juridik i gjithëpranuar, sipas të cilit askush, qoftë ky edhe shteti, nuk mund të bëhet gjyqtar i çështjes së vet. (Nemo judex in causa sua)

            Siç pretendojnë me të drejtë Shoqata e "Privatëve të Lirë Shqiptarë" dhe Grupi Parlamentar i Partisë Socialdemokrate, kompetenca për prishjen e kontratave, jo nëpërmjet një urdhërimi të përgjithshëm, por nëpërmjet gjykimit të çdo rasti konkret, kur vërtetohen shkaqet e parashikuara në ligjin ku është bazuar kontrata, i përket vetëm gjykatës kompetente. Në të kundërt, shkelet një e drejtë ekskluzive e pushtetit gjyqësor, që është i ndarë dhe më vehte nga dy pushtetet e tjera, ai ligjvënës dhe ekzekutiv.

            Sipas paragrafi të dytë të nenit 17, ish-pronarit të truallit i njihet në mënyrë të detyrueshme e drejta e bashkëpronësisë në pjesë në truallin e në ndërtesën e ngritur mbi të, së bashku me pronarin e ligjshëm të tyre, ndërsa në paragrafet e tjera parashikohen kriteret e përcaktimit të madhësisë së pjesëve, kushtet e bashkëpronësisë e kufizimet e saj, të drejtat dhe detyrimet e bashkëpronësisë, koha dhe mënyrat e mbarimit të marrëdhënies së bashkëpronësisë etj.

            Krijimi në mënyrë të detyruar i marrëdhënieve juridike të mësipërme, në veçanti i një lloji bashkëpronësie të panjohur deri më sot në pikëpamje teorike dhe në praktikë bie ndesh me normën kushtetuese të lartpërmendur që njeh, mbron dhe garanton të drejtën themelore të pronësisë private, sepse bashkëpronësia në pjesë apo në tërësi në çdo rast krijohet mbi bazën e vullnetit të lirë e të marrëveshjes midis pronarëve të veçantë e jo në mënyrë të detyrueshme me imponim shtetëror, e me forcën e ligjit. Ajo mund të krijohet edhe nëpërmjet një fakti juridik që sjell një suksedim universal, siç është psh, trashëgimia, por në çdo rast ajo nuk mund të qëndrojë pa vullnetin e bashkëpronarëve. Pushteti ligjvënës apo qi ekzekutiv nuk mund të kalojnë në pronësi apo në bashkëpronësi të të tjerëve, në rastin konkret të ish-pronarëve, pasuri që nuk i përkasin në pronësi vetë shtetit, por subjekteve të tjerë privatë. (Përveç rasteve të shpronësimeve për interesa publike e në kushtet e lartpërmendura)

            Siç me të drejtë pretendohet nga Grupi Parlamentar i Partisë Socialdemokrate dhe Shoqata e "Pronarëve të Lirë", urdhërimet e neneve 12/I dhe të nenit 17, për kalimin e pronësisë së trojeve e të lokaleve të blera apo të ndërtuara në pajtim me ligjin, në pronësi apo në bashkëpronësi të personave të tjerë, në mënyrë të detyrueshme, përbën në thelb një shpronësim arbitrar të pronarit të tyre, i cili bie ndesh me paragrafin e dytë të nenit 27 të Ligjit Kushtetues "Për të Drejtat dhe Liritë Themelore të Njeriut".

            Gjykata Kushtetuese çmon se nenet 12/I dhe 17 të ligjit në fjalë, përveç se janë antikushtetues, bien në kundërshtim edhe me rregullime të tjera të plota e të arsyeshme të pranuara në këtë ligj e në ligje të tjera dhe se shfuqizimi i tyre (neni 12/I e 17) nuk krijon boshllëk legjislativ. Për rrjedhojë ajo nuk e çmon të nevojshme t'i kërkojë Parlamentit dhe Qeverisë marrjen e masave për një rregullim të ri të marrëdhënieve përkatëse.

            Përsa i përket paragrafit të dytë të nenit 12, që parashikon lidhjen e marrëdhënieve kontraktore midis pronarëve të veçantë dhe zgjidhjen gjyqësore të mosmarrëveshjeve eventuale, Gjykata Kushtetuese çmon se në parim ai nuk është antikushtetues, prandaj, me ndonjë modifikim e saktësim të nevojshëm që është prerogativë e pushtetit ligjvënës, ai mund të qëndrojë në fuqi.

            Sidoqoftë, sfera e zbatimit të kësaj norme në pajtim me parimet kushtetuese, ngushtohet shumë me të drejtë prej paragrafit të tretë të nenit 12, si dhe prej neneve 4, 6 e 16 të ligjit në fjalë, sipas të cilave ish-pronarët nuk përfitojnë kthimin e trojeve, por vetëm kompensimin përkatës apo diferencën e kompensimit të papërfituar.

            Gjykata Kushtetuese, në të njëjtën kohë çmon se shfuqizimi i legjislacionit të miratuar nga regjimi komunist për rreth 50 vjet, nuk mund të çojë në rivendosjen e marrëdhënieve të pronësisë siç kanë qenë në vitin 1944, as në shpërblimin e plotë të dëmeve të pësuara, për arsye të ndryshimeve objektive në kohë e për shkaqe të justifikuara juridike.

            Edhe pretendimi tjetër, sipas të cilit ligji për privatizimin është antikushtetues, sepse shkel të drejtën e parablerjes të ish-pronarëve për pronat e shpronësuara padrejtësisht, nuk qëndron. Kjo jo vetëm për arsye se ky ligj nuk është objekt i këtij gjykimi, por edhe për arsye se e drejta e parablerjes si nocion juridik ekziston vetëm për bashkëpronarin në bashkëpronësinë në pjesë apo në tërësi dhe jo për subjekte të tjerë apo jashtë marrëdhënieve të bashkëpronësisë. Në marrëdhëniet juridike që lindin gjatë privatizimit të pronës shtetërore, pronar i kësaj prone vazhdon të jetë shteti dhe ky vetë bën interpretimin e saj. Problemet që lindin për mënyrat e disponimit, grupet sociale që duhet të përfitojnë etj, janë probleme që kërkojnë zgjidhje politike të caktuara dhe, si të tilla, u përkasin forcave politike të përfaqësuara në Parlament dhe vetë Parlamentit si organ më i lartë i pushtetit ligjvënës.

(…)                                                                    

Votuan kundër këtij vendimi Rustem Gjata, Manol Konomi, Hilmi Dakli, Franc Jakova

(…)

(V – GjK – 4/94 – FZ.5/94, fq.284-291)

Vendimi nr.5, datë 15.04.1994
(V – 5/94)

                                                                          

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Rustem Gjata, Kryetar; Feti Gjilani, zv/kryetar dhe gjyqtarët Hilmi Dakli, Ylvi Myrtja, Franc Jakova, Veli Budo, Thimjo Kondi – relator i çështjes,

(…)

më datat 11.04.1994 dhe 15.04.1994, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: GRUPI PARLAMENTAR I PARTISE SOCIALISTE, me objekt: “Garantimi dhe respektimi i së drejtës për tubim paqësor në vendet dhe sheshet e kalimit publik”.

(…)

            Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi: “Rrëzimin e kërkesës për mungesë juridiksioni të Gjykatës Kushtetuese dhe për mungesë legjitimimi të Grupit Parlamentar të Partisë Socialiste”.

(…)

duke arsyetuar:

 

            Në kërkesën datë 28.02.1994 Grupi parlamentar i Partisë Socialiste të Shqipërisë parashtron disa raste që Komiteti Drejtues i Partisë Socialiste të Tiranës ka kërkuar nga organet e rendit publik leje për organizimin e tubimeve paqësore në sheshe dhe vende të kalimit publik, në pajtim me kërkesat e Dekretit Nr.7408, datë 31.07.1990 "Për mbledhjet, grumbullimet dhe manifestimet e shtetasve në vendet publike", dhe pretendon se refuzimet e tyre janë të paligjshme e, si të tilla, përbëjnë shkelje të së drejtës për organizimin e tubimeve, të parashikuar në nenin 21 të Ligjit Kushtetues "Për të Drejtat dhe Liritë Themelore të Njeriut".

            Përsa parashtron Grupi Parlamentar i Partisë Socialiste, Gjykata Kushtetuese çmon se asaj në fakt i janë paraqitur për shqyrtim disa çështje konkrete të bashkuara në një kërkesë

të vetme, të cilat, ndonëse kanë të njëjtin objekt dhe u referohen rrethanave të përafërta, gjithësesi kanë individualitetin e tyre. Në secilën çështje vihen përballë dy palë : Nga njëra anë, persona që i bashkon anëtarësia në Partinë Socialiste, apo simpatia për këtë forcë politike, dhe qëllimi për të demostruar mospajtimin me veprimtarinë e organizmave të caktuara publike dhe, nga ana tjetër, organet shtetërore të mbrojtjes së rendit publik.

            Shkaku dhe objekti i secilit nga këto kërkime është e drejta themelore për organizimin e tubimeve paqësore në pajtim me kërkesat e dekretit përkatës dhe gjendja e pretenduar e faktit që i kundërvihet kësaj të drejte. Si rrjedhim, kërkohet që, në përfundim të gjykimit, të vendoset njohja e së drejtës së manifestuesve, të vihen në vend shkeljet e pretenduara dhe të garantohet respektimi i së drejtës në të ardhmen nëpërmjet një vendimi detyrues të Gjykatës Kushtetuese.

            1. Përsa i përket juridiksionit të Gjykatës Kushtetuese për zgjidhjen e çështjes, Grupi Parlamentar i Partisë Socialiste i referohet nenit 24, pika 9 të Ligjit Kushtetues Nr.7561, datë 29.04.1992, (Organizimi i Drejtësisë dhe Gjykata Kushtetuese), sipas të cilit, "Gjykata Kushtetuese ... zgjidh përfundimisht ankesat e personave të paraqitura në rrugën e kontrollit kushtetues për shkeljen e të drejtave të tyre themelore nga aktet e paligjshme".

            Gjykata Kushtetuese çmon se kjo zgjidhje e juridiksionit është e gabuar, për këto arsye:

            Nuk ka dyshim se e drejta për tubim është një e drejtë themelore, e cila nuk mund të mohohet. Ajo mund të kufizohet vetëm në raste përjashtimore e të veçanta të përcaktuara shprehimisht me ligj, brenda caqeve që lejon dispozita kushtetuese përkatëse (neni 21/2) i cili ka tekstualisht këtë përmbajtje:

            "Tubimet në sheshet dhe vendet e kalimit publik bëhen me lejen paraprake të organit kompetent, i cili mund të mos i lejojë vetëm për shkaqe të bazuara që rrezilojnë seriozisht rendin dhe sigurimin publik".

            Nga ana tjetër në nenin 39 të Ligjit Kushtetues "Për të Drejtat dhe Liritë Themelore të Njeriut", është përcaktuar se: "Askujt, të cilit i është cënuar një e drejtë e njohur në këtë ligj kushtetues, nuk mund t'i mohohet rivendosja e së drejtës në gjykatë". Pra, edhe e drejta njerëzore kolektive për t'u mbledhur në tubime paqësore e pa armë, në qoftë se mohohet apo kufizohet nga organet kompetente për ruajtjen e rendit publik, pa shkaqe të përligjura, mund të mbrohet e të rivendoset në rrugë gjyqësore. Pika 9 e nenit 24 të Ligjit Kushtetues për Gjykatën Kushtetuese në mënyrë të shprehur parashikon se kjo gjykatë zgjidh përfundimisht ankesat e personave për shkeljen e të drejtave të tyre themelore nga aktet e paligjshme. Prej këtej rezulton në mënyrë të qartë e pa ekuivoke se juridiksioni i Gjykatës Kushtetuese për këtë kategori çështjesh konkrete, nuk është juridiksion fillestar. Kjo do të thotë se Gjykata Kushtetuese nuk mund të investohet për një shkelje të të drejtave kushtetuese, vetëm pasi shqyrtimi i saj të ketë përfunduar në të gjitha organet e tjera shtetërore të përcaktuara me ligj, si dhe në gjykatat e juridiksionit të zakonshëm të të gjitha shkallëve.

            2. Në çështjen në shqyrtim lind edhe problemi i legjitimimit të Grupeve Parlamentare për ngritjen e kërkesave të tilla në Gjykatën Kushtetuese. Eshtë e vërtetë se në nenin 25/II të Ligjit Kushtetues për Gjykatën Kushtetuese, përmenden në mënyrë të shprehur e taksative subjektet që legjitimohen për ta vënë në lëvizje këtë gjykatë, pa u specifikuar rastet konkrete për secilin subjekt, por kjo nuk do të nënkuptonte që secili prej tyre kur e çmon të nevojshme, mund të iniciojë pa asnjë kufizim çdonjërin prej gjykimeve në kompetencë të Gjykatës Kushtetuese, të grupuar si gjykime kushtetuese abstrakte, konkrete dhe incidentale.

            Duke u nisur nga një bazë e arsyeshme, Gjykata Kushtetuese konkludon se legjitimimi i secilit subjekt duhet të përcaktohet duke u nisur nga lloji i çështjes kushtetuese dhe nga lidhja që ka me të subjekti përkatës.

            Si rrjedhim, siç del në mënyrë të shprehur edhe në nenin 8 të Ligjit Kushtetues "Për organizimin e Drejtësisë dhe Gjykatën Kushtetuese", gjykatat e juridiksionit të zakonshëm mund ta investojnë Gjykatën Kushtetuese vetëm në një rast. Ato kanë të drejtë të pezullojnë çështjen dhe t'ia dërgojnë atë Gjykatës Kushtetuese, kur arrijnë në përfundimin se ligji që i referohet çështja konkrete është antikushtetues (respektivisht, akti nënligjor normativ është i paligjshëm dhe antikushtetues).

            Duke iu referuar çështjes objekt shqyrtimi, arrijmë në përfundimin se një Grup Parlamentar ose një grup deputetësh prej 1/5 së numrit të përgjithshëm të tyre, duke u nisur nga përkatësia e tyre në përbërje të organit ligjvënës dhe nga funksionet e tyre, kanë të drejtë të iniciojnë në Gjykatën Kushtetuese një gjykim abstrakt për interpretim të dispozitave kushtetuese e për të deklaruar se një akt normativ është antikushtetues, por jo një gjykim konkret për të cilin legjitimohen subjekte të tjerë.

            Çështja e paraqitur për gjykim në pikëpamje juridike i përket ekskluzivisht një grupimi politik individësh të bashkuar organizativisht në strukturat e një partie dhe për ta Grupi Parlamentar nuk ka e nuk mund të ketë ndonjë mandat përfaqësimi ligjor. I shikuar problemi më gjerë, deputetët e kandiduar nga një parti e caktuar e që bëjnë pjesë në grupin parlamentar të saj, marrin pjesë në mënyrë të natyrshme në veprimtaritë politike të partisë jashtë parlamentit, por vetë grupi parlamentar, si i tillë, de jure është organizuar dhe funksionon vetëm në kuadrin e procedurave parlamentare e në procesin ligjvënës. Derivat i kësaj veprimtarie është edhe e drejta që i njihet atij për të atakuar në Gjykatën Kushtetuese ligjet (normat) që çmon se nuk pajtohen me dispozitat kushtetuese.

(…)

Votuan kundër këtij vendimi Veli Budo, Ylvi Myrtja

(…)

(V – GjK – 5/94 – FZ.8/94, fq.430-434)

Vendimi nr.6, datë 18.07.1994
(V – 6/94)

 

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Rustem Gjata, Kryetar dhe gjyqtarët Manol Konomi, Hilmi Dakli, Natasha Sheshi, Franc Jakova, Veli Budo, Ylvi Myrtja – relator i çështjes,

(…)

më datën 18.07.1994, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: SELFO DYRMISHI, me objekt: “Kërkohet të shpallet antikushtetues Vendimi datë 03.08.1992, i Komisionit të Zgjedhjeve të Komunës së Dushkut”.

(…)

            Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi: “Rrëzimin e kërkesës”.

(…)

duke arsyetuar:

 

            Nga materialet e paraqitura para kësaj Gjykate, rezulton se më datë 2 gusht 1992 janë zhvilluar zgjedhjet e raundit të dytë për kryetar komune të Dushkut të rrethit të Lushnjes, ku si kandidat i Partisë Socialiste ka qenë kërkuesi Selfo Dyrmishi dhe kandidat i Partisë Demokratike zoti Nasibi Bakiasi.

            Komisioni i zgjedhjeve të komunës së Dushkut në zbatim të gërmës "e" të nenit 25 të Ligjit Nr.7573, datë 16.06.1992 "Për zgjedhjet e organeve të pushtetit lokal", me procesverbalin datë 03.08.1992 ka shpallur kryetar të komunës së Dushkut zotin Nasibi Bakiasi.

            Vlefshmërinë e mandatit të kryetarit të komunës së Dushkut zotit Nasibi Bakiasi e ka vërtetuar gjyqtari i gjykatës së rrethit të Lushnjes Artan Gjermeni me vendimin datë 14.08.1992, në zbatim të nenit 29 të Ligjit Nr.7572, datë 10.06.1992 "Për organizimin dhe funksionimin e pushtetit lokal".

            Kërkuesi ka parashtruar se komisioni i zgjedhjeve të komunës së Dushkut pa të drejtë i ka quajtur të pavlefshme vletë-votimet e qendrës së votimit Nr.8 (sektori Zhamë) dhe si rezultat ka shpallur kryetar të komunës së Dushkut zotin Nasibi Bakiasi, duke ju shkelur kështu e drejta kërkuesit për t'u zgjedhur, e parashikuar në nenin 3 të Ligjit Nr.7573, datë 16.06.1992 "Për zgjedhjet e organeve të pushtetit lokal" dhe në nenin 19 të Ligjit Nr.7692, datë 31.03.1993 "Për të Drejtat dhe Liritë Themelore të Njeriut".

            Gjykata çmon se nuk gjen mbështetje ligjore pretendimi i kërkuesit Selfo Dyrmishi, se veprimet e parregullta të konstatuara gjatë zhvillimit të zgjedhjeve dhe në mënyrë të veçantë, deklarimi pa të drejtë si të pavlefshme të fletë-votimeve të qendrës së votimit Nr.8, me pasojë moszgjedhjen e tij si kryetar i komunës së Dushkut, përbëjnë shkelje të së drejtës së tij të parashikuar nga neni 19 i Ligjit Nr.7692, datë 31.03.1993 "Për të Drejtat dhe Liritë Themelore të Njeriut".

            Neni 19 i ligjit të lartpërmendur i siguron çdo shtetasi të drejtën e zgjedhjes, dmth, të drejtën të zgjedhë dhe të zgjidhet në të gjitha organet e pushtetit shtetëror. Kjo e drejtë nuk i është mohuar kërkuesit, gjë që vërtetohet me faktin se Partia Socialiste e ka paraqitur dhe është pranuar si kandidat për kryetar në komunën e Dushkut.

            Pretendimet se gjatë zgjedhjeve janë kryer veprime të parregullta ose në kundërshtim me Ligjin "Për zgjedhjet e organeve të pushtetit lokal", nuk kanë të bëjnë me të drejtat e parashikuara nga neni 19 i Ligjit "Për të Drejtat dhe Liritë Themelore të Njeriut". Sipas Ligjit "Për zgjedhjet e organeve të pushtetit lokal", legjitimohen të bëjnë ankim në organet e parashikuara nga ky ligj vetëm subjektet elektorale - partitë politike që kanë paraqitur kandidatët e tyre - dhe personat që kanë vënë kandidaturë të pavarur, të cilët në këtë rast marrin cilësinë e subjektit elektoral.

(…)

Votuan kundër këtij vendimi Veli Budo, Ylvi Myrtja

(…)

(V – GjK – 6/94 – FZ.15/94, fq.712)

Vendimi nr.7, datë 14.09.1994
(V – 7/94)

                                                                          

                Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Rustem Gjata, Kryetar; Feti Gjilani, zv/kryetar dhe gjyqtarët Hilmi Dakli, Natasha Sheshi, Franc Jakova,n Veli Budo, Thimjo Kondi, Ylvi Myrtja – relator i çështjes,

(…)

më datat 30.05.1994 dhe 14.09.1994, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkuese: SHOQATA KOMBETARE E TE SHPRONESUARVE "PRONESI ME DREJTESI", me objekt: “Shfuqizimin e Ligjit Nr.7561, datë 19.07.1991 "Për Tokën", Ligjit Nr.7699, datë 21.04.1993 “Për kompensimin në vlerë të ish-pronarëve të tokës bujqësore", si edhe shfuqizimin e neneve 5, 12, 13, 14, 17, 19, 23, 25 e 26 të Ligjit Nr.7698, datë 15.04.1993 "Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve””.

(…)

                Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi: “Rrëzimin e kërkesës së Shoqatës Kombëtare të të Shpronësuarve “Pronësi me Drejtësi””.

(…)

duke arsyetuar:

                                                                          

            I. Rregullimet e bëra me Ligjin Nr.7501, datë 19.07.1991 "Për Tokën" dhe me shtojcat e tij të mëvonshme, si edhe me Ligjin Nr.7699, datë 21.04.1993 "Për kompensimin në vlerë të ish-pronarëve të tokës bujqësore", kanë tiparet e një reforme agrare të mbështetur në parimin e drejtësisë shoqërore, i cili përcaktohet në nenin 2, paragrafi 2, të Ligjit Nr.7491, datë 29.04.1991 "Për dispozitat kryesore kushtetuese". Kjo i shërben realizimit të programit të shtetit tonë të së drejtës për vetëshpronësimin e tij dhe privatizimin e ekonomisë. Në këtë paketë ligjesh, synohet që qëllimet e lartpërmendura të gjejnë zbatim në harmoni me kushtet historike e aktuale të Shqipërisë.

            Në bazë të nenit 18 të kushtetutës, që shteti diktatorial komunist kishte miratuar më 28.12.1976, toka bujqësore dhe të gjitha llojet e tjera të tokave u bënë, edhe "de jure", pronë ekskluzive e atij shteti. Si rjedhojë, bujku dhe blegtori jo vetëm që nuk kishin në pronësi asnjë pëllëmbë toke, por ishin të detyruar të punonin në kooperativën bujqësore ose në ndërmarrjen bujqësore shtetërore ku përfshihej fshati i vendbanimit të tij;

            Edhe sot rreth 65 % e popullsisë sonë vazhdon të jetojë në fshat, duke u marrë me bujqësi e blegtori, ndërsa trashëgimtarët e pronarëve të dikurshëm, që kanë banuar e banojnë në qytete të ndryshme prej jo më pak se gjysëm shekulli e këtej objektivisht nuk kanë patur asnjë lidhje ekonomike me fshatin ku ndodhen ato toka.

            Sipas nenit 8 të Ligjit Nr.7699, datë 23.04.1992, ish-pronarët e lartpërmendur të tokave bujqësore përfitojnë kompensim të plotë në vlerë për sipërfaqen deri në 15 hektarë. Kompensimi në vlerë për pjesën tjetër të ngastrave, që kapërcejnë sasinë prej 15 hektarë, u jepet ish-pronarëve sipas koefiçienteve të përcaktuar në këtë dispozitë. Gjithësesi, shuma maksimale e kompensimit në vlerë nuk mund të jetë në asnjë rast më e madhe se ekuivalenti i një sipërfaqeje prej 43.5 hektarë.

            Nga përmbajtja e nenit 10 të këtij ligji rezulton qartë se kompensimi në vlerë jepet vetëm nëpërmjet obligacioneve shtetërore të emetuara në lekë, të cilat pronari përkatës lejohet t'ua shesë personave të tretë, sipas çmimit të caktuar lirisht nga vetë palët, ose t'i transferojë me anë veprimesh juridike të tjera të ligjshme.

            Këto obligacione, sikurse është përcaktuar në dispozitën e lartpërmendur, janë tituj shtetërorë të garantuar dhe i japin titullarit përkatës të drejtën e parablerjes në rastet kur vihen në shitje objekte të veçanta të pronës shtetërore, siç janë objekte industriale, troje ndërtimi, ngastra toke e aksione të ndërmarrjeve shtetërore. Veç kësaj, shteti është i detyruar që këto obligacione t'i shlyejë, nëpërmjet pasurisë shtetërore, deri më 31.12.1999. Pas këtij afati, gjatë një periudhe jo më tepër se pesëvjeçare, kjo shlyerje mund të bëhet edhe drejtpërdrejt me lekë.

            Gjykata Kushtetuese, duke u mbështetur në të dhënat e mbledhura dhe në përmbajtjen e ligjit, çmon se janë të pabazuara pretendimet e Shoqatës Kombëtare "Pronësi me Drejtësi".

            1. Pretendohet se, "Ky regjim juridik i tokave bujqësore, që është caktuar me ligjet antikushtetuese të lartpërmendur, nuk ka asnjë precedent në praktikën ligjvënëse të vendeve demokratike e madje është më komunist se Ligji "Mbi reformën agrare" i miratuar nga shteti diktatorial i Enver Hoxhës".

            Përmbajtja e këtyre pretendimeve tregon se drejtuesit e kësaj Shoqate nuk kanë parasysh që sistemi i kompensimit nëpërmjet obligacioneve shtetërore, edhe për ish-pronarët e tokave bujqësore, është parashikuar shprehimisht në legjislacionet e disa shteteve demokratike europiane, të cilat janë krijuar pas shëmbjes së sistemit totalitar komunist, ndonëse ata kanë një zonë fushore e kodrinore të ulët shumë më të madhe nga ajo e vendit tonë, vështruar edhe përpjestimisht me numrin e popullsisë. Gjithashtu përfaqësuesit e kësaj Shoqate nuk kanë patur parasysh se reforma agrare e regjimit totalitar komunist u zbatua në Shqipëri pa asnjë lloj kundërshpërblimi, sepse edhe ato sasi krejt të pakta toke, që iu njohën disa pronarëve të vegjël jo bujqër me Ligjin Nr.108, datë 29.08.1945, u morën faktikisht me vendime të komisioneve për zbatimin e reformës agrare pranë komiteteve ekzekutive të nënprefekturave përkatëse qysh në vitin 1945, ndërsa me Ligjin datë 27.05.1946, u mohua tërësisht edhe "de jure" pronësia e personave të lartpërmendur mbi çdo sasi toke bujqësore.

            2. Pretendohet se, "Nuk bëhet asnjë dallim në shpronësimin ndërmjet tokës arë dhe kategorive të tjera të tokës bujqësore (ullishta, vreshta, pemishte, kopshte, pyje e kullota), ndonëse shihet se reformës agrare në vendet demokratike i është nënshtruar vetëm toka arë. Madje ligjet për këtë reformë agrare janë miratuar pa marrë paraprakisht mendimin e pronarit dhe pa i dhënë menjëherë shpërblimin përkatës".

            Ky pretendim nuk i përgjigjet realitetit, seëse për sa u përket rrënjëve të ullinjve, vreshtave, pemishteve e aq më tepër kopshteve, ato kudo u janë dhënë nga reforma agrare bujkut përfitues në rastet kur faktikisht përfshihen brenda sipërfaqes së ngastrave përkatëse. Kriteri i kundërt do të vështirësonte kushtet e jetesës së familjes bujqësore dhe do të krijonte një bashkëpronësi vërtetë joracionale. Pikërisht për këto arsye ky kriter ka qenë zbatuar edhe nga reforma agrare e ngushtë që ndërmori shteti monarkik zogist.

            Përsa u përket pyjeve dhe kullotave duhet theksuar se në nenin 793, paragrafi 2, të Kodit Civil të Shqipërisë të vitit 1929, thuhet tekstualisht: "Pyjet dhe kullotat komunale, për të cilat bahet fjalë në ligjën e pyjeve, janë të patjetërsueshme dhe u shtrohen rregullave të caktueme në te". Pra, kjo kategori pyjesh e kullotash ishte pronë ekskluzive shtetërore (komunale), ishte e patjetërsueshme dhe shërbente vetëm për plotësimin e nevojave përkatëse të familjeve bujqësore e blegtorale të secilit fshat, që përfshihej në territorin e komunës respektive si edhe për përmbushjen e ndonjë nevoje tjetër të karakterit komunal. Në zbatim të kësaj dispozite, praktika gjyqësore shqiptare, gjatë viteve kur ishte në fuqi ai Kod Civil, i ka konsideruar të pavlefshme (nul) tapitë arbitrare në bazë të të cilave ndonjë çifligar pretendonte të drejta pronësie mbi ndonjë kullotë a pjesë pylli komunal.

            Edhe shumica e pyjeve dhe kullotave me rëndësi kombëtare (dmth jo të kategorisë komunale), sikurse vërtetohet nga të dhënat dokumentare përkatëse, kanë qenë, sipas legjislacionit shqiptar të periudhës para vendosjes së diktaturës komuniste, pronë e shtetit, ndërsa pronësia private mbi ndonjë objekt të tillë ka qenë një dukuri e rrallë.

            I pabazuar është edhe pretendimi vijues i kësaj Shoqate se, para miratimit të pakesës së ligjeve të lartpërmendur, organet kompetente duhej të kishin marrë pëlqimin e secilit nga ish-pronarët përkatës të tokave bujqësore dhe se i duhej dhënë atij menjëherë shpërblimi takues. Sikurse dihet, reforma agrare nuk është një veprim juridik civil (i cili lidhet kurdoherë me vullnetin e lirë të subjekteve përkatës), por edhe masë ligjore, me karakter detyrues, e cila përfshihet në të drejtën agrare dhe, në kushtet e shtetit të së drejtës, ka si synim të ndërtojë një sistem juridik të pronësisë mbi tokat bujqësore sipas parimeve të drejtësisë shoqërore dhe të ligjeve objektive të ekonomisë së tregut.

            3. Pretendohet se, "Në disa zona sidomos të veriut mbi 65 % e tokës bujqësore është ndarë nga vetë fshatarët sipas kufijve legjitimë të vjetër dhe jo sipas dispozitave të ligjit në fuqi, fakt ky që ka çuar në një gjendje juridike paradoksale e antikushtetuese".

            Ky pretendim nuk i përgjigjet besnikërisht realitetit. Nga të dhënat, që shqyrtuam në drejtorinë kompetente të Ministrisë së Bujqësisë, rezulton para së gjithash se përqindja e lartpërmendur paraqitet mjaft më e vogël. Gjithashtu përmbajtja e disa raporteve studimore, që disponon Departamenti i Burimeve Natyrore pranë Ministrisë së Bujqësisë dhe Ushqimit, vërteton se metoda e shpërndarjes së tokave bujqësore sipas kufijve të vjetër nuk është penguar nga drejtuesit e komunave dhe rretheve kompetente në rastet kur kjo metodë e shpërndarjes është zgjedhur e miratuar nga bujqët e fshatit përkatës. Përkundrazi, organet e lartpërmendura kanë kryer veprimet e nevojshme për parandalimin ose mënjanimin e pushtimeve me dhunë të tokave bujqësore.

            Ky qëndrim nuk është i kundërligjshëm e, aq më pak antikushtetues,sepse legjislacioni ynë vazhdon të ndalojë (vetëkuptohet për një hark kohor jo të gjatë) shitjen dhe blerjen e ngastrave të tokës bujqësore (neni 2 i Ligjit Nr.7501, datë 19.07.1991), por jo edhe shkëmbimin e tyre me vullnetin e lirë të pronarëve të tanishëm.

            Nga evidenca e shpërndarjes së tokës deri më datë 15.06.1884 (kopja e së cilës ndodhet e bashkëlidhur në këtë dosje) si edhe nga deklaratat e ministrit të Bujqësisë që janë botuar gjatë të njëjtit muaj nga disa organe të shtypit rezulton se deri në atë datë iu ishin shpërndarë familjeve bujqësore, në shkallë vendi, pothuaj 95 % tokë, duke përfshirë edhe 20.000 (njëzetmijë) hektarë nga të atyre ndërmarrjeve bujqësore që janë futur në privatizim.

            Pra, një pjesë e konsiderueshme e familjeve bujqësore ka rreth dy vjet, që po e gëzon tokën e vet të fituar me ligj. Si rrjedhojë, do të cënohej parimi kushtetues i drejtësisë shoqërore në rast se do të pranohej pretendimi që tokën bujqësore që ka marrë në bazë të ligjit të lartpërmendur, fshatari të mos e ketë në pronësi, por ta ketë vetëm në përdorim duke i paguar qiranë ish-pronarit.

            4. Pretendohet se, "Falja e tokave të pronarëve vendas bujqve me kombësi të huaj është një akt pa precedent në legjislacionin dhe praktikën shtetërore botërore. Aq më tepër që këta bujq përbëjnë një entitet në kufi me shtetin, kombit të të cilit i përkasin, përfaqëson një kërcënim serioz për integritetin tokësor të Shtetit Shqiptar në të ardhmen".

            Lidhur me këtë pretendim është, para së gjithash, e domosdoshme të theksohet se në shumë vende të Europës banojnë familje bujqësore, që përbëjnë një pakicë kombëtare kompakte në kufirin politik me shtetin e kombit, të cilit i përkasin, e megjithatë atyre nuk u është mohuar e drejta për të patur në pronësi toka bujqësore.

            Pretendimi i lartpërmendur, që ka parashtruar Shoqata Kombëtare "Pronësi me Drejtësi", vjen në kundërshtim me dispozita të ligjeve kushtetuese të Republikës së Shqipërisë so edhe me përmbajtjen e një sërë akteve ndërkombëtare të gjithëpranuara.

            Kështu në nenin 2, paragrafi 2, të Ligjit Nr.7491, datë 29.04.1991 "Për dispozitat kryesore kushtetuese" është parashikuar shprehimisht barazia e shtetasve para ligjit, ndërsa në nenin 4 të tij është sanksionuar se: "Republika e Shqipërisë njeh dhe garanton të drejtat dhe liritë themelore të njeriut dhe të pakicave kombëtare, që janë pranuar në dokumentet ndërkombëtare". Edhe në nenin 25 të Ligjit Kushtetues Nr.7692, datë 31.03.1993 "Për të drejtat dhe liritë themelore të njeriut" është sanksionuar se : "Të gjithë janë të barabartë në ligj e para ligjit./ Askush nuk mund të diskriminohet për shkak të racës ose të etnisë...", ndërsa në nenin 26 është përcaktuar, ndër të tjera, se : "Personat, që u përkasin pakicave kombëtare, kanë të drejtë të ushtrojnë, pa asnjë lloj diskriminimi dhe në barazi para ligjit, të drejtat dhe liritë themelore të njeriut...".

            Jo vetëm legjislacioni, por edhe realiteti i përditshëm ka vërtetuar pamëdyshje se Republika e Shqipërisë, duke qenë shtet demokratik dhe i së drejtës, ka zbatuar me vijimësi jo vetëm nenet 31 e vijues të Dokumentit të Kopenhagës (datë 29.06.1990) "Mbi dimensionin human të KSBE", që u janë kushtuar garantimit efektiv të së drejtave dhe lirive themelore të personave, të cilët u përkasin pakicave kombëtare, por edhe Aneksin II të Deklaratës së Vjenës, i cili është miratuar më 09.10.1993 dhe emërtuar "Pakicat Kombëtare", e gjithashtu aktet e tjera ndërkombëtare që përcaktojnë statusin dhe të drejtat e liritë e pakicave kombëtare.

            Për më tepër, disa dokumente ndërkombëtare dhe realiteti historik vërtetojnë katërcipërisht se Shteti Shqiptar, qysh në vitet e para të pavarësisë së vet, ka pranuar e realizuar mbrojtjen e minoriteteve, që jetojnë në territorin e tij. Veçanërisht domethënëse është Deklarata e Shtetit Shqiptar para Lidhjes së Kombeve "Mbi mbrojtjen e pakicave kombëtare në Shqipëri", që u nënshkrua në Gjenevë më 02.10.1921 dhe u regjistrua në Sekretariatin e Përgjithshëm të Lidhjes së Kombeve më 22.03.1922 (botuar në volumin IX, fq/174 të "Recueil des Traites" të Lidhjes së Kombeve). Disa akte noteriale të viteve 1921-1939 vërtetojnë se pronarë shqiptarë u kanë shitur ndonjë familje bujqësore të minoritetit grek jo vetëm troje për ndërtim shtëpie, por edhe ndonjë ngastër toke bujqësore.

            II. Shoqata Kombëtare "Pronësi me Drejtësi", ka pretenduar, që të shpallen antikushtetuese edhe disa nene të Ligjit Nr.7698, datë 15.04.1993 "Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve", e konkretisht:

            1. Neni 5 ku thuhet se - "Në të gjitha rastet kur nuk përcaktohet ndryshe në këtë ligj, masa e kthimit ose e kompensimit për trojet do të jetë e plotë deri në 10.000 m2" (dmth deri në dhjetë dynym)./ Kur prona është nga 10.000 deri 100.000 m2, masa e kthimit do të jetë plus 10 përqind...".

            Përfaqësuesit e kësaj Shoqate parashtruan në seancë gjyqësore, se kjo dispozitë është antikushtetuese, sepse, në bazë të nenit 27 të Ligjit Kushtetues Nr.7692, datë 31.03.1993 "Për të drejtat dhe liritë themelore të njeriut", duhet t'i kthehet pronarit e gjithë sasia e truallit, pavarësisht nga madhësia e tij mbi 10.000 m2, dhe, në pamundësi objektive t'i kompensohet gjithë vlera përkatëse. Ky pretendim nuk është i pranueshëm. Eshtë e vërtetë se neni 27 i ligjit kushtetues të lartpërmendur përcakton se shpronësimi mund të bëhet vetëm për një interes publik dhe kundrejt shpërblimit të plotë të vlerës së objektit që shpronësohet. Mirëpo, në rastin konkret nuk kemi të bëjmë aspak me ndonjë shpronësim të kryer nga shteti aktual demokratik e juridik shqiptar, por, përkundrazi, me Ligjin Nr.7698, datë 15.04.1993 "Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve" ky shtet, ndonëse nuk ishte dhe as mund të ishte përgjegjës për pronat e shtetëzuara, të konfiskuara, të shpronësuara ose të marra arbitrarisht në çdo mënyrë tjetër nga shteti diktatorial komunist, mori përsipër detyrimin ligjor për të riparuar, brenda mundësive objektive, këto lloje padrejtësish të kryera pas datës 29.11.1944 e deri në shembjen e shtetit monist. Por, sikurse thuhet në nenin 1 të këtij ligji, kthimi ose kompensimi i atyre pronave do të bëhet sipas mënyrave dhe masave të përcaktuara nga ky ligj.

            2. Neni 13 , i cili ka këtë përmbajtje :

            "Kur në objektin ish-pronë private janë kryer nga shteti apo personi blerës shpenzime për ndryshime në strukturën, shtesa anësore apo shtesa kati etj, objekti i kthehet ish-pronarit pa kundërshpërblim në qoftë se vlera e shpenzimeve përbën deri 20 % të vlerës së objektit. / Kur në objektin ish-pronë private vlefta e shpenzimeve të kryera përbën mbi 20 e deri në 50 % të vlerës së objektit, ai mund të kalojë në pronësi të ish-pronarit, pasi të jetë shlyer nga ana e tij kundërvlefta e lartpërmendur, mbi 20 %, e llogaritur mbi bazën e çmimeve të ndërtimit në kohën e rikthimit të pronës. Kur vlefta e shpenzimeve të kryera është mbi 50 % të vlerës së objektit, ky i fundit mbetet në bashkëpronësi".

            Këta dy paragrafë të këtij neni nuk përmbajnë ndonjë mospajtim me dispozitat kushtetuese në fuqi.

            Paragrafi 1 i nenit 13 i favorizon ish-pronarët, ndërsa paragrafi 2 i këtij neni, duke i ngarkuar ish-pronarit detyrimin për të paguar shpenzimet e sipërshënuara që shkojnë nga 21 deri 50 % të vlerës së ndërtesës, si edhe duke përcaktuar bashkëpronësinë kur asaj ndërtese i janë bërë shtesa kati ose anësore, të cilat kapërcejnë masën 50 % të vlerës totale të saj, jo vetëm që nuk vjen në kundërshtim me ndonjë dispozitë kushtetuese, por pajtohet plotësisht me dispozitat përkatëse të çdo legjislacioni civil, të cilat ndalojnë përfitimet pasurore të papërligjura.

            Nuk janë antikushtetues as paragrafët 3 e 4 të këtij neni, të cilët përcaktojnë se kthimi i pronave ish-pronarëve bëhet në përshtatje me normat shtetërore të mirëmbajtjes dhe përdorimit të ndërtesave, se vlerësimi i dëmtimeve, që i janë shkaktuar çdo objekti të palujtshëm të tillë, kryhet nëpërmjet ekspertësh, se zhdëmtimi caktohet sipas dispozitave ligjore në fuqi dhe se mosmarrëveshjet midis palëve zgjidhen në rrugë gjyqësore.

            3. Neni 14 : Me këtë dispozitë, duke iu njohur ish-pronarit e drejta e pronësisë mbi ndërtesën e banimit, që i ka qenë marrë padrejtësisht nga shteti monist, është përcaktuar se, në rastet kur në atë ndërtesë banon ndonjë qiramarrës, pronari i tanishëm vihet në pozitat e qiradhënësit deri më 31.12.1995. Më tej në këtë nen thuhet sa vijon : "Në qoftë se, gjatë kësaj kohe, pronari i siguron qiramarrësit, në të njëjtën qendër të banuar, një sipërfaqe banimi sipas normave të strehimit në datën e daljes së këtij ligji, por jo më tepër se sa ka, atëhere qiramarrësi është i detyruar të lirojë banesën".

            Veç kësaj, me paragrafin 3 të këtij neni shteti ka marrë shprehimisht detyrimin që të zgjidhë edhe strehimin e qiramarrësve të sotëm, duke u dhënë përparësi familjeve me të ardhura të pakta financiare.

            Këtej konkludohet se përmbajtja e këtij neni pajtohet plotësisht me dispozitat kushtetuese në fuqi të Republikës së Shqipërisë, që sanksionojnë parimin e drejtësisë sociale. Përkundrazi, do të ishte një zgjidhje antikushtetuese dorëzimi menjëherë pronarit i ndërtesës së banimit, duke i lënë qiramarrësit e ligjshëm e me mirëbesim pa strehim.                       

            4. Neni 19 , ku përcaktohet se trojet e lira, brenda vijave kufizuese të qyteteve dhe të zonave turistike, do t'u kthehen ish-pronarëve duke u zbatuar këto kritere : a) 5.000 m2 truall ndërsa pjesa tjetër do t'u kompensohet sipas mënyrave të parashikuara në nenin 16 të këtij ligji (dmth nëpërmjet obligacioneve shtetërore, sipërfaqeve të trojeve ekuivalente deri 5.000 m2 pranë qendrave të banuara ose zonave turistike); b) 5.000 m2 për tokat bujqësore, që janë përfshirë brenda vijës së verdhë të qytetit përkatës ose brenda perimetrit të zonës turistike, ndërsa pjesa tjetër do të kompensohet nëpërmjet obligacioneve shtetërore.

            Përmbajtja e këtij neni nuk vjen në kundërshtim me asnjë dispozitë kushtetuese dhe madje pajtohet plotësisht me nenin 1 të Ligjit Nr.7698, datë 15.04.1993 ku thuhet, ndër të tjera, se ky ligj përcakton mënyrat dhe masat për kthimin apo kompensimin e pronave ish-pronarëve.

            5. Neni 23 , i cili ka tekstualisht vetëm këtë formulim : "Nuk trajtohen me këtë ligj pronat e ish-mbretit dhe e shoqërive të huaja ose të përbashkëta".

            Eshtë fakt i njohur se nuk mund të cilësohet antikushtetuese një dispozitë ligjore, e cila përcakton që një marrëdhënie pasurore e caktuar, për shkak të vetë natyrës specifike të saj, të mos rregullohet nga ligji në të cilin është përfshirë ajo dispozitë, por me një ligj tjetër.

            6. Neni 25 nuk është antikushtetues dhe këtë e vërteton vetë përmbajtja e tij, e cila është tekstualisht si vijon: "Pranë Këshillit të Ministrave krijohet Komisioni Shtetëror i Kthimit ose Kompensimit të Pronave të Ish-Pronarëve për evidentimin e pretendimeve të tyre, që nuk kanë g