Vendimet e Vitit 1995

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përëbërë nga Rustem Gjata, kryetar dhe gjyqtarët Manol Konomi, Hilmi Dakli, Alfred Karamuço, Zija Vuci, Veli Budo, Franc Jakova - relator i çështjes,

më datat 16.01.1995 dhe 19.01.1995, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: GRUPI PARLAMENTAR I PARTISE DEMOKRATIKE, me objekt: "Interpetimi i dispozitave kushtetuese që kanë të bëjnë me imunitetin e Kryetarit dhe Anëtarit të Gjykatës së Kasacionit".

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi:
"1. Organi kompetent për heqjen e imunitetit të kryetarit dhe anëtarëve të Gjykatës së Kasacionit është Kuvendi Popullor.
2. Me fjalët "veprime që lidhen me përmbushjen e detyrave të tyre", paragrafi 3 i nenit 6 të Ligjit Nr. 7561, datë 29.04.1992, duhet kuptuar dhënia e mendimeve dhe vendimeve nga gjyqtarët sipas bindjes së tyre të brendshme në zbatim të ligjit gjatë shqyrtimit të çështjeve gjyqësore.
3. Kuvendi Popullor me vendim të arsyetuar mund të lëvizë nga detyra gjyqtarin e Gjykatës së Kasacionit kur ai është i dënuar me heqje të lirisë për kryerjen e një vepre penale me vendim të formës së prerë të gjykatës".

duke arsyetuar:

Grupi Parlamentar i Partisë Demokratike ka kërkuar nga Gjykata Kushtetuese të bëjë interpretimin e dispozitave kushtetuese në lidhje me këto çështje:
a) A është Kuvendi Popullor organi kompetent për t'u hequr imunitetin kryetarit dhe anëtarëve të Gjykatës së Kasacionit;
b) Çfarë duhet kuptuar me fjalët "veprime që lidhen me përmbushjen e detyrave të tyre" të paragrafit të tretë të nenit 6 të Ligjit nr.7561, datë 29.04.1992 "Për disa ndryshime e plotësime në Ligjin nr.7491, datë 29.04.1991 "Për dispozitat kryesore kushtetuese";
c) Cilat janë "veprat e rënda penale të parashikuara posaçërisht me ligj" në kuptim të paragrafit të katërt të po atij neni dhe cili është organi kompetent që të "vërtetojë se është kryer një nga veprat e rënda penale".
Duke analizuar përmbajtjen e paragrafit të tretë të nenit 6 të Ligjit Kushtetuese nr.7561, datë 29.04.1992 të sipërpërmendur, i cili përcakton se "anëtarët e Gjykatës së Kasacionit nuk mund të ndalohen, të arrestohen, ose të dënohen për veprimet që lidhen me përmbushjen e detyrave të tyre", Gjykata Kushtetuese çmon se kjo dispozitë sanksionon sigurimin ligjor të anëtarit të Gjykatës së Kasacionit për të mos u ndjekur penalisht dhe për të mos u dënuar për veprimet që lidhen me përmbushjen e detyrave të tij ligjore e që janë shprehja e mendimeve dhe dhënia e vendimeve sipas bindjes së tij të brendshme gjatë shqyrtimit të çështjeve gjyqësore; pra është një dispozitë konkrete në funksion të garantimit të pavarësisë së gjyqtarëve gjatë ushtrimit të detyrave të tyre. Por kjo dispozitë nuk e mbron anëtarin e Gjykatës së Kasacionit nga ndjekja penale dhe dënimi kur ai, duke shpërdorur detyrën dhe në lidhje me të, kryen vepra penale.
Ndonëse në Ligjin Kushtetues objekt interpretimi, nuk del në mënyrë të shprehur imuniteti i anëtarëve të Gjykatës së Kasacionit, Gjykata Kushtetuese, duke bërë interpretimin logjik të dispozitave të këtij ligji, sidomos të neneve 6, 10 e 14, arrin në konkluzionin se anëtarët e Gjykatës së Kasacionit gëzojnë imunitet.
Neni 10 përcakton se gjyqtarët e shkallës së parë dhe të apelit kanë imunitet. Sipas logjikës juridike nuk mund të pranohet që gjyqtarët e shkallëve më të ulëta gëzojnë imunitet, ndërsa gjyqtarët e Gjykatës së Kasacionit mos ta gëzojnë atë.
Konkluzioni i sipërm se anëtarët e Gjykatës së Kasacionit gëzojnë imunitet gjen mbështetje edhe në nenin 14, ku përcaktohet se Prokurori i Përgjithshëm dhe zëvëndësit e tij gëzojnë imunitetin dhe të drejtat e parashikuara nga neni 6 i këtij ligji kushtetues për gjyqtarët e Gjykatës së Kasacionit.
Lidhur me përcaktimin se cili organ ka të drejtë të vendosë për heqjen e imunitetit të anëtarit të Gjykatës së Kasacionit, Gjykata Kushtetuese i përmbahet parimit të përgjithshëm se për heqjen e imunitetit të një subjekti të caktuar, kur në ligj nuk është përcaktuar ndryshe, vendos organi që e ka emëruar ose zgjedhur.
Ky parim sanksionohet edhe në nenin 21 të Ligjit nr.7574, datë 24.06.1992 "Për organizimin e drejtësisë dhe disa ndryshime në Kodet e Procedurave Penale e Civile", ku thuhet se gjyqtarët nuk mund të kontrollohen, të ndalohen, të arrestohen ose të ndiqen penalisht pa pëlqimin e organit që i ka zgjedhur ose emëruar.
Paragrafi i fundit i nenit 6 të Ligjit Kushtetues nr.7561, datë 29.04.1992 "Për disa ndryshime e plotësime në Ligjin nr.7491, datë 29.04.1991 "Për dispozitat kryesore kushtetuese", përcakton se "Gjyqtari i Gjykatës së Kasacionit mund të lëvizet nga detyra vetëm mbi bazën e një vendimi të arsyetuar të Kuvendit Popullor kur vërtetohet se ka kryer një nga veprat e rënda penale të parashikuara shprehimisht me ligj ose kur është i paaftë mendërisht". Me këtë dispozitë sanksionohet parimi juridik i patundshmërisë (palëvizshmërisë) së gjyqtarëve të Gjykatës së Kasacionit, me përjashtimet që ka përcaktuar vetë ligji kushtetues.
Duke interpretuar këtë dispozitë, Gjykata konkludon se Kuvendi Popullor me vendim të arsyetuar mund të lëvizë nga detyra gjyqtarin e Gjykatës së Kasacionit kur gjyqtari me vendim të formës së prerë të një gjykate kompetente është dënuar me heqje të lirisë për kryerjen e një vepre penale të parashikuar si të tillë nga ligji. Gjyqtari nuk mund të vazhdojë të kryejë detyrën e tij kur ai është dënuar me heqje të lirisë, sepse kjo nuk pajtohet me funksionin dhe figurën morale të gjyqtarit.

(V - GjK - 1/95 - FZ.1/95, fq.18-19)

Vendimi nr.2, datë 26.01.1995
(V - 2/95)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përëbërë nga Rustem Gjata, kryetar dhe gjyqtarët Manol Konomi, Hilmi Dakli, Franc Jakova, Alfred Karamuço, Zija Vuci, Metush Saraçi, Veli Budo - relator i çështjes,

më datat 09.01.1995 dhe 26.01.1995, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: KOMITETI KOMBETAR I VETERANEVE TE LUFTES ANTIFASHISTE NACIONALÇLIRIMTARE, me objekt: "Shfuqizimi i antikushtetues i pikave 1 e 5 të Vendimit të Këshillit të Ministrave nr.393, datë 08.08.1994"

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi: "Rrëzimin e kërkesës".

duke arsyetuar:

Me Vendim të Këshillit të Ministrave nr.562, datë 06.12.1993 "Për festimin e krijimit të strukturave të armëve dhe shërbimeve të Forcave të Armatosura", është vendosur të përkujtohen me ceremoni ushtarake ditët e krijimit të armëve dhe shërbimeve të Forcave të Armatosura dhe është ngarkuar Ministria e Mbrojtjes në bashkëpunim me organet e pushtetit lokal të organizojë përkujtimin e krijimit të formacioneve të mëdha ushtarake. Ky vendim është ndryshuar dhe plotësuar me Vendimin e Këshillit të Ministrave nr.393, datë datë 08.08.1994, në të cilin është parashikuar mënyra e organizimit të kremtimit të përkujtimorëve të formacioneve të mëdha luftarake e të festave lokale që lidhen me traditat luftarake si dhe detyrat e organeve të pushtetit lokal për mbarëvajtjen e festimeve.
Sipas pikës 1 të këtij vendimi, kremtimi i përvjetorëve të formacioneve të mëdha luftarake bëhet nën drejtimin e Ministrisë së Mbrojtjes. Ajo ngarkohet të ngrejë Komisionin Organizues Qendror ku krahas përfaqësuesit të Ministrisë së Mbrojtjes si kryesues, marrin pjesë një përfaqësues i pushtetit lokal dhe nga një përfaqësues i organizatave të veteranëve. Ndërsa në pikën 5 të tij u vihet detyrë organeve të pushtetit lokal që të mos lejojnë të zhvillohen aktivitete të tjera paralele me veprimtarinë zyrtare për të njëjtin përkujtimor nga subjekte të ndryshme.
Pretendimi se me pikën 1 shkronja "a" të Vendimit të sipërm organizata e veteranëve vihet nën tutelë, është i pabazuar. Në këto festime me karakter zyrtar patjetër që do të kryesojë organi shtetëror përkatës i ngarkuar me një akt juridik. Në të kundërtën nuk mund të organizohen kremtime të tilla në mënyrë unike dhe me ceremoni ushtarake. Organizatave të Veteranëve u është njohur e drejta për të dërguar përfaqësues në Komisionin Qendror të festimit. Kjo e drejtë e pjesëmarrjes në Komision nuk do të thotë vënie nën tutelë. Përkundrazi, me këtë shkrehet mundësia që i jepet asaj të marrë pjesë aktive së bashku me subjektet e tjera shtetërore e shoqërore në përgatitjen e festimit me karakter të përgjithshëm ose lokal.
Detyra që i ngarkohet Ministrisë së Mbrojtjes për të ngritur dhe drejtuar Komisionin Organizues Qendror të festës, nuk e ndryshon aspak karakterin e saj si organ i depolitizuar, pasi vetë festat e armëve e shërbimeve të Forcave të Armatosura dhe të formacioneve të ndryshme luftarake, kanë karakter thjeshtë kombëtar.
Përsa i përket pretendimit tjetër se urdhërimi i organeve të pushtetit lokal shkel të drejtat kushtetuese të këtyre organeve Organizata e Veteranëve të Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare, nuk legjitimohet ta ngrejë. Ajo si person juridik, në bazë të nenit 25 të Ligjit nr.7561, datë 29.04.1992 "Për disa ndryshime e plotësime në Ligjin nr.7491, datë 29.04.1991 "Për dispozitat kryesore kushtetuese", ka të drejtë të bëjë kërkesë vetëm për të drejtat e saj kushtetuese. Megjithatë Gjykata e quan të nevojshme të vejë në dukje se me detyrat që u ngarkohen organeve të pushtetit lokal me Vendim të Këshillit të Ministrave, për marrjen e masave organizative dhe për moslejimin e veprimtarive paralele me veprimtarinë zyrtare për të njëjtin përkujtimor, synohet vetëm të sigurohet organizimi i festimit dhe marrja e masave të nevojshme për mbarëvajtjen e tij, duke parandaluar çdo aktivitet paralel, të veçuar nga ai zyrtar, pasi ato mund të çonin në konfrontime të ndryshme dhe të dëmtonin rëndë karakterin edukues kombëtar të këtyre festave përkujtimore.

Votoi kundër këtij vendimi Veli Budo

(V - GjK - 2/95 - FZ.4/95, fq.136-139)

Vendimi nr.3, datë 23.02.1995
(V - 3/95)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Rustem Gjata, kryetar; Feti Gjilani, zv/kryetar dhe gjyqtarët Manol Konomi, Franc Jakova, Alfred Karamuço, Zija Vuci, Metush Saraçi, Veli Budo, Hilmi Dakli - relator i çështjes,

më datat 28.12.1994 dhe 23.2.1995, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkuesa: 1.GRUPI PARLAMENTAR I PARTISE SOCIALISTE, 2.GRUPI PARLAMENTAR I PARTISE SOCIALDEMOKRATE, me objekt: "Deklarimi antikushtetues i Ligjit Nr.7866, datë 6.10.1994 "Për Referendumet", të nenit 2 të këtij ligji si dhe të Vendimit Nr.262, datë 10.10.1994 "Për miratimin e Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë me referendum"".

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi: "Rrëzimin e kërkesave të Grupit Parlamentar të Partisë Socialdemokrate dhe Grupit Parlamentar të Partisë Socialiste për deklarimin antikushtetues të Ligjit Nr.7866, datë 6.10.1994 "Për referendumet", të nenit 2 të këtij ligji, si dhe të Vendimit Nr.262, datë 10.10.1994 të Kuvendit Popullor "Për miratimin e Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë me referendum"".

duke arsyetuar:

Më parë është e nevojshme të vihet në dukje se partitë politike, të përfaqësuara nga grupet parlamentare, që i janë drejtuar kësaj Gjykate për shpalljen antikushtetues të Ligjit "Për Referendumet", të nenit 2 të këtij ligji si dhe të Vendimit të Kuvendit Popullor "Për miratimin e Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë me referendum", kanë marrë pjesë në referendumin e 6 Nëntorit, me alternativë të vetme "pro" ose "kundra" projektit të Kushtetutës. Kjo pjesëmarrje përbën një legjitimim të këtij referendumi dhe të dispozitave, në virtut të të cilave ai është vendosur, është një legjitimim "a priori" i rezultateve të referendumit.
Gjykata çmon se është detyrë e saj që të hyjë, edhe në kushtet post-referendare, në meritë të çështjes dhe të shqyrtojë në themel pretendimet e palëve, pavarësisht nga mendimi që ka shfaqur Grupi Parlamentar i Partisë Socialiste. Ligji Nr.7866, datë 6.10.1994 është gjithnjë në fuqi, sepse ky ligj ve disa parime, cakton rregullat për organizimin dhe zhvillimin e referendumeve në përgjithësi.
Përmbajtja e nenit 2 të Ligjit "Për referendumet" nuk ka karakter antikushtetues, për arsye se nuk vjen në kundërshtim me nenin 3 paragrafi II të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese" dhe as me nenin 16 pika 2 të këtij ligji.
Paragrafi i dytë i nenit 3 të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese" thotë: "Populli e ushtron pushtetin nëpërmjet organeve përfaqësuese të tij si dhe me referendum".
Nga një analizë kritike e përmbajtjes së kësaj dispozite, duke patur gjithnjë parasysh dhe nenin 15, del e qartë:
a) Populli është mbajtës i vetëm i sovranitetit, ndërsa organet përfaqësuese të tij e ushtrojnë këtë sovranitet në emër të popullit dhe, në asnjë rast, në mënyrë absolute;
b) Populli ka të drejtë të konkurrojë drejtpërdrejt ose nëpërmjet përfaqësuesve të tij në bërjen e ligjeve dhe në mënyrë të veçantë e para së gjithash të ligjit suprem: bazë dhe burim i së drejtës pozitive.
Një interpretim i kësaj norme të ligjit kushtetues në kuptim të kundërt ose të ndryshëm nuk ka bazë konstitucionale, cënon rëndë parimin dhe nocionin e sovranitetit të popullit, mohon një nga atributet kryesore të këtij sovraniteti.
Neni 2 i Ligjit "Për referendumet" u përmbahet plotësisht kërkesave të kartës kushtetuese. Ky nen nuk ka karakter prescriptiv, detyrues, nuk parashikon se miratimi i kushtetutës bëhet vetëm me referendum të drejtpërdrejtë nga populli duke përjashtuar çdo rrugë tjetër; ai shtron mundësinë e miratimit të kushtetutës me referendum në përgjithësi.
Shqyrtimi i normës së nenit 2 të Ligjit "Për referendumet" dhe qëndrimi ndaj saj nuk duhet të bëhet i shkëputur nga fakti se është në kompetencën e Kuvendit Popullor të vendosi ose jo miratimin e kushtetutës me referendum dhe formën e këtij referendumi. Në dritën e këtyre rrethanave, pikëpamja se, sipas nenit 2 të Ligjit "Për referendumet" miratimi i kushtetutës "de juris et de jure" duhet të bëhet me referendum të drejtpërdrejtë nga populli, është iracionale, dhe nuk ka asnjë bazë ligjore.
Grupi Parlamentar i Partisë Socialdemokrate mbron tezën se pranimi i referendumit në paragrafin e dytë të nenit 3 të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese", nuk kupton "aplikimin e referendumit për çdo problem e në çdo rast", duke lënë kështu të kuptohet se referendumi nuk aplikohet për miratimin e kushtetutës.
Një metodë teleologjike interpretimi, e mbështetur në parafytyrime subjektive dhe duke u larguar krejtësisht nga norma e tekstit, lejon të arrihet në një konkluzion të atillë.
Siç u theksua më lart, referendumi si atribut i sovranitetit dhe si rrugë e realizimit të tij, nuk mund të përjashtohet nga asnjë ligj kushtetutes, nuk përjashtohet dhe as nga përmbajtja e paragrafit të dytë të nenit 3 të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese".
Grupi Parlamentar i Partisë Socialdemokrate, duke zbatuar të njëjtën metodë interpretimi, ve në kontraponim njëra me tjetrën dy dispozita të së njëjtës kartë kushtetuese dhe që janë në harmoni midis tyre ose, më saktë, ve në kontraponim një dispozitë me karakter të posaçëm me një dispozitë që shpreh një parim me vlerë të përgjithshme dhe konkretisht, nenin 3 paragrafi II me nenin 16/2. Veç kësaj, përmbajtjes të nenit 3 paragrafi II i vihen kufizime, ndërsa nenit 16/2 i jepet një karakter absolut, me përfundimin se neni 16/2 nuk le asnjë mundësi interpretimi për miratimin e kushtetutës me referendum.
Gjykata çmon se as "latissimo sensu" nuk mund t'i jepet interpretimi i sipërm përmbajtjes së nenit 16/2 të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese", sepse kjo vjen në kundërshtim flagrant me konceptin e sovranitetit të popullit. Neni 16/2 i njeh Kuvendit Popullor të drejtën, i jep atij kompetencën që të miratojë ose të ndryshojë kushtetutën, por kurrësesi nuk i konferon një pushtet absolut.
Eshtë me vend të përmendet këtu doktrina e famshme sipas së cilës "në rast se kushtetuta detyron organet e themeluara, (constitues) ajo nuk mund t'i heqë popullit lirinë që të shprehë vullnetin e tij..., populli është i lirë që të shprehë vullnetin e tij në çdo formë dhe të gjitha format janë të mira dhe vullneti i tij është gjithnjë ligj suprem". Në këtë doktrinë ka bazën parimi se ligjet referendare nuk u shtrohen rregullave procedurale konstitucionale, parim i cili ka gjetur zbatim edhe në jurisprudencën konstitucionale të shteteve europiane.
Pretendimi, nga njëra anë, se dispozitat kushtetuese në fuqi (neni 3 paragrafi II e 16/2) "nuk lenë asnjë mundësi interpretimi për miratimin e kushtetutës me referendum të drejtpërdrejtë" dhe mbrojtja, nga ana tjetër, e tezës se këto dispozita "e shumta lenë të hapur mundësinë e ratifikimit të kushtetutës nga populli pas miratimit të saj në parlament" janë të papajtueshme dhe nuk gjejnë asnjë mbështetje në përmbajtjen e këtyre dispozitave; ato janë të papranueshme nga pikëpamja juridike.
Interpretimi i një ligji në përgjithësi e sidomos interpretimi i normave kushtetuese duhet të qëndrojë brenda disa kufijve të caktuara, të cilat nuk mund dhe nuk duhet të kapërcehen, duke u dhënë këtyre normave një kuptim të huaj nga përmbajtja dhe fryma, duke i dhënë një teksti të qartë një sens polisemik, si në rastin konkret: përjashtohet, në mënyrë kategorike, mundësia e miratimit të kushtetutës me referendum të drejtpërdrejtë nga populli dhe pranohet mundësia e pranimit të saj me referendum, me konditë që të jetë miratuar më parë në parlament.
Eshtë parim i njohur se miratimi i kushtetutës dhe i ndryshimeve në të nuk mund të bëhen veçse me ligj kushtetues. Eshtë, gjithashtu, parim i njohur se një ligj kushtetues miratohet me quorum e votave që parashikohet me ligj.
Neni 2 i Ligjit "Për referendumet" nuk ka karakter kushtetues sepse nuk plotëson, as ndryshon një dispozitë kushtetuese, prandaj nuk i shtrohet kërkesës së nenit 43 të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese", quorumit të 2/3 të votave të të gjithë deputetëve. Neni 2 i Ligjit "Për referendumet", siç u argumentua më lart, është një normë e thjeshtë, e cila shtron mundësinë e miratimit të kushtetutës me referendum si dhe të disa çështjeve të tjera të përmendura në mënyrë indikative.
Sipas praktikave të shteteve europiane dhe kushtetutave të këtyre vendeve, miratimi i kushtetutës bëhet nga një organ i posaçëm (Asamble Konstituente) e zgjedhur me mandatin preçiz : miratimin e kushtetutës, nga dhoma e deputetëve; në sistemet bikamerale, nga kjo Dhomë së bashku me Dhomën e Lartë (Senatin), nga populli me referendum të drejtpërdrejtë ose mbasi ajo të jetë miratuar më parë në parlament. Sidoqoftë, gjykata e çmon të nevojshme të nënvizojë se kjo nuk ka lidhje direkte me çështjen, nuk ndihmon në zgjidhjen e problemit në një drejtim ose në drejtim të kundërt: të qenit ose jo antikushtetues të nenit 2 të Ligjit "Për referendumet".
Me shtesën 4/a që i është bërë nenit 28 të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese", me Ligjin Nr.7558, datë 9.4.1992, parashikohet se: "Presidenti i Republikës i propozon Kuvendit Popullor për referendume popullore". Kjo prerogativë e Presidentit të Republikës nuk është e kufizuar vetëm në disa çështje, por ajo ka një shtrirje të gjerë duke përfshirë edhe miratimin e kushtetutës. Njohja e kësaj të drejte Presidentit të Republikës, me kufizime, duhej të ish shprehur në ligj.
Botimi i një ligji në Fletoren Zyrtare dhe kalimi i një afati pas botimit, kërkohet si kusht i domosdoshëm për hyrjen në fuqi, për ligjet me efekt ndaj personave fizikë ose juridikë, për ato që krijojnë të drejta dhe detyrime, që detyrojnë ose ndalojnë kryerjen e një veprimi, sepse ndryshe nuk mund të zbatohet prezumimi "nemo censetur ignorare legem" (askush nuk mund të quhet se nuk e njeh ligjin). Për ligjet organike dhe për ato që kanë cilësinë e një ligji organik nuk kërkohet respektimi i kushteve të përmendura në nenin 23 paragrafi II të ligjit kushtetues.
Hyrja në fuqi e Ligjit "Për referendumet", siç parashikohet në nenin 42, menjëherë pas botimit në Fletoren Zyrtare, është në pajtim të plotë me përmbajtjen e paragrafit të dytë të nenit 23 të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese" dhe për rrjedhojë ky ligj, për efekt të këtij neni 23 dhe Vendimi i Kuvendit Popullor Nr.262, datë 10.10.1994, nuk paraqesin ekstremet e një akti antikushtetues.
Ligji "Për referendumet" është shpallur nga Presidenti i Republikës më datë 7.10.1994 dhe në të njëjtën datë është botuar në Fletoren Zyrtare, ndërsa Vendimi i Kuvendit Popullor për miratimin e Kushtetutës me referendum është marrë më 10.10.1994, dmth, pas hyrjes në fuqi të ligjit të sipërpërmendur.
Kontradiktat dhe të metat që përmban, sipas pretendimit të Grupit Parlamentar të Partisë Socialdemokrate, neni 2 "Për referendumet" nuk formojnë objekt shqyrtimi nga kjo gjykatë, për shkak se nuk hyjnë në kompetencën e saj. Ato janë të meta që mund të përmirësohen, me kërkesën e palës së interesuar, nga vetë ligjvënësi.
Së fundi, Gjykata çmon se pretendimi i Grupit Parlamentar të Partisë Socialiste se ligji për referendumet është antikushtetues "sepse në votimin e tij kanë marrë pjesë gjithsej 63 deputetë, që janë më pak se numri i domosdoshëm që kërkohet", pasi, sipas nenit 43 të Rregullores së Parlamentit, "ligji mund të miratohet kur në votimin marrin pjesë më tepër se gjysma e numrit të përgjithshëm të deputetëve" është i gabuar dhe i pabazuar në ligj.
Neni 43 i Rregullores së Kuvendit Popullor nuk kërkon për miratimin e një ligji që të kenë votuar pro më tepër se gjysma e numrit të përgjithshëm të deputetëve, por ai i referohet rregullit të pranuar nga neni 23 i Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese", sipas të cilit një ligj quhet i pranuar kur kanë votuar për të shumica e deputetëve të pranishëm, por jo më pak se një e treta e të gjithë deputetëve.
Nga shqyrtimi i dokumentave del se në mbledhjen e Kuvendit Popullor për shqyrtimin dhe miratimin e ligjit për referendumet, kanë qenë të pranishëm, gjer në përfundimin e diskutimeve shumica e deputetëve që kërkohet nga neni 43 i Rregullores (105 deputetë), kanë marrë pjesë dhe kanë votuar pro 63 deputetë, dmth, shumica e deputetëve të pranishëm e më shumë se një e treta e numrit të përgjithshëm të deputetëve, siç parashikohet nga neni 23 i Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese". Abstenimi ose largimi i një numri të caktuar deputetësh nga mbledhja në kohën e votimit nuk ndikon ndaj shumicës (quorum) që kërkohet nga neni 23 i Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese" dhe as ndaj shumicës që parashikohet nga neni 43 i Rregullores së Kuvendit Popullor.

Votuan kundër këtij vendimi Feti Gjilani, Veli Budo
(V - GjK - 3/95 - FZ. 4/95, fq.140-146)

Vendimi nr.4, datë 02.06.1995
(V - 4/95)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Rustem Gjata, kryetar; Feti Gjilani, zv/kryetar, Hilmi Dakli, Manol Konomi, Veli Budo, Franc Jakova, Zija Vuci, Metush Saraçi, Alfred Karamuço - relator i çështjes,

më datat 19.05.1995, 22.05.1995, 24.05.1995 dhe 02.06.1995, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore me nismën e saj, çështjen me objekt: "Interpretimi i nenit 18 paragrafi i tretë i Ligjit Nr.7561, datë 29.04.1992 "Për disa ndryshime e plotësime në Ligjin "Për dispozitat kryesore kushtetuese" në lidhje me ripërtëritjen e përbërjes së Gjykatës Kushtetuese"".

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi: "Ripërtëritja e përbërjes të Gjykatës Kushtetuese është bërë, rrjedhimisht nuk ka vend për hedhjen e shortit".

duke arsyetuar:

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë ka bërë betimin para Presidentit të Republikës në datën 19 Maj 1992 dhe ka filluar nga funksionet e saj më 1 Qershor 1992.
Në janar të vitit 1995 kanë filluar punën në Gjykatën Kushtetuese, tre anëtarë të rinj, të caktuar sipas përkatësisë në vend të tre anëtarëve që kishin dhënë dorëheqjen nga detyra.
Sipas nenit 18, paragrafi i tretë i Ligjit Nr.7561, datë 29.04.1992, "Afati i tre anëtarëve të Gjykatës Kushtetuese, të caktuar në zgjedhjen e parë mbaron në krye të tre vjetëve. Emrat e tyre caktohen me short, në secilin grup gjyqtarësh të zgjedhur nga Kuvendi Popullor dhe nga Presidenti i Republikës. Pas tre vjetëve të tjerë, zëvëndësohen në të njëjtën mënyrë, me short, nga tre gjyqtarë të tjerë. Gjyqtarët zëvëndësues qëndrojnë në detyrë 12 vjet, pa të drejtë rizgjedhje".
Siç shihet, kjo dispozitë parashikon ripërtëritjen graduale të Gjykatës Kushtetuese, duke ruajtur gjithmonë në përbërje shumicën prej 2/3 e anëtarëve me stazh në detyrë në Gjykatë. Ky është një parim organizativ, i pranuar edhe në dispozita kushtetuese të vendeve të tjera, nisur nga veçoritë specifike të procesit gjyqësor kushtetues i cili përveç njohurive kërkon dhe përvojën e duhur.
Hedhja e shortit vetëm në fund të afatit të parë e të dytë trevjeçar të Gjykatës është një rregull procedural i parashikuar nga ligjvënësi për zëvëndësimin gradual të anëtarëve të zgjedhur në fillimin e veprimtarisë së Gjykatës, për të arritur në zëvëndësimin periodik në mbarim të çdo mandati. Në këtë mënyrë realizohet qëllimi i ligjvënësit që gjithmonë në përbërje të Gjykatës do të jenë 2/3 e anëtarëve me stazh në detyrë jo më pak se tre vjet.
Nga sa u tha më lart, Gjykata arrin në përfundim se me ardhjen e tre anëtarëve të rinj disa muaj para mbarimit të afatit të parë trevjeçar, qëllimi i ligjit për ripërtëritjen graduale të Gjykatës çdo tre vjet është arritur plotësisht, duke mos qenë e nevojshme në këtë rast që të hidhet shorti.
Po të pranohej një interpretim i kundërt dhe të hidhej shorti, do të shkaktohej që të ripërtërihej, brenda muajve të fundit të të njëjtit trevjeçar, jo 1/3 por 2/3 e përbërjes së Gjykatës, domethënë do të zëvëndësoheshin njëherësh gjashtë gjyqtarë kushtetues, ç'ka nuk pajtohet me qëllimin e ligjit dhe do të dëmtonte cilësinë e dhënies së drejtësisë kushtetuese.
Megjithëse ky interpretim ka për objekt ripërtëritjen e përbërjes së Gjykatës Kushtetuese, ai kryhet nga vetë kjo Gjykatë, sepse paketa e ligjeve tona kushtetuese nuk ia le këtë kompetencë edhe ndonjë organi tjetër. Rrjedhimisht, gjersa interpretimi i ligjeve kushtetuese është prerogativë vetëm e kësaj Gjykate, nuk ka në rastin konkret asnjë shkelje të parimit se askush nuk mund të jetë gjyqtar në çështjen gjyqësore të vetë. ("Nemo judex in causa sua")

Votuan kundër këtij vendimi Hilmi Dakli, Manol Konomi, Metush Saraçi

(V - GjK - 4/95 - FZ.13/95, fq.558-560)

Vendimi nr.5, datë 28.06.1995
(V - 5/95)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Rustem Gjata, kryetar dhe gjyqtarët Hilmi Dakli, Manol Konomi, Feti Gjilani, Veli Budo, Franc Jakova, Alfred Karamuço, Metush Saraçi, Zija Vuci - relator i çështjes,

më datat 07.06.1995 dhe 28.06.1995, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: MAQO ÇOMO, me objekt: "Të deklarohet antikushtetues Ligji Nr.7748, datë 29.07.1993 "Për statusin e ish të dënuarve dhe të përndjekurve politikë nga sistemi komunist" si edhe në veçanti Vendimi i Këshillit të Ministrave Nr.454, datë 12.09.1994 "Për kriteret e përcaktimit të personave të nomenklaturës së lartë komuniste për efekt të statusit të ish të dënuarve dhe të përndjekurve politikë"".

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi: "Rrëzimin e kërkesës së ankuesit Maqo Çomo".

duke arsyetuar:

Ligji Nr.7748, datë 29.07.1993 "Për statusin e ish të dënuarve dhe të përndjekurve politikë nga sistemi komunist" përmban kriteret dhe kushtet themelore që një person të quhet i dënuar apo i përndjekur politik si dhe përcakton të drejtat dhe detyrimet që rrjedhin prej tij. Neni 3 pika "e" parashikon që një kategori personash, të cilët megjithëse plotësojnë kushtet për t'iu njohur statusi nuk e përfitojnë këtë të drejtë. Kjo kategori personash parashikohet në nenin 5 të ligjit në fjalë, gërma "a" që përmban nomenklaturën e lartë komuniste sipas kritereve të miratuara nga Këshilli i Ministrave.
Këshilli i Ministrave kriteret i ka përcaktuar me Vendimin e tij Nr.454, datë 12.09.1994.
Në këto kushte nuk mund të pretendohet se ligji është antikushtetues vetëm për faktin se cënon interesat e ankuesit.
Përsa i përket shkaqeve të ngritura në kërkesë se Vendimi i mësipërm i Këshillit të Ministrave është antikushtetues, Gjykata e quan të nevojshme të sqarojë se Vendimi duke u mbështetur pikërisht në nenin 5 pika "a" të ligjit që duke caktuar kriteret, ka përcaktuar njëkohësisht cilat kategori të nomenklaturës së lartë komuniste nuk e përfitojnë statusin. Në fakt në Vendim thuhet se të drejtën e statusit e përfitojnë ish të dënuarit dhe të përndjekurit politikë nga sistemi komunist edhe të gjithë personat e nomenklaturës së lartë komuniste që janë dënuar me 10 vjet e lart heqje të lirisë për shkaqe politike, duke përjashtuar personat e asaj nomenklature, të cilët megjithëse të dënuar për shkaqe politike me 10 vjet e lart, kanë qenë qoftë dhe një herë për një periudhë sado të shkurtër kohe në postet e ministrit ose zëvëndësministrit të Punëve të Brendshme dhe të titullarit ose zëvëndëstitullarit të Sigurimit të Shtetit gjatë gjithë periudhës së sistemit komunist. Për pasojë Vendimi me kategorizimin e bërë i është përmbajtur kompetencave që i ka njohur ligji me delegim të shprehur.
Gjithashtu në përmbajtjen e sipërme të Vendimit të Këshillit të Ministrave, janë caktuar jo persona por një kategori funksionesh që nuk e përfitojnë statusin. Kjo sepse as Ligji dhe as Vendimi nuk mund të merren me kategori personash të veçantë.
Pretendimi se Vendimi i Këshillit të Ministrave cënon barazinë e shtetasve para ligjit duke përjashtuar nga statusi të gjithë ato funksione që përmenden më sipër, nuk është i bazuar. Kjo sepse nuk mund të njihen në kushte të barabarta ata që kanë qenë në ato funksione që përmenden në Vendim me ata që nuk kanë qenë në ato funksione.
Në fund duhet përmendur se neni 18 i ligjit i njeh të drejtën Komisionit të krijuar për dhënien e statusit, që në bazë të propozimeve të Kryesisë Kombëtare të Shoqatës së ish të Dënuarve dhe të Përndjekurve Politikë, të shqyrtojë raste të veçanta për dhënien e së drejtës të statusit, për të gjithë ata persona që përjashtohen nga ajo e drejtë në bazë të nenin 5 gërma "a" të ligjit të lartpërmendur dhe të vendimit të sipërpërmendur të Këshillit të Ministrave.

Votuan kundër këtij vendimi Rustem Gjata, Feti Gjilani, Alfred Karamuç, Zija Vuci

(V - GjK - 5/95 - FZ.17/95, fq.749-753)

Vendimi nr.6, datë 10.07.1995
(V - 6/95)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Rustem Gjata, kryetar dhe gjyqtarët Feti Gjilani, Hilmi Dakli, Manol Konomi, Veli Budo, Franc Jakova, Alfred Karamuço, Zija Vuci, Metush Saraçi - relator i çështjes,

më datat 06.06.1995, 09.06.1995 dhe 10.07.1995, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkuese: DHOMA E AVOKATEVE TIRANE, me objekt: "Të shpallen antikushtetuese dhe të shfuqizohen nenet 5, 25 dhe 26 të Ligjit Nr.7827, datë 31.05.1994 "Për avokatinë në Republikën e Shqipërisë" mbështetur në nenin 2 e 10 të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese të Republikës së Shqipërisë", nenet 2, 16, 24 pika 2 e 9 dhe nenit 25/2 të Ligjit Kushtetues "Për Organizimin e Drejtësisë dhe Gjykatën Kushtetuese", neneve 18, 20 dhe 28 të Ligjit Kushtetues "Për liritë dhe të drejtat themelore të njeriut"".

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi "Rrëzimin e kërkesës së Dhomës së Avokatëve Tiranë".

duke arsyetuar:

Dhoma e Avokatëve të Tiranës në kërkesën dhe në parashtresën e paraqitur më vonë nga përfaqësuesit e saj, kërkon shpalljen të papajtueshme me Ligjin Kushtetues Nr.7491, datë 29.04.1991 të neneve 5. 25 e 26 të Ligjit "Për Avokatinë në Republikën e Shqipërisë", duke u mbështetur kryesisht në dispozitat e neneve 2 e 10 të ligjit kushtetues të përmendur më sipër, si dhe në nenin 16 të Ligjit Nr.7561, datë 29.04.1992 "Për Organizimin e Drejtësisë dhe Gjykatën Kushtetuese" dhe në standartet ndërkombëtare.
Dhoma e Avokatëve, referuar në normat e ligjit kushtetues, ngren këto dy pretendime: a) Avokati nuk mund t'i shtrohet pengesës që të ushtrojë veprimtari tregtare në emër të tij ose në emër të të tjerëve, b) Organizimi i provimeve dhe përjashtimi i një kategori avokatësh nga ky detyrim nuk duhet të lihet në kompetencën e Ministrit të Drejtësisë, për arsye se preket pavarësia dhe parimi i vetëqeverisjes së avokatisë si profesion i lirë.
Gjykata e çmon të nevojshme që të japë përmbajtjen tekstualisht të neneve 2 e 10 të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese".
Neni 2 : "Republika e Shqipërisë është shtet juridik dhe demokratik.
Dinjiteti i njeriut, të drejtat dhe liritë e tij, zhvillimi i lirë i personalitetit të tij si dhe rendi kushtetues, barazia para ligjit, drejtësia shoqërore e përkrahja shoqërore dhe pluralizmi janë baza e këtij shteti, i cili ka për detyrë t'i respektojë e mbrojë ato".
Neni 10: "Ekonomia e vendit bazohet në shumëllojshmërinë e pronave, iniciativën e lirë të të gjitha subjekteve ekonomike dhe në rolin rregullues të shtetit.
Iniciativa ekonomike e personave juridikë dhe fizikë nuk mund të zhvillohet në kundërshtim me interesin shoqëror dhe nuk duhet të cënojë sigurinë, lirinë dhe dinjitetin e njeriut".
Nga një shqyrtim i hollësishëm i këtyre dy normave del e qartë se nuk ka asnjë lidhje në mes këtyre normave dhe pretendimeve të palës kërkuese.
Nuk është e pranueshme që avokatia, ndonëse e cilësuar nga ligji si profesion i lirë, të barazohet ose të njësohet me profesionet e tjera të lira. Parimi i pluralizmit në një shoqëri të tregut të lirë, shumëllojshmëria e pronave, iniciativa e lirë etj., nuk janë argumenta dhe nuk mund të shërbejnë për të arritur në konkluzionin e sipërm.
Çdo profesion i lirë ka specifikën e vet, ka rregullat, ka detyrat që zbatohen në këtë profesion, që përfshihen dhe përbëjnë kodin deontologjik të tij.
Avokatia është një profesion i lirë, por dimensionet e karakterit të lirë të avokatisë nuk mund të përcaktohen duke marrë për bazë normat e neneve 2 e 10 të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese" dhe parimet që shprehin këto norma.
Ligjëvënësi kushtetues e ka veçuar profesionin e avokatisë dhe me dispozitë të veçantë, me nenin 16 të Ligjit Nr. 7561, datë 29.04.1992, ka përcaktuar karakterin e saj. Në këtë nen thuhet në mënyrë të shprehur: "Avokatia ushtrohet si profesion i lirë. Veprimtaria e avokatisë rregullohet me ligj".
Neni 16 duhet të merret dhe të analizohet në tërësinë e tij dhe është pikërisht pjesa e dytë e kësaj dispozite që përcakton dimensionet e avokatisë si profesion i lirë. Kjo pjesë e dytë e nenit 16 jo vetëm që nuk e redukton "në minimum" rolin rregullues të shtetit, por në të kundërtën, i njeh shtetit një rol aktiv.
Avokatia e cilësuar si profesion i lirë dhe jo në varësi shtetërore, ka një karakter thellësisht social dhe publik. Misioni dhe roli që duhet të lozë avokati në një shoqëri civile është i një rëndësie primare. Ai është "ndërgjegja kritike" në një demokraci.
Gjykata do të kufizohet të përmendë vetëm faktin se Dhoma e Avokatëve kërkon të shpallet antikushtetues neni 5 i Ligjit "Për Avokatinë", që ndalon avokatin të ushtrojë në emër të tij ose në emër të të tjerëve veprimtari tregtare, për t'u vërtetuar se ajo nuk ka të formuar një koncept të qartë mbi rolin dhe misionin e avokatit si faktor social i rëndësishëm dhe një nga komponentët në dhënien e drejtësisë. Duke kërkuar që rolit rregullues të shtetit t'i jepen proporcione shumë të reduktuara dhe kështu ndërhyrja e tij të kufizohet në minimum, do të thotë që ky problem të shqyrtohet në mënyrë krejt simpliste.
Në nenin 5 të Ligjit "Për Avokatinë" shprehet ndër të tjera që: "Avokati nuk mund të jetë në të njëjtën kohë përfaqësues i çdo lloj kulti fetar". Kjo ka për qëllim që të ndalojë avokatin të jetë përfaqësues i një kulti fetar, si klerik dhe të ushtrojë këtë funksion, por jo ta ndalojë atë, të jetë përfaqësues në mbrojtje të interesave të tyre pasurore.
Pretendimi i Dhomës së Avokatisë, që avokati nuk mund të pengohet të ushtrojë veprimtari tregtare në emër të tij ose në emër të të tjerëve është pa vend, dhe nuk mund të pajtohet me misionin që ka avokati në dhënien e drejtësisë. Shtojmë se në nenet 2 e 3 të Ligjit Nr.7632, datë 04.11.1992 të Kodit Tregtar, përkufizohet në mënyrë të plotë se çfarë duhet kuptuar me tregtarë dhe veprime tregtare.
Dhoma e Avokatëve në mbrojtje të pretendimeve të saj në lidhje me nenet 25 e 26 të Ligjit "Për Avokatinë", jashtë logjikës së ligjit thekson se këto nene kanë për qëllim heqjen e ushtrimit të profesionit të avokatit disa juristëve, pavarësisht se ata kanë të gjitha cilësitë morale e profesionale dhe se me këto dispozita, nuk cënohen vetëm avokatët, por të gjitha shoqatat politike, ekonomike, tregtare, kulturore, sportive. Gjykata Kushtetuese e ka të vështirë të gjejë lidhjen logjike ose ligjore në mes këtyre pretendimeve dhe kërkesës për të shpallur nenet 25 e 26 të Ligjit "Për Avokatinë" antikushtetuese.
Dhoma e Avokatëve pretendon se dhënia e provimit të kualifikimit përpara një komisioni të caktuar nga Ministri i Drejtësisë, e ve institucionin e avokatisë në varësi të ekzekutivit, gjë që vjen në kundërshtim me karakterin e lirë, të pavarur dhe vetëqeverisës të këtij institucioni.
Kjo pikëpamje e Dhomës së Avokatëve mbështetet, siç është edhe rasti i nenit 5, në konceptin që ajo ka për profesionin e avokatit dhe në dimensionet që i jep nocionit "profesion i lirë".
Gjykata çmon se organizimi i provimeve të kualifikimit të avokatëve sipas nenit 25 dhe 28 (çdo pesë vjet), ka për qëllim të vetëm ngritjen e nivelit profesional te avokatit, azhornimin e tij me kërkesat e kohës në fushën juridike, dhe nuk mund të pranohet se këto dispozita synojnë të venë në varësi të ekzekutivit profesionin e avokatisë.
Provime kualifikimi parashikohen dhe organizohen edhe për ngritjen profesionale të gjyqtarëve, por ato nuk mund të kenë kurrësesi për qëllim dhe nuk mund të pretendohet se cënojnë pavarësinë e tyre.
Dihet se ligji dhe dispozita të veçanta të tij, kanë vlerën e tyre të brendshme, por vlera e tyre përcaktohet në një farë mase edhe nga mënyra e zbatimit të tyre, përveç arsyeve të tjera, edhe për vetë faktin se ligjvënësi nuk mund të parashikojë të gjitha vështirësitë ose rastet që paraqiten në kohën e zbatimit, por mungesat dhe gabimet e vërtetuara nuk janë shkaqe, nuk mund të shërbejnë si bazë për të shpallur ligjin ose një dispozitë të tij të veçantë si antikushtetuese.
Në këtë prizëm duhet të shqyrtohet edhe përmbajtja e nenit 26 edhe jo duke ngritur hipoteza si në lidhje me nenin 25. Neni 26 cakton kriteret mjaftësisht të sakta për të përjashtuar një kategori avokatësh nga detyrimi i provimit.
Gjykata e quan të udhës të verë në dukje se pretendimi i Dhomës së Avokatisë se me nenet 25 dhe 26 të Ligjit "Për Avokatinë", cënohet si parimi i ndarjes së pushteteve dhe ai i të drejtave të fituara, nuk është racionale. Parimi i ndarjes së pushteteve shkelet kur kemi interferenca të një pushteti në kompetencat e tjetrit. Në rastin konkret ligjvënësi vetë i ka deleguar Ministrit të Drejtësisë, që përfaqëson ekzekutivin, të drejtën e organizimit të provimeve të kualifikimit të avokatëve dhe të përjashtimit nga provimi të avokatëve që plotësojnë kërkesat e ligjit. Nga ana tjetër në rastin konkret nuk kemi të bëjmë me të drejta të fituara dhe me cënimin e këtyre të drejtave, po të merret parasysh, përveç të tjerave, neni 28 të Ligjit "Për Avokatinë", i cili parashikon se avokati, që ka marrë lejen dhe ushtron profesionin e tij, i nënshtrohet provimit të kualifikimit çdo 5 vjet.
Pretendimet e Dhomës së Avokatisë nuk gjejnë mbështetje as në aktet ndërkombëtare për avokatinë. Në "Parimet bazë lidhur me rolin e avokatëve", të miratuara në vitin 1990, theksohet se autoritetet publike duhet të kujdesen për formimin e avokatëve dhe për krijimin e kushteve të barabarta për të hyrë në profesionin e avokatit".

Votuan kundër këtij vendimi Feti Gjilani, Veli Budo, Zija Vuci

(V - GjK - 6/95 - FZ.19/95, fq.840-845)

Vendimi nr.7, datë 25.07.1995
(V - 7/95)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Rustem Gjata, Kryetar dhe gjyqtarët Hilmi Dakli, Manol Konomi, Feti Gjilani, Franc Jakova, Alfred Karamuço, Zija Vuci, Metush Saraçi, Veli Budo - relator i çështjes,

më datat 23.06.1995 dhe 25.07.1995, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: GRUPI PARLAMENTAR I PARTISE SOCIALDEMOKRATE TE SHQIPERISE, me objekt: "1. Detyrimi i Presidentit të Republikës për të kryer dhe respektuar detyrimet që vinë nga përmbajtja e nenit 28 pika 1 e Ligjit Nr.7491, datë 29.04.1991 "Për dispozitat kryesore kushtetuese"; 2. Deklarimi antikushtetues i manipulimeve dhe shantazheve që bëhen prej Gazetës "Rilindja Demokratike" me dosjet e ish-Sigurimit të Shtetit dhe prej Kryetarit të Shërbimit Informativ Kombëtar e Presidentit të Republikës me mosveprimin dhe heshtjen e tyre, veprimtari e cila bie ndesh me nenin 15 të Ligjit Kushtetues Nr.7692, datë 31.03.1993 "Për të drejtat dhe liritë themelore të njeriut"".

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi: "Rrëzimin e kërkesës të Grupit Parlamentar të Partisë Socialdemokrate të Shqipërisë për shkak se çështja nuk është në kompetencën e Gjykatës Kushtetuese".

duke arsyetuar:

Në kërkesën e Grupit Parlamentar të Partisë Socialdemokrate është parashtruar:
Presidenti i Republikës ka vepruar në kundërshtim me pikën 1 të nenit 28 të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese", për arsye se nuk po ndërmerr asnjë veprim për të ndërprerë gjendjen e paligjshme që është krijuar dhe për të garantuar moscënimin e Ligjit Kushtetues "Për të drejtat dhe liritë themelore të njeriut"; se nuk e detyron Kryetarin e SHIK-ut, që ka në varësi, të ndalojë çdo lloj manipulimi me dosjet e ish-Sigurimit të Shtetit; se nuk ndërhyn për të ndaluar Redaksinë e Gazetës "Rilindja Demokratike" për të mos kryer veprime të tilla të paligjshme, dhe, së fundi, nuk nxjerr një dekret për hapjen e këtyre dosjeve.
Gjithashtu është kërkuar që kjo Gjykatë të vendosë detyrimin e Presidentit të Republikës të ushtrojë kompetencat e veta kushtetuese, gjë që do të krijonte mundësi për zbatimin kundër tij të nenit 27 shkronja "a" të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese", për shkelje të këtij ligji.
Këto pretendime, që përbëjnë përmbajtjen e objektit të kësaj kërkese të Grupit Parlamentar të Partisë Socialdemokrate, janë të pabazuara në ligjet kushtetuese për këto arsye:
Në nenin 24 të Ligjit Nr.7561, datë 29.04.1992, janë përcaktuar në mënyrë taksative kompetencat e Gjykatës Kushtetuese. As në këtë normë dhe as në dispozitat e ligjeve të tjera kushtetuese, nuk është parashikuar prerogativa e kësaj Gjykate që, me kërkesën e grupeve parlamentare, të ndonjë subjekti tjetër apo edhe me nismën e vet, të marrë në shqyrtim çështjen a i përmbush Presidenti i Republikës detyrat që i janë caktuar me nenin 28 të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese". Sipas kësaj dispozite një nga kompetencat kryesore të Presidentit të Republikës është të sigurojë respektimin e Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese", të ligjeve të tjera dhe të të drejtave e lirive të shtetasve. Këtë kompetencë ai e realizon nëpërmjet organeve të tjera shtetërore përkatëse, të cilat janë ngarkuar me përmbushjen e këtij detyrimi kushtetues. Presidenti i Republikës nuk mban përgjegjësi për mosveprim në lidhje me veprimtarinë e organeve të tjera. Po ashtu ai nuk mban përgjegjësi as për ato akte që nxjerr gjatë ushtrimit të kompetencave, të parashikuara në pikat 10, 11 e 19 të nenit 28 të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese".
Në bazë të nenit 29 të këtij ligji, aktet që nxjerr Presidenti i Republikës marrin fuqi juridike pasi kundërfirmohen nga subjektet përkatëse të Këshillit të Ministrave, të cilët përgjigjen edhe për përmbajtjen e aktit që kundërfirmojnë.
Sipas paragrafit të parë të nenit 31 të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese", Presidenti i Republikës nuk përgjigjet as për aktet e kryera gjatë ushtrimit të funksionit të tij, "me përjashtim të rasteve të tradhtisë ndaj Atdheut ose të shkeljes së këtij ligji". Në paragrafin e dytë të këtij neni është përcaktuar se i vetmi organ ku mund të shtrohet çështja e kësaj përgjegjësie të Presidentit të Republikës është Kuvendi Popullor, i cili e ushtron këtë kompetencë me kërkesën e jo më pak se një të katërtës së deputetëve. Vendimi përkatës mund të merret me votim të fshehtë e me shumicë prej dy të tretash të deputetëve. Vetëm pas marrjes së një vendimi të tillë mund të investohet kjo Gjykatë mbi kundërshtimin e subjektit të caktuar, në bazë të nenit 24 të Ligjit Nr.7561, datë 29.04.1992 "Për disa ndryshime e plotësime në Ligjin "Për dispozitat kryesore kushtetuese", për shqyrtimin e akuzës penale kundër Presidentit të Republikës.
E pabazuar është kërkesa edhe përsa i përket pretendimeve për deklarimin antikushtetuese të manipulimeve e shantazheve të Gazetës "Rilindja Demokratike", lidhur me dosjet e ish-Sigurimit të Shtetit dhe të Kryetarit të SHIK-ut. Eshtë e vërtetë se moscënimi i jetës private dhe i dinjitetit të njeriut është një nga të drejtat themelore të tij, të mbrojtura edhe nga neni 15 i Ligjit Kushtetues "Për të drejtat dhe liritë themelore të njeriut". Por mbrojtja e tyre i është ngarkuar organeve të drejtësisë. Prandaj çdo person që ka pretendime për cënimin e dinjitetit apo të drejtave e lirive të tjera të tij, duhet t'i drejtohet atyre organeve.

(V - GjK - 7/95 - FZ.19/95, fq.846-849)

Vendimi nr.8, datë 25.07.1995
(V - 8/95)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Rustem Gjata, kryetar dhe gjyqtarët Hilmi Dakli, Manol Konomi, Veli Budo, Zija Vuci, Alfred Karamuço, Metush Saraçi, Franc Jakova - relator i çështjes,

më datat 11.10.1994, 30.06.1995 dhe 25.07.1995, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkuesa: FEDERATA E NEPUNESVE DHE PENSIONISTEVE TE SHQIPERISE DHE 29 PENSIONISTE, me objekt: "Deklarimi antikushtetues dhe shfuqizimi i:
a) Gërmës "b" të nenit 31 të Ligjit Nr.7703, datë 11.05.1993 "Për Sigurimet Shoqërore në Republikën e Shqipërisë";
b) Pikave 2 dhe 3 të Vendimit të Këshillit të Ministrave Nr.551, datë 08.11.1993 "Për lejimin e pagesës së pensionit të pleqërisë për pensionistët e punësuar ose të vetëpunësuar në sektorin privat";
c) Nenit 12 të ligjit Nr.7932, datë 17.05.1995 "Për disa shtesa e ndryshime në Ligjin Nr.7703, datë 11.05.1993 "Për Sigurimet Shoqërore në Republikën e Shqipërisë", në pjesën që bën fjalë për derdhjen e kontributit për sigurimet shoqërore".

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë me shumicë votash, vendosi: "Rrëzimin e kërkesës".

duke arsyetuar:

Sipas nenit 31 të ligjit Nr.7703, datë 11.05.1993 "Për sigurimet shoqërore në Republikën e Shqipërisë", personat e siguruar kanë të drejtën e një pensioni të plotë bazë në moshën 60 vjeç për burrat dhe 55 vjeç për gratë, pasi ata:
a) të kenë plotësuar 35 vjet sigurim dhe,
b) të jenë tërhequr nga veprimtaria ekonomike.
Federata Sindikale e Pavarur e Nëpunësve dhe Pensionistëve të Shqipërisë dhe kërkuesat e tjerë, të cilët aktualisht janë të vetëpunësuar osr të punësuar në sektorin privat të ekonomisë kushtin e vënë në gërmën "b" të dispozitës së mësipërme dhe që sipas tyre i ndalon ata të tërheqin pensionin e pleqërisë gjatë kohës që janë të punësuar ose vetëpunësuar, e konsiderojnë se vjen në kundërshtim me paragrafin e parë të nenit 31 të Ligjit Nr.7692, datë 31.03.1993 "Për të drejtat dhe liritë themelore të njeriut", në të cilin thuhet se "kushdo ka të drejtën e sigurimeve shoqërore në pleqëri ose kur është i paaftë për punë, sipas një sistemi të caktuar me ligj".
Gjykata konstaton se neni 31 i ligjit për sigurimet shoqërore përcakton kushtet që duhet të plotësohen nga personat në përgjithësi për të përfituar pension pleqërie, ndërsa ndalimi për të tërhequr pensionin e pleqërisë gjatë kohës që pensionisti ndodhet i punësuar ose i vetëpunësuar është i sanksionuar në pikën 2 të nenit 57 të po atij ligji si vijon : "Përfituesi nuk ka të drejtë për këste përfitimi për çfarëdo periudhe, kur merr pagë ose të ardhura nga veprimtaria ekonomike si i punësuar ose i vetëpunësuar".
Duke e parë ligjin për sigurimet shoqërore në tërësi, rezulton se sigurimet shoqërore, ndonëse janë të detyrueshme, kanë funksionin e solidaritetit social, mbështetur në parimin që cilido që siguron të ardhura nga puna është i detyruar të derdhë kontribut dhe cilido që ka nevojë për shkak paaftësie (qoftë edhe paaftësi për shkak pleqërie) ka të drejtë të marrë këste përfitimi (përfshi edhe pensionet e pleqërisë), sigurisht në kushtet që përcakton ky ligj.
Sipas nenit 2 të këtij ligji sigurimi i detyrueshëm është jofitimprurës, ç'ka presupozon se kontributet e mbledhura nga personat që punojnë ndahen për ata që vihen në kushte paaftësie (sëmundje, invaliditeti, pleqërie etj.); ndërsa sipas nenit 65 fondi i sigurimeve shoqërore është i ndarë nga buxheti i shtetit.
Sigurimet shoqërore nuk kanë karakterin e një banke kursimi, prej së cilës secili tërheq atë që ka derdhur, siç pretendojnë kërkuesat me shprehjen "pensionisti merr si pension atë që ka lënë". Kështu, sipas dispozitave të ligjit, një person që ka derdhur kontribut për vite të tëra mund të mos përfitojë pension pleqërie sepse vdes pa mbushur moshën përkatëse, ndërsa një tjetër e gëzon pensionin e pleqërisë duke u shpërblyer në total me një shumë disa herë më të madhe nga ajo që ka derdhur si kontribut gjatë gjithë kohës që ka qenë në marrëdhënie pune.
Nga sa u tha më sipër, gjykata konkludon se përcaktimi ligjor i pikës 2 të nenit 57 të ligjit për sigurimet shoqërore nuk vjen në kundërshtim me paragrafin e parë të nenit 31 të Ligjit Kushtetues "Për të drejtat dhe liritë themelore të njeriut".
Me Vendimin e Këshillit të Ministrave Nr.351, datë 08.11.1993 është lejuar pagesa e pensionit mujor të pleqërisë për pensionistët që pas daljes në pension punësohen ose vetëpunësohen në sektorin privat, por gjatë kësaj periudhe ata detyrohen të derdhin kontribut sipas ligjit mbi sigurimet shoqërore.
Ndërsa sipas nenit 12 të Ligjit Nr.7932, datë 17.05.1995 "Për disa shtesa e ndryshime në Ligjin Nr.7703, datë 11.05.1993 "Për sigurimet shoqërore në Republikën e Shqipërisë", "Këshilli i Ministrave mund të vendosë që pensionistët e punësuar ose të vetëpunësuar në sektorin privat gjatë periudhës së tranzicionit të tërheqin pensionin mujor të pleqërisë dhe të derdhin kontribut për kohën që kryejnë veprimtari ekonomike".
Nga kjo rezulton se vendimi i Këshillit të Ministrave Nr. 551. datë 8.11.1993 ka fuqi vetëm për periudhën e tranzicionit.
Gjykata i gjen të pabazuara pretendimet e kërkuesave për të mos derdhur kontribut gjatë kohës që ata kryejnë veprimtari ekonomike si të punësuar ose të vetëpunësuar, sepse ato vijnë në kundërshtim me parimin bazë mbi të cilin është ndërtuar ligji mbi sigurimet shoqërore, sipas të cilit të gjithë personat që sigurojnë të ardhura nga veprimtaria ekonomike janë të detyruar të derdhin kontribut. Falë kontributit të personave
që kryejnë veprimtari ekonomike sigurohen të ardhurat për të shpërblyer ata që kanë nevojë, siç u përshkrua më sipër.
Gjithashtu, Gjykata e gjen të pabazuar edhe kërkesën tjetër për shfuqizimin e pikës 3 të vendimit të Këshillit të Ministrave Nr. 551, datë 8.11.1993, sipas të cilës nuk njihet vjetërsi pune për efekt të ligjit për sigurimet shoqërore koha që pensionistët marrin pension.
Nuk mund të pranohet që të njihet vjetërsi pune periudha gjatë së cilës një person punon si i punësuar ose vetëpunësuar dhe në të njëtjën kohë tërheq pensionin e pleqërisë. Do të njihej vjetërsi pune (ose periudhë sigurimi, siç shprehet ligji për sigurimet shoqërore) me të gjitha pasojat ligjore koha që personi i punësuar ose vetëpunësuar derdh kontribut, me kusht që ai mos të ketë filluar përfitimin ose të ketë lënë pensionin e pleqërisë.

Votuan kundër këtij vendimi Rustem Gjata, Veli Budo, Zija Vuci

(V - GjK - 8/95 - FZ.20/95, fq.889-893)

Vendimi nr.9, datë 31.07.1995
(V - 9/95)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Rustem Gjata, kryetar dhe gjyqtarët Hilmi Dakli, Veli Budo, Franc Jakova, Alfred Karamuço, Metush Saraçi, Zija Vuci - relator i çështjes,

më datat 21.07.1995 dhe 31.07.1995, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkuesa: KONFEDERATA E SINDIKATAVE TE SHQIPERISE; BASHKIMI I SINDIKATAVE TE PAVARURA TE SHQIPERISE; NEXHAT, FERDINAND E ZIJA PREKAZI, me objekt: "Shfuqizimin si antikushtetues të paragrafit të tretë të nenit 9 të Ligjit Nr.7916, datë 12.04.1995 "Për disa ndryshime në Ligjin Nr.7698, datë 15.04.1993 "Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve"".

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi: "Shfuqizimin e paragrafit të fundit të nenit 9 të Ligjit Nr.7916, datë 12.04.1995 "Për disa ndryshime e plotësime në Ligjin Nr.7698, datë 15.04.1993 "Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve".
Masa e pezullimit të zbatimit të paragrafit të fundit të nenit 9 të Ligjit Nr.7916, datë 12.04.1995 mbetet në fuqi".

duke arsyetuar:

Shkaqet e parashtruara nga kërkuesit për shfuqizimin e paragrafit të tretë të nenit 9 të Ligjit Nr.7916, datë 12.04.1995 "Për disa ndryshime në Ligjin Nr.7698, datë 15.04.1993 "Për kthimin e kompensimin e pronave ish-pronarëve", janë të drejta. Përmbajtja e kësaj dispozite: se procesi i kthimit të pronave ish-pronarëve nuk mund të pengohet, se vendimet e komisioneve të kthimit të pronave nuk mund të pezullohen as me vendim gjykate edhe kur ka filluar apo vazhdon procesi gjyqësor, dhe se zbatohen vetëm vendimet e gjykatave që kanë marrë formë të prerë, nuk pajtohet me parimet themelore të organizimit tonë shtetëror mbi ndarjen e pushteteve, cënon pavarësinë e pushtetit gjyqësor, si edhe të drejtat e liritë themelore të qytetarëve.
Dispozita e sipërme, duke e ndaluar gjykatën, të pezullojë zbatimin e këtyre akteve administrative që i nënshtrohen kontrollit gjyqësor, i jep atyre fuqinë e titujve ekzekutivë, pa marrë ata formën e prerë për shkak se ka filluar ose vazhdon shqyrtimi gjyqësor, i kërkesave për anullimin e tyre.
Natyrisht që një gjendje e tillë është në kundërshtim të hapur me frymën që përshkon legjislacionin tonë procedural civil.
Por, ajo që e bën atë krejtësisht të papranueshme është karakteri antikushtetues i kësaj norme të ligjit në disa drejtime kryesore:
Në radhë të parë në dhunimin dhe mospërfilljen e parimeve të sanksionuara në nenet 1, 3 e 5 të Ligjit Nr.7491, datë 29.04.1991 "Për dispozitat kryesore kushtetuese".
Këto janë parime themelore dhe kanë të bëjnë me organizimin tonë shtetëror të bazuar në ndarjen e pushteteve. Sipas dispozitave të sipërme të këtij ligji kushtetues pushteti gjyqësor është i pavarur nga pushtetet e tjera dhe ushtrohet vetëm nga organet e njohura nga ky ligj, që janë gjykatat, të cilat në veprimtarinë e tyre janë të pavarura dhe udhëhiqen vetëm nga ligji.
Nga ana tjetër, paragrafi i tretë i nenit 9 të Ligjit Nr.7916, datë 12.04.1995, duke i hequr gjykatës të drejtën e marrjes së masës së përkohëshme për ato çështje për të cilat ka filluar ose vazhdon procesi gjyqësor, e zhvesh atë nga një prerogativë e natyrshme e saj. Për rrjedhojë, pengohet ajo që të zhvillojë një proces të paanshëm dhe të rregullt ligjor.
Gjithashtu, cënohet edhe parimi themelor, që gjen pasqyrim në nenin 2 të ligjit Nr. 7561, datë 29.04.1992 "Për disa ndryshime e plotësime në ligjin Nr. 7491, datë 29.04.1991 "Për dispozitat kryesore kushtetuese" si edhe në nenin 38 të ligjit Nr. 7692, datë 31.03.1993 "Për të drejtat dhe liritë themelore të njeriut"
Në këto dispozita është parashikuar se "Gjykata është autoriteti që zgjidh çështjet dhe mosmarrëveshjet që lidhen me zbatimin e ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetuese" dhe të ligjeve nëpërmjet caktimit të dënimeve penale, të dëmshpërblimeve
civile, të njohjes së të drejtave e detyrimeve të palëve, urdhërimit të masave për mbrojtjen e vendosjen e tyre, pas një procesi të drejtë, të barabartë dhe të rregullt ligjor, në pajtim me standartet ndërkombëtare" dhe se "liria, prona, ose të drejtat e pranuara me ligj, nuk mund të cënohen pa një proces të rregullt ligjor".
Me paragrafin e tretë të nenit 9 të Ligjit Nr.7916, datë 12.04.1995 për kthimin e kompensimin e pronave, që i heq mundësinë gjykatës të pezullojë zbatimin e vendimit të komisionit të kthimit të pronave, vështirësohet ose bëhet i pamundur realizimi nga qytetarët i një prej të drejtave themelore të pretenduara, siç është e drejta e pronësisë, për shkak se rrezikohet që pasuritë e palujtshme të zhduken, të dëmtohen ose të tjetërsohen si dhe krijohen kushte për lindjen e konflikteve midis qytetarëve.
Me shfuqizimin e paragrafit të tretë të nenit 9 të Ligjit Nr.7916, datë 12.04.1995, nuk është e nevojshme të nxirret dispozitë tjetër, pasi nuk krijohet boshllëk ligjor (vocacio legis).

(V - GjK - 9/95 - FZ.20/95, fq.894-896)

Vendimi nr.10, datë 31.07.1995
(V - 10/95)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Rustem Gjata, kryetar
Dhe gjyqtarët Hilmi Dakli, Manol Konomi, Veli Budo, Franc Jakova, Alfred Karamuço, Zija Vuci, Metush Saraçi - relator i çështjes,

më datat 17.07.1995 dhe 31.07.1995, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkuesa: SINDIKATA E PAVARUR E USHQIMIT E ALBTURIZMIT "ROZAFA, SHKODER; SHYQYRI, HASIM, HASAN, HYSEN, ADLIJE, HATIJE, RIFAT, HALIL, SHERIFE, ELEZ, MIMOZA, SUZANA, VJOLLCA, BUJAR, ALIDA, ZAIME, DITITA, ERJETA DHE ERVIN LAÇEJ, me objekt: "Shfuqizimin e Vendimit të Këshillit të Ministrave Nr.275, datë 05.06.1995, "Për formën e privatizimit të disa objekteve pronë shtetërore", vetëm në pjesën ku është vendosur privatizimi të Hotel Turizmit "Rozafa" Shkodër".

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi: "Shfuqizimin e Vendimit të Këshillit të Ministrave Nr.275, datë 05.06.1995, vetëm përsa i përket Hotel Turizmit "Rozafa" në Shkodër.

duke arsyetuar:

Shkaqet e parashtruara nga Sindikata e Pavarur e Ushqimit (Dega Albturizmit) Shkodër, për shfuqizimin e Vendimit të Këshillit të Ministrave Nr.275, datë 05.06.1995, janë të pabazuara në ligj.
Ajo duke vepruar si përfaqësuese e kolektivit punonjës të Hotel "Rozafa" Shkodër, ka pretenduar se me këtë Vendim janë cënuar padrejtësisht interesat e këtyre punonjësve për shkak se këta janë mënjanuar nga e drejta e pjesëmarrjes në ankand që sipas saj është mënyra e vetme e privatizimit të këtij objekti pronë shtetërore. Këtë pretendim të saj e ka mbështetur në Vendimin e Këshillit të Ministrave Nr.248, datë 27.05.1993 "Për disa masa për shpejtimin e privatizimit të ndëmarrjeve të vogla e të mesme", por ajo nuk ka pasur parasysh se ky akt është shfuqizuar në mënyrë të shprehur nga vetë Këshilli i Ministrave me Vendimin Nr.203, datë 03.05.1995.
Jo vetëm kaq, por ky pretendim i saj nuk është i drejtë edhe për një arsye tjetër:
Nga përmbajtja e neneve 22 e 23 të Ligjit Nr.7512, datë 10.08.1991 "Për sanksionimin dhe mbrojtjen e pronës private, të nismës së lirë, të veprimtarive private të pavarura dhe privatizimit", del se ankandi nuk është forma e vetme e kalimit të pronës shtetërore në pronë private. Përkundrazi, këto dispozita parashikojnë edhe mënyra të tjera të privatizimit të kësaj prone, për të cilat është e autorizuar Agjencia Kombëtare e Privatizimit, pranë Këshillit të Ministrave.
Kërkesa e ish-pronarëve të truallit, për shpalljen e antiligjor të Vendimit të Këshillit të Ministrave Nr.275, datë 05.06.1995, në lidhje me privatizimin e Hotel "Rozafës" Shkodër në favor të të përndjekurve politikë, është e mbështetur tërësisht në ligj.
Ligji Nr.7748, datë 29.07.1993 "Për statusin e ish të dënuarve dhe të përndjekurve politikë nga sistemi komunist", i njeh të drejtën Këshillit të Ministrave të marrë masa favorizuese ndaj të përndjekurve politikë, por jo t'u njohë të drejtën e parablerjes së objekteve të ndërtuara mbi truallin e ish-pronarëve.
Përveç kësaj, ky Vendim vjen në kundërshtim me përmbajtjen e nenit 21 të Ligjit Nr.7698, datë 15.04.1993 "Për kthimin dhe kompensimin e pronave ish-pronarëve", ku thuhet shprehimisht: "Në trojet e zëna me ndërtime shtetërore, si dyqane, magazina, punishte, etj., ish-pronari ka të drejtën e parablerjes së këtyre objekteve, kur privatizohen me çmimet e përcaktuara sipas dispozitave në fuqi".
Në këto rrethana, Këshilli i Ministrave mund të vendoste kalimin e objektit në favor të ish të përndjekurve politikë, vetëm në rast se trualli mbi të cilin është ngritur objekti nuk ka pronar, dhe kur pronari nuk e ushtron të drejtën e parablerjes që i njeh ligji.

Votoi kundër këtij vendimi Rustem Gjata

(V - GjK - 10/95 - FZ.21/95, fq.930-933)

Vendimi nr.11, datë 19.09.1995
(V - 11/95)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Rustem Gjata, kryetar dhe gjyqtarët Hilmi Dakli, Manol Konomi, Zija Vuci, Franc Jakova, Metush Saraçi, Alfred Karamuço - relator i çështjes,

më datat 18.09.1995 dhe 19.09.1995, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: KESHILLI I MINISTRAVE, me objekt: "Deklarimin antikushtetues të mbledhjes së Plenumit të Gjykatës së Kasacionit dhe shqyrtimit prej tij të kërkesave për mbrojtje të ligjshmërisë në lëndë penale".

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, njëzëri, vendosi: "Shfuqizimin si antikushtetues të Vendimit të Plenumit të Gjykatës së Kasacionit, datë 26 korrik 1995 për shqyrtimin pas datës 31 korrik 1995 të kërkesave për mbrojtje ligjshmërie të çështjeve penale".

duke arsyetuar:

Në datën 26 korrik 1995, bazuar në Kodin e Procedurës Penale të miratuar me Ligjin Nr.6069 datë 25.12.1979 (i cili ishte në fuqi deri në 31 korrik 1995) është mbledhur Plenumi i Gjykatës së Kasacionit për shqyrtimin e tre kërkesave për mbrojtje të ligjshmërisë në lëndë penale. Ndërsa njërën prej kërkesave Plenumi e ka shqyrtuar dhe e ka pranuar, për dy të tjerat, e konkretisht për atë që i përkiste çështjes penale në ngarkim të të dënuarit Fatos Nano si dhe atë që i përkiste të dënuarit B.K., për shkaqe të ndryshme nuk i ka shqyrtuar duke vendosur shqyrtimin e tyre në muajin shtator 1995.
Ky Vendim i Plenumit të Gjykatës së Kasacionit i datës 26 korrik 1995, për shqyrtimin e çështjeve në shtator, është antiligjor e antikushtetues.
Me Ligjin Nr.7905, datë 21.03.1995 Kuvendi Popullor ka miratuar Kodin e Ri të Procedurës Penale, i cili është shpallur nga presidenti i Republikës me Dekretin Nr.1059, datë 05.04.1995 dhe ka hyrë në fuqi në datën 1 gusht 1995.
Kodi i ri i Procedurës Penale, ndryshe nga Kodi i mëparshëm, nuk parashikon kërkesën për mbrojtje të ligjshmërisë si mjet të jashtëzakonshëm në kompetencën ekskluzive të kryetarit të Gjykatës së Kasacionit e të Prokurorit të Përgjithshëm dhe as Plenumin e Gjykatës së Kasacionit si hallkën më të lartë gjyqësore në lëndë penale.
Kodi i ri nuk përmban dispozita tranzitore lidhur me çështjet penale që ndodheshin në hetim apo gjykim në kohën e hyrjes së tij në fuqi e për pasojë nga 1 gushti i vitit 1995 do të zbatohet Kodi i ri i Procedurës Penale. Me Ligjin Nr.7977, datë 26.07.1995, i cili hyri në fuqi në 1 gusht 1995, Kodit të ri të Procedurës Penale, në nenin 525 ju shtua një paragraf i ri sipas të cilit "Për çështjet penale që ditën e hyrjes në fuqi të këtij Kodi ndodhen në fazën e hetimit ose të gjykimit në shkallë të parë dhe në apel, do të zbatohen dispozitat e Kodit të Procedurës Penale të mëparshëm, por jo më pas se 15 nëntor 1995".
Eshtë parim i njohur e i pranuar se ndryshe nga e drejta penale materiale ku zbatohet parimi se ligji i ri nuk ka fuqi prapavepruese, me përjashtim të rasteve kur ai është në favor të të pandehurit, në të drejtën procedurale penale vepron parimi sipas të cilit ligji i ri ka fuqi edhe ndaj marrëdhënieve procedurale të lindura para hyrjes së tij në fuqi, për çështje që gjenden në hetim apo gjykim, me përjashtim të rasteve e për një kohë kur vetë ligji shprehimisht ka vendosur.
Edhe nga përmbajtja e Ligjit Nr.7977, datë 26.07.1995 del qartë zbatimi i parimit të lartpërmendur të prapaveprueshmërisë të ligjit procedural penal si dhe vullneti i legjislatorit mbi suprimimin e Plenumit të Gjykatës së Kasacionit në lëndë penale dhe të institutit të kërkesës për mbrojtje të ligjshmërisë.
Këtë parim ka zbatuar Gjykata Kushtetuese në Vendimin e saj Nr.3, datë 14.02.1994.
Në këto kushte Plenumi nuk legjitimohej të vendoste vazhdimësinë e ekzistencës së tij pas datës 31 korrik 1995 e as vlefshmërinë e mjeteve të jashtëzakonshme për atakimin e vendimeve, në kundërshtim me Kodin e Procedurës Penale dhe Ligjin Nr.7977, datë 26.07.1995. Në këtë mënyrë janë shkelur dy dispozita kushtetuese, e konkretisht: nenin 5 të Ligjit Nr.7491, datë 29.04.1991 "Për dispozitat kryesore kushtetuese", në paragrafin e fundit të të cilit sanksionohet se: "Pushtetin gjyqësor e ushtrojnë gjykatat që janë të pavarura dhe udhëhiqen nga ligji" si dhe nenin 5 të Ligjit Nr.7561, datë 29.04.1992 "Për disa ndryshime e plotësime në Ligjin Nr.7491, datë 29.04.1991 "Për dispozitat kryesore kushtetuese" paragrafi i fundit i të cilit shprehet se: "Organizimi dhe kompetencat e gjykatave rregullohen me ligj".
Përfaqësuesi i personit të interesuar F. Nano, gjatë seancës gjyqësore pretendoi se pranimi i parimit të prapaveprueshmërisë së Kodit të ri të Procedurës Penale, prek të drejtat kushtetuese, të parashikuara nga neni 6 i Ligjit Nr.7692, datë 31.03.1993 "Për një shtojcë në Ligjin Nr.7491, datë 29.04.1991 "Për dispozitat kryesore kushtetuese". Në referim të dispozitës së mësipërme, të drejtat e sanksionuara në nenin 6 (mosdënimi pa ligj) që pretendohen se janë shkelur lidhen shprehimisht me ligjin penal material dhe jo me atë procedural. Një përfundim i tillë del edhe nga dokumentat ndërkombëtare mbi të drejtat e njeriut të pranuara nga vendi ynë.
Po kështu ky përfaqësues pretendoi se edhe pse shtesa që iu bë Kodit të Procedurës Penale me Ligjin Nr.7977, datë 26.07.1995 nuk është antikushtetuese, ajo ka cënuar të drejtat e të mbrojturit prej tij.
Ky pretendim është i pabazuar sepse nxjerrja e këtij ligji nuk ka asnjë lidhje me ekzistencën e Plenumit të Gjykatës së Kasacionit dhe kërkesën për mbrojtje të ligjshmërisë.
Miratimi i shtesës në fjalë nuk rëndoi aspak të dënuarin Fatos Nano, qoftë edhe të dënuarin B.K., pasi vetë Kodi i ri i Procedurës Penale ka suprimuar Plenumin e Gjykatës së Kasacionit dhe të drejtën për kërkesat për mbrojtje të ligjshmërisë në çështjet penale.
Gjykata e çmon të pabazuar pretendimin se me suprimimin e kërkesës për mbrojtje të ligjshmërisë dhe të Plenumit të Gjykatës së Kasacionit, mohohet e drejta kushtetuese e ankimit ndaj vendimit gjyqësor, sanksionuar nga neni 13 i Ligjit "Për të Drejtat dhe Liritë Themelore të njeriut". Sipas këtij neni asnjë vendim gjyqësor nuk mund të jepet pa i garantuar qytetarit të drejtën e apelimit. Kërkesa për mbrojtje të ligjshmërisë ka qenë një mjet i jashtëzakonshëm i goditjes së vendimeve të formës së prerë që kanë kaluar të gjitha shkallët e gjykimit dhe që varej në diskrecionin e Kryetarit të Gjykatës së Kasacionit e të Prokurorit të Përgjithshëm. Kodi i ri i Procedurës Penale ka rivendosur mënyrën e atakimit të vendimeve të formës së prerë me anën e institutit të rishikimit.
Së fundi, përfaqësuesi i personit të interesuar ngriti pretendimin se Këshilli i Ministrave nuk legjitimohet të ngrerë këtë lloj kërkese në Gjykatën Kushtetuese.
Duke iu referuar përmbajtjes së neneve 36 pika 5 të Ligjit Nr.7491, datë 19.04.1991 "Për dispozitat kryesore kushtetuese" si dhe të nenit 25 të Ligjit Nr.7561, datë 19.04.1992, Gjykata Kushtetuese e gjen me vend legjitimimin e Këshillit të Ministrave.
Duke u bazuar në shqyrtimin në tërësi të çështjes, Gjykata Kushtetuese arrin në përfundimin se mbledhja e Plenumit të Gjykatës së Kasacionit në lëndë penale nga data 1 gusht 1995 është antikushtetuese.

(V - GjK - 11/95 - FZ.21/95, fq.933-936)

Vendimi nr.12, datë 21.09.1995
(V - 12/95)

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, e përbërë nga Rustem Gjata, kryetar dhe gjyqtarët Hilmi Dakli, Manol Konomi, Zija Vuci, Franc Jakova, Alfred Karamuço, Metush Saraçi - relator i çështjes,

më datat 14.09.1995 dhe 21.09.1995, mori në shqyrtim në seancë gjyqësore çështjen me kërkues: KESHILLI I MINISTRAVE, me objekt: "1. Këshilli i Ministrave në kërkesën e vet datë 1.09.1995 ka kërkuar deklarimin e veprimtarisë së kryetarit të Gjykatës së Kasacionit si veprimtari të kundraligjshme dhe antikushtetuese në fazën e ekzekutimit të vendimeve civile të gjykatave, duke iu shkaktuar pasoja të rënda të drejtave dhe interesave të qytetarëve dhe atyre shtetërore, veprimtari kjo që konsiston në këto drejtime:
- Në urdhërimet e kundërligjshme drejtuar gjykatave dhe zyrave të përmbarimit për pezullimin e ekzekutimit të vendimeve të formës së prerë të gjykatës;
- Në lëshimin e një udhëzimi për gjykatat dhe zyrat e përmbarimit për mosekzekutimin e vendimeve kur ato ankimohen pas vendimit të Gjykatës së Apelit në Gjykatën e Kasacionit.
2. Kryetari i Gjykatës së Kasacionit, Zef Brozi, në kërkimet e tij me shkresat e datave 04.09.1995 dhe 13.09.1995, ka parashtruar:
- Shpalljen e mungesës së legjitimimit të Këshillit të Ministrave për të vënë në lëvizje Gjykatën Kushtetuese për çështjen e deklarimit si antikushtetuese të urdhërave e veprimeve të Kryetarit të Gjykatës së Kasacionit;
- Nxjerrjen e kërkesës së Këshillit të Ministrave jashtë juridiksionit të Gjykatës Kushtetuese;
- Rrëzimin e kërkesës së Këshillit të Ministrave si antikushtetuese, në kundërshtim me parimet e normat ndërkombëtare, si dhe në kundërshtim me faktet reale".

Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë, me shumicë votash, vendosi: "Të shpallë antiligjore dhe antikushtetuese nxjerrjen e urdhërave të përsëritur për pezullimin e të njëjtit vendim civil të formës së prerë të Gjykatës, nga ana e Kryetarit të Gjykatës së Kasacionit, si dhe të pezullimit dhe kundërshtimit të vendimeve të Plenumit të Gjykatës së Kasacionit.
Të rifillojë menjëherë ekzekutimi i vendimeve civile të pezulluara me urdhërat e përsëritura".

duke arsyetuar:

Gjykata Kushtetuese, para se të hyjë në shqyrtimin e pretendimeve dhe prapësimeve të palëve, e çmon të nevojshme të verë në dukje dy çështje me rëndësi juridike.
1. Kryetari i Gjykatës së Kasacionit ka shfaqur, në mënyrë të përsëritur, pikëpamjen se Gjykata Kushtetuese është një "institucion antikushtetues" duke i mohuar asaj legjitimitetin e çdo juridiksioni. Kryetari i Gjykatës së Kasacionit ka kërkuar të vihet edhe e ka vënë veten mbi ligjin kushtetues, që e ka krijuar këtë Gjykatë dhe i cili përcakton qartë statusin dhe pozitën e saj si "autoriteti më i lartë që mbron dhe garanton respektimin e kushtetutës". Ky ligj kushtetues cakton gjithashtu përbërjen dhe kompetencat e Gjykatës Kushtetuese, fuqinë ligjore të vendimeve të saj etj. Kryetari i Gjykatës së Kasacionit mbron tezën se të gjitha vendimet që janë dhënë nga kjo Gjykqtë janë të kundërligjshme, pavarësisht se ato janë pranuar dhe zbatuar nga të gjitha organet shtetërore dhe nga vetë organi ligjvënës.
Qëndrimi i Kryetarit të Gjykatës së Kasacionit është kontradiktor dhe larg çdo logjike. Ai, nga njëra anë, deklaron se Gjykata Kushtetuese është "antikushtetuese", e zhveshur nga çdo juridiksion dhe nuk pranon të paraqitet përpara saj, nga ana tjetër, nuk ndalet në pikëpamjen e tij, por i dërgon kësaj Gjykate para dhe gjatë shqyrtimit të çështjes, shkresa të shumta, me anën e të cilave parashtron prapësimet dhe pretendimet e tij.
2. Kryetari i Gjykatës së Kasacionit, në kundërshtim të hapur me çdo parim e normë procedurale, organizon "takim ballafaqimi" me qytetarët dhe subjektet shtetërore, me qëllim që të provojë të kundërtën e asaj që pretendon pala kundërshtare, Këshilli i Ministrave, në një kohë që çështja është në shqyrtim në këtë Gjykatë.
Kryetari i Gjykatës së Kasacionit, duke shkelur kështu çdo rregull, kërkon të verë Gjykatën para "faktit të kryer", synon të verë ballë për ballë vendimin, eventualisht negativ, të kësaj Gjykate me përfundimin e arritur në takimin e ballafaqimit.
Prapësimet e parashtruara nga Kryetari i Gjykatës së Kasacionit lidhur me legjitimimin e Këshillit të Ministrave dhe juridiksionin e Gjykatës Kushtetuese, janë të pabazuara.
Në nenin 25 të Ligjit Nr.7561, datë 29.04.1992 "Për disa ndryshime e plotësime në Ligjin "Për dispozitat kryesore kushtetuese", janë përcaktuar edhe subjektet që kanë të drejtë të venë në lëvizje Gjykatën Kushtetuese. Një nga këto subjekte është edhe Këshilli i Ministrave. Pretendimi se Këshilli i Ministrave nuk legjitimohet të vërë në lëvizje këtë Gjykatë për të shqyrtuar "kërkesa në emër të shtetasve", pasi në nenin 24 të ligjit të sipërm kushtetues nuk parashikohet kjo e drejtë, nuk ka bazë. Në këtë normë nuk është vendosur asnjë lloj kufizimi ose specifikimi për Këshillin e ministrave si subjekt që mund të ushtrojë kërkesë, siç është vepruar në pikën 9 për personat fizikë dhe juridikë. Pa një kufizim të shprehur ose që del nga vetë përmbajtja e normës juridike, nuk mund të arrihet në përfundim se ky subjekt nuk legjitimohet të ushtrojë kërkesën objekt gjykimi. As në dispozitat e ligjeve të tjera kushtetuese nuk është vendosur ndonjë kufizim i tillë.
Legjitimimi i Këshillit të Ministrave bazohet edhe në nenin 36 të Ligjit "Për dispozitat kryesore kushtetues